జూనోటిక్‌ (సంక్రమిత) వ్యాధులు – నివారణ చర్యలు
పశువులకు సంభవించిన వ్యాధులలో చాలా శాతం వ్యాధులు కొన్ని రకాలైన బాక్టీరియా, వైరస్‌, ఫంగస్‌, బాహ్య మరియు అంతర పరాన్న జీవుల వలన సంక్రమిస్తాయి. ఈ సూక్ష్మజీవులు వ్యాధి సోకిన పశువుల నుండి వాటి యొక్క మలమూత్రాదులు, నోరు, ముక్కు, కన్ను, యోని నుండి వెలువడే స్రావాలు, ఉమ్మనీరు, వీర్యం, శ్వాస ద్వారా బయటకు విసర్జింపబడుతాయి. వీటి ద్వారా ప్రత్యేక్షంగా గాని లేదా పరోక్షంగాగాని కలుషితమైన ఆహారం, నీరు, గాలి తీసుకున్నపుడు కాని లేదా చర్మంలోని గాయాల ద్వారా కాని ఈ వ్యాధులు పశువుల నుండి ఇతర పశువులకు మరియు మనుష్యులకు ఎక్కువగా సంక్రమించే అవకాశం ఉంది. ఇంకా కొన్ని చర్మ సంబంధమైన వ్యాధులు సోకిన పశువులను తాకడం వల్ల అవి మనుష్యులకు సోకవచ్చు. కొన్ని రకాలైన కీటకాల కాటువల్ల వ్యాధి కారక క్రిములు శరీరంలోకి ప్రవేశించి వ్యాధిని కలుగజేస్తాయి.
వ్యాధి సోకిన పశువుల పాలను బాగా మరిగించకుండా కాని, మాంసాన్ని బాగా ఉడికించకుండా తినినపుడు కాని అన్ని రకాలైన వ్యాధులు మనుష్యులకు సంక్రమించే అవకాశం ఉంది. ఈ విధంగా వ్యాధి సోకిన పశువుల నుండి ఇతర పశువులకు మరియు మనుష్యులకు వ్యాప్తి చెందు వ్యాధులను సంక్రమిత వ్యాధులుగా పరిగణిస్తారు. మరీ ముఖ్యంగా జంతువుల నుండి మనుష్యులకు సంక్రమించే వ్యాధులను జూనోటిక్‌ వ్యాధులు అని వ్యవహరిస్తారు. ఇలాంటి సంక్రమిత వ్యాధులు తరచూ సంభవిస్తూ ఉండటం యజమానులు ఆర్థికంగా నష్టపోవడమే కాకుండా, వారుకూడా అనారోగ్యాల పాలవుతున్నారు.
ఈ వ్యాధి కారక క్రిములు పశువుల మరియు మనుష్యుల శరీరంలోకి పైన చెప్పబడిన ఏదో ఒక మార్గం ద్వారా ప్రవేశించి వ్యాధిని కలుగజేస్తాయి. కాబట్టి వ్యాధికారక క్రిములు శరీరంలోకి ప్రవేశించకుండా కొన్ని జాగ్రత్తలు పాటించినట్లయితే వ్యాధులు లేకుండా నివారించుకోవచ్చు.
పూర్వము దొడ్లలో లేదా చావిడిలలో పశువులను ఉంచటంవల్ల కొన్ని రకాల సూక్ష్మజీవులు ఎండతగలడంవల్ల చనిపోతూ ఉండేవి. ఈ నవీన యుగంలో పరిశ్రమ, జనసాంద్రత పెరిగిన కారణంగా కొద్దిపాటి స్థలంలోనే ఎక్కువ పశువులను 24 గంటలు ఉంచడం వల్ల తేమ పెరిగి వ్యాధికారక క్రిములు త్వరగా వృద్ధి చెందుతాయి. దీనివలన పశువులశాల పరిసరాలు, వాతావరణంలో సూక్ష్మజీవుల సాంద్రత పెరుగుతుంది.
ఈ వ్యాధికారక క్రిములను పూర్తిగా పరిసరాలనుండి తొలగించలేనప్పటికి కొన్ని జాగ్రత్తలు తీసుకున్నట్లయితే ఈ వ్యాధులు మందలోని మిగిలిన పశువులకు మనుష్యులకు సోకకుండా అరికట్టవచ్చు. ఇప్పుడు మనం కొన్ని ముఖ్యమైన జూనోటిక్‌ వ్యాధుల గురించి తెలుసుకుందాం.
