ఆరోగ్యవంతమైన పశువులు ఈనిన తరువాత మొదటి పది రోజులవరకు ఎర్రటి స్రావాలు వేస్తూ క్రమముగా ఆ స్రావాలు పూర్తిగా ఆగిపోతాయి. కాని ఈ మధ్య కాలంలో మనం గమనించినట్లు అయితే ఈనిన పశువులలో గర్భాశయము వాపుకు గురై మొదటి పది రోజులలో తెల్ల మట్టు వేయడం మనం ఎక్కువగా గమనించవచ్చు. ఈ వ్యాధి సంక్రమించిన పశువులలో గర్భాశయం వాపుకు గురై, దుర్వాసన కలిగి, ఎరుపు-గోధుమ రంగులో నీటి లాంటి లేదా జిగట, తెల్లని, చీము కలిగిన స్రావాలు యోని నుంచి ద్రవిస్తూ వుంటాయి, మరియు ఆరోగ్యం క్షీణించడం, పాల దిగుబడి తగ్గి, జ్వరంతో కూడిన లక్షణాలు కనబడతాయి. దీనివల్ల పశువులు ఎదకు ఆలస్యంగా రావడమేకాక, ఎదకు వచ్చినప్పుడు ఎన్నిసార్లు చూడి కట్టించినా చూడి కట్టవు. ఈ వ్యాధి ఈనిన తర్వాత 30 శాతం పశువులలో చూడవచ్చు. ఈ వ్యాధి చికిత్సకు 5000-7000 రూ. ఖర్చవుతుంది, అదే అశ్రద్ద వహించినచో పశువు ప్రాణానికే ప్రమాదము వాటిల్లవచ్చు. మరలా ఆ పశువుని ఇంకో పశువుతో భర్తీ చేయడానికి 75,000-90,000 రూ. ఖర్చవుతుంది. అందువల్ల లక్షణాలను త్వరగా గుర్తించి తగు చికిత్స చేయించుకున్నట్టయితే రైతు పాల ఉత్పత్తిని పెంచుకొని ఆర్థికంగా లాభం పొందవచ్చు.
కారణాలు
ఇది సాధారణంగా అసహజమైన మొదటి లేదా రెండవ థ ప్రసవాన్ని అనుసరిస్తుంది. ప్రత్యేకించి దూడ అడ్డం తిరిగినప్పుడు దూడను బయటకు తెచ్చే దీర్ఘకాలిక ప్రయత్నము లేదా యోనికి నష్టం వాటిల్లినప్పుడు వచ్చే అవకాశం ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఈ పరిస్థితికి గర్భాశయ జడత్వం, ఈసుకొని పోవడం, ప్రేరేపిత లేదా అకాల కాన్పు, ఈనడం కష్టమవ్వడం, మెయ్య, ఈనిన వెంటనే సకాలములో మాయ వేయకపోవడం వంటివి కూడా ముఖ్య కారణములుగా పేర్కొనవచ్చు. వేలాడే మాయని లాగడం, బరువు కట్టడం వల్ల గర్భకోశం చిరిగి, రక్తస్రావమై పశువులకు ప్రమాదం సంభవిస్తుంది. సూక్ష్మజీవులు గర్భకోశంలోనికి వెళ్ళడం వల్ల వ్యాధి సోకి, ఆ పై రక్తంలోకి చేరడం ద్వారా పశువు యొక్క ఆరోగ్యం క్షీణిస్తుంది.
లక్షణాలు
వ్యాధి తీవ్రత ఎక్కువగా వున్న పశువులలో గర్భాశయం ఎక్కువ వాపుకి గురై, పశువులు ఎరుపు-గోధుమ రంగులో, జిగటగా మరియు దుర్వాసన కలిగిన మట్టు పోస్తుంటాయి. సాధారణంగా పశువులలో ప్రసవానతరం రెండు వారాలవరకు ఎర్రటి రంగులో, నీరులాంటి, ఎటువంటి దుర్వాసన లేని స్రావాలు సాదారణంగా గమనించవచ్చు. ఈ రెండింటి మధ్య తేడాను గమనించుకుంటూ ఉండాలి. ఈనిన తర్వాత ఎర్ర మట్టు వేయడం సహజం, అదే ఎరుపు – గోధుమ రంగులో వచ్చినట్లైతే లోపల గర్భంలో ఇన్ఫెక్షన్‌ వున్నట్లు. ఈ వ్యాధిలో పశువులు జ్వరం కలిగి వుండి, నాడి వేగంగా కొట్టుకోవడంతో పాటు మేత సరిగా తీసుకోకపోవడం, శరీరంలో నీటి శాతం తగ్గి నీరసముగా ఉండడము, పారుడు వంటి లక్షణాలను చూపిస్తాయి. యోని మరియు మానం ఎరుపు రంగులోకి మారి, వాపుకి గురై వుండి, పిండం పొరలు తరచుగా గర్భాశయ గోడలకు గట్టిగా అతుక్కొని వున్నట్టయితే పశువు యొక్క ఆరోగ్యం పూర్తిగా విషమించిందని అర్థంచేసుకోవచ్చు. తరచుగా ఈ జబ్బున పడిన పశువులు పశువైద్యుడిని సంప్రదించేలోపు క్రింద పడిపోయి, మేత తీసుకోకుండా లేవలేని స్థితిలో వుంటాయి. ఈ ఇన్ఫెక్షన్‌ గర్భాశయము నుండి పొట్ట భాగంలోకి ప్రవేశించడం వలన ఆవు యొక్క ఆరోగ్యం పూర్తిగా క్షీణించడం మొదలవుతుంది. తీవ్రమైన వ్యాధిని కలిగి లేవలేని స్థితిలో వున్న పశువుల రక్తంలో కాల్షియం తగ్గిపోవడం మరియు చనిపోయే అవకాశం ఉంటుంది.
