మామిడిలో చాలా రకాలు ఏడాదికి ఒకసారి మాత్రమే కాపు (పంట) నిస్తాయి. కాయలకోత తర్వాత జూన్‌ నుంచి సెప్టెంబరు వరకు తోటల యజమానులు పాటించిన సాగు పద్ధతులపైన అక్టోబరు-నవంబరు నెలలో ముదిరిన రెమ్మల్లో పూమొగ్గలు ఏర్పడతాయి. ఆయా రకం, వాతావరణ పరిస్థితులను బట్టి సాధారణంగా డిసెంబరు రెండో వారం నుంచి జనవరి మధ్య వరకు పూమొగ్గలు రావడం మొదలవుతుంది. అయితే ప్రస్తుతం వాతావరణంలో కలిగే మార్పుల వల్ల పూత రావడం క్రమ పద్ధతిలో జరగడం లేదు. కాబట్టి రైతులు ఈ మార్పులకు అనుగుణంగా యాజమాన్య పద్ధతులు మార్చుకోవాల్సి ఉంటుంది.

కాయలు కోశాక చేపట్టే యాజమాన్యంపై కాయల దిగుబడి, నాణ్యత ఆధారపడి ఉంటుంది. కాయలు కోసిన తర్వాత పూత థ వరకు.. 1. కొమ్మల కత్తిరింపులు, 2. అంతర సేద్యం, 3. ఎరువుల యాజమాన్యం, 4. నీటి యాజమాన్యం, 5. సస్యరక్షణలో జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి.

కొమ్మల కత్తిరింపులు: ఏ పంటలోనైనా ఆకులు మాత్రమే సూర్యరశ్మి సహాయంతో కిరణజన్యసంయోగ క్రియ జరుపగల సామర్థ్యం కలిగి ఉంటాయి. ఈ చర్య ద్వారా చెట్టుకు కావాల్సిన ఆహార పదార్థాలు తయారై శ్వాసక్రియ ద్వారా శక్తిగా మారి పెరుగుదలకు, పుష్పించేందుకు, కాయలు వృద్ధి చెసేందుకు తోడ్పడతాయి. మనం అందించే ఎరువుల మూలంగా మామిడి చెట్టు బాగా పెరిగి ఆకుపచ్చదనం కలిగి గుబురుగా ఉన్న కొమ్మలు, ఆకులతో ఉంటుంది. ఇలాంటి చెట్లను అధ్యయనం చేయగా చివరనున్న ఆకుల విస్తీర్ణానికి అనగా 15 శాతం విస్తీర్ణానికి మాత్రమే పూర్తిగా తగినంత సూర్యరశ్మి (ఎండ) సోకుతున్నట్లు మిగిలిన 85 శాతం ఆకుల విస్తీర్ణం వివిధ స్థాయిల్లో నీడలో ఉన్నట్లు తెలిసింది. ఈ పరిస్థితుల్లో చెట్లు తమకున్న ఆహార పదార్థాల తయారీ సామర్థ్యాన్ని పూర్తిగా వినియోగించుకోలేవు. దీనివల్ల ఆహార పదార్థాల ఉత్పత్తి బాగా తగ్గి దిగుబడులపై ప్రభావం చూపించినందువల్ల దిగుబడులు తగ్గుతాయి. దీనికి తోడు దురదృష్టవశాత్తు జన్యుపరంగా మామిడి ఆకులు కిరణజ్యసంయోగక్రియకు అవసరమైన శక్తిని సూర్యరశ్మి నుంచి గ్రహించడంలో జామ, సీతాఫలం లాంటి చెట్లతో పోల్చితే చాలా తక్కువ సామర్ధ్యం కలిగి ఉంటాయి.

నీడ తగిలినపుడు ఈ సామర్థ్యం మరింత తగ్గి ఉత్పత్తయ్యే ఆహార పదార్థాలు చాలా తగ్గుతాయి. ఆకులు గుబురుగా ఉన్నప్పుడు చీడపీడల బెడద కూడా ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఈ సందర్భంగా ప్రతీ సంవత్సరం దాదాపు ఒకే స్థాయిలో దిగుబడినిచ్చే బెంగళూరు (కలెక్టర్‌/తోతాపురి) రకం మామిడి చెట్లను గూర్చి తెలుసుకోవాలి. బెంగళూరు చెట్టుకు కొమ్మలు, ఆకులు చాలా తక్కువగా ఉంటాయి. దానికి తోడు కొమ్మలు ఏటవాలుగా ఉంటాయి. ఈ కారణాల వల్ల ఆకులన్నింటికి సూర్యరశ్మి బాగా సోకినందున ఆహార పదార్థాల ఉత్పత్తి బాగా జరిగి కాపు బాగా ఇస్తాయి.