బ్రూసెల్లోసిస్‌ : ఈ వ్యాధి మనరాష్ట్రమంతటా అన్ని జిల్లాల్లో వ్యాపించి ఉంది. ఈ వ్యాధి వల్ల చూలు నిలిచిన పశువులలో 7 నెలల తర్వాత గర్భస్రావం జరుగుతుంది. కొన్ని పశువులలో చూలు నిలిచినప్పటికీ వ్యాధికారక బాక్టీరియా పశువు ఈనినప్పుడు, మాయ ఉమ్మనీరు, పాలద్వారా బయటకు విసర్జింపబడి ఆ పరిసరాలను మొత్తం కలుషితం చేస్తాయి. ఈ వ్యాధి వల్ల పశువు గొడ్డుగా మారే ప్రమాదం ఉంది. వ్యాధి సోకిన ఎద్దులు లేదా దున్నపోతుల వీర్యం ద్వారా బాక్టీరియా వెలవడటం వల్ల వీటిని ఆవులు లేదా గేదెలు కట్టటానికి ఉపయోగించినట్లయితే వాటికి వీర్యం వ్యాధి సంక్రమిస్తుంది. తద్వారా మంద మొత్తం వ్యాధి బారినపడే అవకాశం ఉంటుంది. కాబట్టి మందలోని మొదటిసారి కట్టిన పడ్డలలో కనుక గర్భస్రావం ఉన్నట్లయితే మొత్తం పశువులను వ్యాధి నిర్థారణకోసం పరీక్ష చేయించాలి. అంతేకాకుండా కొత్త పశువులను కొనేటపుడు ఈ వ్యాధి లేదని నిర్థారించుకున్న తర్వాతే ఆయా పశువులను కొనాలి.
ఈ వ్యాధి సోకిన పశువులలో అతిసన్నిహితంగా మెలిగే వారికి, రైతులకు, పశువైద్యులకు, మాంసం దుకాణాలలో పనిచేయువారికి, పచ్చిపాలు లేదా సరిగా మరిగించని పాలను / ఉత్పత్తులను వాడే వారికి ఎక్కువగా వచ్చే అవకాశం ఉంది. వ్యాధి సోకిన వారిలో తరచూ జ్వరం రావడం, తలనొప్పి, అలసట, నీరసం, కీళ్ళ నొప్పులు, వెన్నెముక క్రింది భాగంలో నొప్పి, బరువు తగ్గిపోవటం వంటి లక్షణాలు కనిపిస్తాయి.
మనుష్యులు, పశువులలో ఈ వ్యాధి నిర్థారక పరీక్షలు ఉచితంగా విబిఆర్‌ఐ నందు ఆధునిక పద్ధతులద్వారా జరుపబడుతున్నాయి. కాబట్టి ఈ వ్యాధి లక్షణాలు కనిపించినపుడు, కొత్త పశువులను కొనేటప్పుడు తప్పనిసరిగా పరీక్ష చేయించుకోవాలి.
నివారణ చర్యలు : ఈనుకుపోయిన పశువు పిండాన్ని, గర్భస్రావాలను పూడ్చిపెట్టాలి. వ్యాధిసోకిన పశువులను మంద నుండి వేరుచేసి ఆంటీబయోటిక్‌ మందులను క్రమం తప్పకుండా ఇవ్వాలి.
బ్రూసెల్లా అబార్టస్‌ స్ట్రెయిన్‌-19 (S-19) & RB 51 (Live) వంటి టీకాలను 4-8 నెలల దూడలకు చర్మం క్రింద ఇవ్వాలి.
వి. లెప్టోస్పైరోసిస్‌
ఈ వ్యాధి లెప్టోసైరో అనబడు బాక్టీరియా వల్ల జంతువులకు మరియు మనుష్యులకు సంక్రమించు వ్యాధి. ఈ వ్యాధి కారక బాక్టీరియా ఎలుకలు, పందికొక్కుల వంటి జాతులలో బాగా వృద్ధి చెంది వాటి మూత్రం ద్వారా విసర్జింపబడుతుంది. పశువులలో ఈ వ్యాధి వలన గర్భస్రావం మరియు పొదుగువాపు వంటి లక్షణాలను మనం గమనించవచ్చు. కుక్కలలో ఈ వ్యాధి వలన తీవ్రమైన జ్వరం, వినికిడి లోపం, కంటిచూపు తగ్గిపోవడం, రక్తంతో కూడిన మూత్రం, పచ్చకామెర్లు, రక్తహీనత వంటి లక్షణాలు కనపడతాయి.
