ఈ సంవత్సరం ఏప్రిల్‌ నెల నుండే తెలుగు రాష్ట్రాలలో భారీ వర్షాలు, వరదలు ప్రారంభమై పంటలకు, పండ్ల తోటలకు కళ్లాలోని ధాన్యాలకు తీవ్ర నష్టాన్ని కలిగిస్తున్నాయి. మే నెలలోనే కొన్ని జలాశయాలలో నీటిమట్టాలు గణనీయంగా పెరిగాయి. రాబోయే సెప్టెంబరు-అక్టోబరు నెలల వరదల భయాలు కొనసాగనున్నాయి. సాగు నీరు, మురుగునీటి యాజమాన్యం ముఖ్యంగా ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో సంతృప్తికరంగా లేనందువల్ల డ్రైనేజి వ్యవస్థ అస్తవ్యస్తంగా మారి అశుభ్ర అనారోగ్య వాతావరణం వల్ల వచ్చే ఆరోగ్య సమస్యల తీవ్రత ఎక్కువగానే ఉండవచ్చుననే ఆందోళన ప్రజలలో నెలకుంది. వరదలు, సుదీర్ఘ వానలు లోపించిన డ్రైనేజి వ్యవస్థ వల్ల వ్యాధిక్రిములు, వాటిని విస్తరింపచేసే దోమలు, జోరీగలు, పిడుదులు, గోమార్ల ఉధృతి ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఇటువంటి ప్రతికూల వాతావరణ యాజమాన్య పరిస్థితులలో పశువులలో ముఖ్యంగా మన రాష్ట్రాలలో పాడికి ముఖ్య ఆధారమైన గేదెలకు సోకే ప్రాణాంతకమైన గురకవ్యాధి లేదా గొంతువాపు వ్యాధి చాలా ముఖ్యమైనది. గేదెలతోపాటు, తెల్ల పశువులు, మేకలు, గొర్రెలు, గాడిదలు, చివరకు ఏనుగులలో సైతం పాశ్చురెల్లా మల్టోసిడా మరియు పాశ్చురెల్లా హిమోలైటికా అనే బ్యాక్టీరియా వల్ల ఈ ప్రాణాంతక వ్యాధితో ఏటా కొన్ని వేల పాడి గేదెలు, దూడలు, పడ్డలు, పెయ్యలు, దున్న కుర్రలు, దున్నలు మరణిస్తున్నాయి. తెల్ల పశువులలో కంటే గేదెలలో ఈ వ్యాధివల్ల జరిగే ప్రాణ నష్టం సుమారు మూడురెట్లు అధికం కాబట్టి గేదెల పెంపకందారులందరూ ఈ వ్యాధిపట్ల ఎక్కువ అప్రమత్తంగా ఉండాలి.
త్రాగునీరు, కలుషిత వాతావరణం, అనారోగ్య పశువుల స్పర్శ, కలుషితమైన గాలి, మేత, పరికరాలు మరియూ ఈగలు, జోరీగల వంటి కీటకాల ద్వారా ఈ వ్యాధి వేగంగా వ్యాపిస్తుంది. ముఖ్యంగా వరదల తర్వాత నిలిచిపోయిన మురుగునీటిలో, అశుభ్రమైన పశువుల పాకలు, వాటి పరిసరాలు ఈ వ్యాధి వ్యాప్తికి కారకమౌతాయి.
ముఖ్యంగా శ్వాసవ్యవస్థపై తీవ్ర ప్రభావాన్ని చూపుట వల్ల ఈ వ్యాధికి గురక వ్యాధి అని, గొంతు, మెడ, క్రిందిభాగాలు నీటితో వాయుట వల్ల గొంతువాపు అని తెలుగువారు పిలుస్తారు. రక్తంలో విస్తరించి, శరీర అంతర్గత భాగాలలో రక్తచారికల్పి కల్పించుట వల్ల ఈ వ్యాధిని ఇంగ్లీషులో హీమోరేజిక్‌ సెప్టిసీమియా (హెచ్‌.ఎస్‌.) వ్యాధి అని అంటారు.
గురక వ్యాధి లక్షణాలు: వ్యాధిక్రిములు వివిధ మార్గాల ద్వారా శరీరంలోకి ప్రవేశించిన 8 నుండి 32 గంటలలో వ్యాధి లక్షణాలు కనిపించవచ్చు. కొన్ని సందర్భాలలో ఏ లక్షణమూ కనిపించకుండానే ఆకస్మికంగా పడ్డలు, దూడలు మరణించవచ్చును. సాధారణంగా ఈ వ్యాధి లక్షణాలు 6 నుండి 36 గంటల వరకు కనిపించి, సకాలంలో సరైన వైద్యం అందకపోతే పశువు శ్వాస ఆడక చనిపోవచ్చు.