చికిత్స
మంచి పోషకవిలువలతో కూడిన సమతుల్య ఆహారంతో పాటు అత్యవసర చికిత్స చాలా అవసరం. వ్యాధి కారక క్రిములను చంపడానికి ప్రయత్నించడం కంటే పశువు యొక్క శరీరధర్మానికి మద్దతివ్వడం చాలా ముఖ్యం. ఉదాహరణకు, పశువు ఈనడానికి వెచ్చని మరియు సౌకర్యవంతమైన ప్రదేశాన్ని ఏర్పాటు చేయాలి. ఈ పరిస్థితిలో మొదటి థలో స్రావాలను, మరియు నొప్పిని తగ్గించుటకు అవసరమైన చికిత్సను అందించాలి. కాల్షియం అవసరమైన వాటికి ఇవ్వడం, యాంటీబయాటిక్‌ సెన్సిటివిటీ టెస్ట్‌ చేయించి, ఫలితానుసారం చికిత్సను అందించాలి. వీలైనంత వరకు ఈనిన 45 రోజుల లోపు గర్భంలోకి మందులు ఎక్కించకుండా కండకు మాత్రమే వేసుకోవడం ఉత్తమం.
ఈ పశువుల యొక్క ఆరోగ్య పురోగతిని ఆకలిని తిరిగి పొందుట, పారడం ఆగిపోవుట మరియు గర్భాశయం నుంచి వచ్చే స్రావాల యొక్క దుర్గంధం తగ్గి, దళసరిగా, మరింత స్పష్టంగా కోడిగుడ్డు సొనలా మారడం ద్వారా మనం గుర్తించవచ్చు.
నివారణ
ఈ పరిస్థితిని నివారించడానికి తగిన చర్యలు తీసుకోవడం చాలా ముఖ్యం. దూడ అడ్డం తిరిగినప్పుడు, లేదా గర్భాశయ జడత్వం మొదలగు సమస్యలు గమనించినప్పుడు, దూడను లాగకుండా, దీర్ఘకాల ప్రయత్నాలు తగ్గించి, మానంకి ఎటువంటి నష్టం వాటిల్లకుండా, వెంటనే పశువైద్యున్ని సంప్రదించడం ఆవశ్యకం. ఈసుకుపోయిన వాటిని ఇతర పశువులనుంచి దూరంగా వుంచి, కారణాలను తెలుసుకొని తగు చర్యలను తీసుకోవాలి.
పశువులు మాయ సరిగ్గా వేయకపోవడం వల్ల ఈ సమస్యని తరచుగా చూస్తాము. వేలాడే మాయని బలవంతముగా లాగడం లేదా బరువు కట్టడం వల్ల గర్భాశయము లోపల ఎక్కువ రక్తస్రావము జరిగి పశువులు చనిపోయే ప్రమాదం ఉంటుంది. ఈనిన తర్వాత 24 గంటల వరకు మాయవేయని పరిస్థితులలో డాక్టర్‌ గారి సలహా మేరకు వైద్యం చేయించాలి. ఎక్స్‌ ప్లాంటా, రిప్లాంటా వంటి పౌడర్లను రోజు 50 గ్రా. నోటి ద్వారా అందించుట వలన గర్భకోశ చలనాలు పెరిగి మాయ దానికంతటకు అదే పడిపోతుంది. పావు కేజీ నువ్వులు అర కేజీ బెల్లంతో కలిపి మూడు, నాలుగు రోజులు తినిపించాలి. యాంటీబయాటిక్స్‌ 3-5 రోజులు వాడుకోవాలి. ఈ జాగ్రత్తలు తీసుకున్నట్లయితే, ఈ సమస్యని పూర్తిగా కాకపోయినా, కొంతవరకైనా నివారించవచ్చు. రోజుకి 50 గ్రా. ఖనిజలవణ మిశ్రమమును దాణాలో అందించాలి.
మూత్ర నాళంలో ఇన్ఫెక్షన్‌, అండవాహికలో చీము చేరడం, అండాశయ అతుకులు ఏర్పడడం, ఊపిరితిత్తులలో నీరు చేరడం, కాలేయం, మూత్రపిండాలు లేదా మెదడులో చీము గడ్డలు అభివృద్ది చెందడం వంటివి ఈ వ్యాధి యొక్క పర్యవసానాలు. ఈ పరిస్థితి నుండి కోలుకున్న పశువుల యొక్క పునరుత్పత్తి శక్తి తగ్గే అవకాశం ఉంది, కాబట్టి వాటిని తదుపరి గర్భాశయం మరియు అండాశయంలో ఏదైనా మార్పులు లేదా వ్యాధుల కోసం పర్యవేక్షించుకోవాలి. ఏదైనా సమస్య తలెత్తినట్లయితే, వెంటనే పశువైద్యున్ని సంప్రదించి సకాలంలో తగిన చికిత్స చేయించుకోవాలి.
కె. గ్రీష్మా రెడ్డి, 8309205772, పి.హెచ్‌.డి. విద్యార్థిని, బి. చంద్ర ప్రసాద్‌, 9490724881, సహాయ అద్యాపకులు, పశు గర్భకోశ శాస్త్ర మరియు ప్రసూతి విభాగము, పశువైద్య కళాశాల, గన్నవరం