మనుష్యులలో ఆకస్మిక జ్వరం, బలహీనత, తలనొప్పి, కండరాల నొప్పులు, కాలేయ వాపు, కామెర్లు, మూత్ర పిండాలు సరిగా పనిచేయక పోవడం వంటి లక్షణాలు కనపడతాయి.
నివారణ చర్యలు : వ్యాధి సోకిన పశువులను మంద నుండి వేరుచేసి పెన్సిలిన్‌ / టిట్రాసైక్లిన్‌ / డాక్సిసైక్లిన్‌ వంటి ఆంటిబయాటిక్‌ మందులను వాడాలి. ఈ వ్యాధి కారక బాక్టీరియా మూత్రం ద్వారా విసర్జింపబడుతుంది. కావున కలుషితమైన ఈత కొలనులలో ఈత కొట్టటం లేదా త్రాగడం మానుకోవాలి. కుక్కలలో మోగావాక్‌ (ఖలివీబిఖీబిబీ-6) టీకాను 3 నెలల వయస్సులో ఇచ్చి, మళ్ళీ 21 రోజుల తర్వాత బూస్టర్‌ డోస్‌ను ఇవ్వాలి. ఆ తర్వాత సంవత్సరానికి ఒకసారి టీకాను ఇస్తూ ఉండాలి. పశువులశాలల్లో, వరి పొలాలలో పనిచేయు వారికి ఎలుకల మూత్రం ద్వారా వ్యాధి సంక్రమించే అవకాశం ఉన్నందున వాటి నివారణకు తగు జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి.
క్షయవ్యాధి (TB రోగం)
ఈ వ్యాధి మైకోబాక్టీరియా అనబడు బాక్టీరియా వల్ల అన్ని రకాల పశువులకు మరియు మనుష్యులకు కలుగు దీర్ఘకాలిక వ్యాధి ఈ బాక్టీరియా వలన శరీరంలోని అన్ని అవయవాలు ముఖ్యంగా ఊపిరితిత్తులు ఎక్కువగా దెబ్బతింటాయి. ఈ వ్యాధి సోకిన జీవరాశులు శ్వాస వదిలినపుడు, తుమ్మినపుడు, దగ్గినపుడు ఇవి గాలిలో కలిసిపోతాయి. ఈ బాక్టీరియాలో కలుషితమైన మేత, నీరు పాలను త్రాగడంవల్ల ఈ వ్యాధి వ్యాప్తి చెందుతుంది. వ్యాధిసోకిన మనుషులలో మరియు పశువులలో బరువు తగ్గిపోవటం, విపరీతమైన దగ్గు, ముక్కు నుండి నీరు కారటం వంటి లక్షణాలను మనం గమనించవచ్చు.
నివారణ చర్యలు : ఇది దీర్ఘకాలిక వ్యాధి కనుక ఈ వ్యాధి లక్షణాలు కనిపించినపుడు పశువులను పాకనుండి వేరు చేయాలి. ఈ వ్యాధికి 6-9 నెలలు చికిత్స చేయవలసి ఉంటుంది. దీనికి ఎక్కువ ఖర్చు అవుతుంది. కావున ఈ వ్యాధిని నివారించడానికి కల్లింగ్‌ చేయటం ఉత్తమం. ఈ వ్యాధికి పశువులలో ఎటువంటి టీకాలు లేవు.
ఎ. కుక్కకాటు వ్యాధి (Rabies)
ఈ వ్యాధి రేబీస్‌ వైరస్‌వల్ల జంతువులకు మరియు మనుష్యులకు సంక్రమించు ప్రాణాంతక వ్యాధులలో ఒకటి. ఈ వైరస్‌ యొక్క ప్రభావంవల్ల ముందుగా జ్వరం, ఆ తర్వాత కేంద్రనాడీ వ్యవస్థ దెబ్బతినడం వల్ల జీవరాశువుల ఆసాధారణంగా ప్రవర్తిస్తాయి. మనుషులలో నీటిని చూసి బయపడి కండరాలలోని నరాలు దెబ్బతినడం వల్ల పక్షవాతం సోకి మింగలేకపోవడం, నీటిని చూసి బయపడటం, అధిక లాలాజలం, బలహీనత, కుక్కలు ఎక్కువగా అరవడం, కొరకటం, గోడలకు గుద్దుకోవటం వంటి లక్షణాలను మనం గమనించవచ్చు.