మేత, నెమరు మందగించుట, పాలు నిలిచిపోవుట, గొంతు క్రింద ప్రారంభమైన జలవాపు (ఇడిమా) క్రమక్రమంగా మెడ క్రిందికి, ఆ తర్వాత ముందుకాళ్ల మధ్య ఎదురు రొమ్ము క్రింది భాగాలకు చేరుతుంది. పశువు తీవ్రమైన ఆయాసంతో రొప్పుతూ, గురకపెడ్తూ, ముక్కు నుండి నోటి నుండి నురగ వంటి స్రావాలను కారుస్తూ ఉంటుంది. శరీరం చెవి దగ్గర తాకి చూస్తే వేడిగా ఉంటుంది. జ్వరం 104 నుండి 107 డిగ్రీల ఫారెన్‌హీట్‌ వరకు ఉండవచ్చు. కనుపాపలు ఎర్రగా మార్పు చెందవచ్చు. పశువు అడ్డం పడిపోయి కొన్ని గంటలలోనే మరణిస్తుంది. కొన్ని సందర్భాలలో మూత్రం ఎర్రగా లేదా చాక్లెట్‌ రంగుకు మారవచ్చును.
వ్యాధి నిర్ధారణ: ప్రాణాంతకమైన గురకవ్యాధి విస్తృతంగా వ్యాపించే లక్షణం కలిగి ఉన్నందున, రక్తపు నమూనాలు సేకరించి, పరీక్షలు జరిపించి, వ్యాధి నిర్ధారణ చేయుట వల్ల ఇతర పశువులకైనా సకాలంలో సరియైన చికిత్స చేయించుట, లేదా సరియైన టీకాలు వేయించుటతో పాటు ఇతర నివారణ చర్యలు చేపట్టవచ్చును. అవసరమైతే శవపరీక్షలు జరిపించి, లోపలి అవయవాలలో కనిపించే మార్పులవల్ల కూడా వ్యాధినిర్ధారణ చేయగల్గితే మరీ మంచిది.
గురకవ్యాధి చికిత్స: పశువును ప్రశాంతంగా విశ్రాంతిలో ఉంచాలి. రోజుకు నాలుగైదు సార్లు సాంబ్రాణి దూపం వేసి శ్వాస పీల్చుకునే ఏర్పాటు చేస్తే కొంత ఉపశమనం కలుగుతుంది. పశువును పరీక్షించుటకు గానీ, ఇంజక్షన్లు చేయుటకు కానీ పశువును పడవేయకుండా ఉంటేనే మంచిది. ఒకవేళ బంధించవలసి వచ్చినప్పటికీ ఆందోళన కలిగించకుండా చాలా సున్నితంగా, శ్వాసకు ఇబ్బంది లేకుండా జాగ్రత్తవహించాలి.
ఎన్రోఫ్లాక్ససిన్‌ సిప్రాఫ్లాక్ససిన్‌ జెంటామైసిన్‌, సల్ఫా, పెన్సిలిన్‌ వంటి ఏదైనా యాంటిబయోటిక్‌ ఇంజక్షనును వరుసగా కనీసం 3-4 రోజులు వాడవలసిన రీతిలో వాడాలి.
మెలాక్సికామ్‌-ప్రోడ్నిసలోన్‌ వంటి బాధను, ఇతర లక్షణాల తీవ్రతల్ని తగ్గించే ఇంజక్షన్లు అవసరాన్ని బట్టి వాడాలి. వ్యాధిని తట్టుకోగల శక్తిని పెంచే లెవామెజోల్‌ ఇంజక్షనుతో చికిత్సను ప్రారంభించవచ్చు.
గురకవ్యాధి నివారణ: వ్యాధి సోకిన పశువును గుర్తించిన లేదా అనుమానించిన వెంటనే ఇతర పశువుల నుండి దూరంగా, పరిశుభ్రమైన ప్రశాంతమైన స్థలానికి తరలించాలి.
ఇతర ప్రాంతాల నుండి వచ్చిన పశువుల్ని, జీవాలను, సర్కసు జంతువుల్ని కనీసం వారం రోజుల పాటు వేరుగా పరిశీలనలో ఉంచి, ఆ తర్వాత మాత్రమే (పాత) సొంత పశువులతో కలవనివ్వాలి. పశువుల పాకలు, పాకల పరిసరాలలో క్రిమికీటకాలు చేరకుండా శుభ్రంగా, పొడిగా ఉంచి సున్నం, డి.డి.టి., గమాక్సిన్‌, సైపర్‌మెథ్రిన్‌, డెల్టామెథ్రిన్‌ వంటి కీటకనాశకాలను స్ప్రే చేయాలి.