నివారణ చర్యలు : పెంపుడు జంతువులకు క్రమం తప్పకుండా ఆంటీరేబీస్‌ టీకాలు ఇప్పించాలి. వీధికుక్కల నియంత్రణకు తగు జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి. ఒకవేళ కుక్క కాటు వేస్తే 24 గంటలలోపు టీకా వేయించుకోవాలి.
పైన తెలుపబడిన ఈ వ్యాధులే కాకుండా ఇంకా చాలా వ్యాధులు ఉదాహరణకు మెదడువాపు వ్యాధి, ఫ్లూ (Snfluenza) సిటుకోసిస్‌, లిస్టీరియోడిస్‌, Fever క్వెలీ జ్వరం (Fever), దొమ్మరోగం (Anthrax) వంటి వ్యాధులు జంతువుల నుండి మనుష్యులకు సంక్రమిస్తాయి.
నివారణ చర్యలు : ఒకసారి వ్యాధి సోకినట్లయితే మందలోని అన్ని పశువులకు మరియు మనుష్యులకు వ్యాధులు సంక్రమిస్తాయి. కనుక వ్యాధి వ్యాప్తిని నివారించడానికి తీసుకునే చర్యలు కాకుండా వ్యాధి సోకకుండా నివారణ చర్యలు పాటించటంవల్ల రైతులకు ఎక్కువ మేలు జరుగుతుంది. వ్యాధి నివారణలో వ్యాధి నిరోధక టీకాలు ఇవ్వడం ఒక మైలురాయి వంటిది. కాబట్టి క్రమం తప్పకుండా అన్ని టీకా మందు డోసులను ఇప్పిస్తూ సరియైన పోషణ పద్ధతులను పాటించటం ద్వారా ఈ వ్యాధులను అరికట్టవచ్చు.
వ్యాధి సోకి చనిపోయిన పశువులను ఊరి బయట పారవేయకుండా కాల్చి వేయాలి లేదా భూమిలోపల లోతుగా గుంట తొవ్వి పూడ్చిపెట్టాలి. గుంటలను నదులకు, నీటి కుంటలకు దూరంగా త్రవ్వాలి. ఆ తరువాత గుంటలను సున్నముతో కప్పివేయాలి. పశువు చనిపోయిన ప్రదేశంలో బ్లీచింగ్‌ పౌడర్‌ చల్లాలి. గడ్డి, చొప్ప మరియు పశు వ్యర్థాలను జాగ్రత్తగా తొలగించి కాల్చి వేయాలి.
ఆరోగ్యవంతమైన పశువులలో కూడా వ్యాధికారక సూక్ష్మజీవులు తక్కువ సంఖ్యలో ఉంటాయి. వీటి వృద్ధి చెందకుండా జాగ్రత్తలు పాటించాలి. పశువులను వర్షాకాలంలో, చలి తీవ్రత ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు ఆరుబయట ఉంచకూడదు. ఎక్కువ పశువులను గుంపులు, గుంపులుగా తక్కువ స్థలంలో ఉంచకూడదు. పశువులను రవాణా చేయునపుడు అవి శారీరక ఒత్తిడికి గురికాకుండా చూసుకోవాలి.
ఏవైనా పశువులలో వ్యాధి లక్షణాలు కనిపించినట్లయితే ఆ పశువులను మిగిలిన వాటికి దూరంగా ఉంచడమే కాకుండా వాటి మేత, నీరు మిగిలిన వాటితో కలవకుండా జాగ్రత్త వహించాలి. పశువుల పాకలను ఎప్పటికప్పుడు ఫినాయిల్‌ వంటి ద్రావకములతో శుభ్రం చేయాలి.
వ్యక్తిగత పరిశుభ్రత, పశువుల పరిశుభ్రత మరియు పరసరాల పరిశుభ్రత పాటించినట్లయితే చాలా వ్యాధులు వ్యాప్తి చెందకుండా నివారించవచ్చు.
డా|| కె. కవిత, అసిస్టెంట్‌ ప్రొఫెసర్‌, డిపార్ట్‌మెంట్‌ ఆఫ్‌ మైక్రోబయాలజీ,
కాలేజ్‌ ఆఫ్‌ వెటర్నరి సైన్స్‌, రాజేంద్రనగర్‌, హైదరాబాదు ఫోన్‌ : 9849381815