వ్యాధిసోకిన పశువుల కళేబరాలను, వ్యర్థాలను, దూరంగా తరలించి లోతైన గుంతలలో పాతివేయాలి తప్ప పచ్చికబీళ్లు, పంట భూములు, చెరువులు, వాగులు, కాల్వలు, నదులలోకి వదిలి వేయరాదు. ఇందుకు అవసరమైతే గ్రామ పంచాయతీలు, పాలసహకార ససంస్థలు, ప్రభుత్వము వారి సహాయ సహకారాలు పొందే కృషి చేయాలి.
గురకవ్యాధి నివారణ టీకాలు: ఆరు నెలల నుండి సంవత్సరకాలం వరకు గురకవ్యాధి సోకకుండా రక్షణనిచ్చే అల్యూమినియం మోనోస్టిరేట్‌ మరియు ఆయిల్‌ ఎడ్జువెంటు వ్యాక్సిన్లు అందుబాటులో ఉన్నాయి. గతంలో ఈ వ్యాధి ఉనికివున్న ప్రాంతాలు, గ్రామాలు, నదీతీరాలలో తొలకరి ప్రారంభంలోనే ఒక్కొక్క మందలో (గ్రామంలో) కనీసం 90 శాతం పశువులు, జీవాలకు ఈ టీకాలు వేయించాలి. అప్పటికే వ్యాధి కనిపించిన గ్రామాలను, మూడు వృత్తాలుగా విభజించి, పూర్తిగా ఆరోగ్యంగా ఉన్న బైట వృత్తంలో మొదట, అనుమానస్పందగా ఉన్న మధ్యవృత్తంలో ఆ తర్వాత వ్యాధి కనిపించిన కమతంలో ఆఖరున టీకాలు వేస్తే, వాక్సినేటర్ల ద్వారా, వారి పరికరాల ద్వారా అనారోగ్య పశువులు, అనుమానాస్పద పశువుల నుండి ఆరోగ్యవంతమైన పశువులకు గురకవ్యాధి బాక్టీరియా వ్యాపించకుండా ఉంటుంది. టీకాలకు వినియోగించే సూదులు, సిరంజిలను ఎప్పటికప్పుడు మరిగే నీటితో శుభ్రపరుస్తూ ఉండాలి.
గురకవ్యాధితో పాటు, కనిపించే జబ్బవాపు (బ్లాక్‌క్వార్టర్‌) గాలికుంటు (ఫుట్‌ అండ్‌ మౌత్‌ అనే వైరస్‌ వ్యాధి) వ్యాధుల నివారణకు సమర్ధవంతంగా పనిచేసే సంయుక్త వాక్సిన్లను ఇండియన్‌ ఇమ్యునొలాజికల్స్‌ లిమిటెడ్‌ వంటి వ్యాక్సిన్‌ సంస్థల నుండి లభిస్తున్నాయి. ఈ సంయుక్త వాక్సిన్ల వల్ల, దీర్ఘకాలం పనిచేసే ఆయిల్‌ ఎడ్జువెంట్‌ వ్యాక్సిన్ల వల్ల, పదే పదే పశువుల్ని అనవసరంగా టీకాల వత్తిడికి, ఆందోళనకు గురిచేసే అవసరం తగ్గటమే కాక, రైతులకు ఖర్చులు, శ్రమలు కూడా బాగా తగ్గుతాయి. టీకాల ద్వారా నివారించబడే గురక వ్యాధి మరణాలకు బీమా పరిహారాలు లభించవని యజమానులు గుర్తించాలి.
వానాకాలంలో ముఖ్యంగా వరదలు, తుపాన్లు వచ్చిన వెంటనే ఎక్కువగా కనిపించే గురకవ్యాధి పట్ల పాడి రైతులు అప్రమత్తంగా ఉండి, వ్యాధి సోకిన పశువుల్ని గుర్తించిన వెంటనే చికిత్స చేసి ప్రాణాలు కాపాడుటకు, పశువైద్యుల సేవల్ని సకాలంలో పొందుట, ఇతర పశువుల్ని టీకాలతో పాటు, ఇతర మార్గాల ద్వారా వ్యాధిని నివారించే చర్యలు తీసుకొనుట చాలా అవసరం.
డా. ఎం.వి.జి. అహోబలరావు, 9393055611