కొమ్మల కత్తిరింపులు: 

• కాయలు కోశాక 15-20 రోజులు చెట్లకు విశ్రాంతినివ్వాలి. వేసవిలో ప్రతికూల పరిస్థితుల్ని ఎదుర్కొని కాయల వృద్ధికి ఆహారాన్ని తయారు చేసి అందించినందున కొంతవరకు చెట్లు నిర్వీర్యమై ఉంటాయి. విశ్రాంతినిస్తే కొంత బలాన్ని పుంజుకుంటాయి.

• విశ్రాంతినిచ్చిన తర్వాత కొమ్మల కత్తిరింపు ప్రారంభించి ఆగస్టు మధ్యలోపల కత్తిరింపులు పూర్తి చేయాలి. అడ్డదిడ్డంగా పెరిగిన కొమ్మలు, తెగులుసోకి ఎండిన కొమ్మలు పూర్తిగా కత్తిరించి తొలగించాలి.

• వ్యవసాయ పనులకు అడ్డంగా లేకుండా నేలపై జీరాడే కొమ్మలను మొదటికి కత్తిరించి తొలగించాలి.

• ఎండిన పూతకాడల (కొరడాల) ద్వారా తెగుళ్ళు, వ్యాపించే అవకాశముంటుంది. వీటిని వర్షాకాలం రాకముందే తొలగించాలి. 

• తలపైన 3-4 అంగుళాల మందమున్న కొమ్మను కోసి (కత్తిరించి) ఖాళీ ఏర్పరచాలి. ఇలా చేసినపుడు మధ్యాహ్నంవేళ ఎండ మొదలుపై పడి, లోపలికి ప్రసరించి ఆకులకు సోకాలి.

• అవసరమైతే తూర్పు, పడమర దిశల్లో కూడా 2-3 అంగుళాల మందమున్న కొమ్మలను కత్తిరించి కొమ్మల మధ్యలో ఖాళీలు ఏర్పడేలా చేసి సూర్యుడు తూర్పున ఉదయించి పడమటి దిశకు ప్రయాణించేటప్పుడు సూర్యరశ్మి ఈ ఖాళీల ద్వారా ఆ చెట్టులోనికి ప్రసరిస్తుంది. ఈ రకం కత్తిరింపులు కొమ్మలు, ఆకులు ఎక్కువగా పుట్టే రకాలైన ఆల్ఫాన్సో (ఖాదర్‌), బంగినపల్లి (బేనిషాన్‌), నీలం లాంటి రకాలకు తప్పనిసరిగా చేయాలి.

• కత్తిరింపులు చేసిన వెంటనే కోసిన/కత్తిరించిన పెద్దకొమ్మల భాగానికి చీడపీడలు ఆశించకుండా తగిన జాగ్రత్తలు చేపట్టాలి.

• వేరుమూలం నుంచి వృద్ధి చెందిన చెట్లు, అధిక దిగుబడినివ్వని చెట్లు అతి తక్కువ దిగగుబడినిచ్చే రకాల చెట్లు, మార్కెట్లో మంచి ధరలు లభించని రకాల చెట్లను మంచి దిగుబడి నాణ్యమైన దిగుబడినిచ్చే మనం కోరుకున్న రకం చెట్టుగా మార్చే తలమార్పిడి (టాప్‌ వర్కింగ్‌) విధాన ప్రక్రియను జూన్‌ ఆఖరి వారంలో లేదా జూలై మొదటి వారంలోగా ప్రారంభించాలి.

అంతర సేద్యం: 

• కాయలకోత తర్వాత తోటల్లో పడి ఉన్న టెంకలను, ఎండు పుల్లలను ఏరి కాల్చివేయాలి.

• జూలై నెలలో వర్షాలు కురవగానే దున్నకాలు ప్రారంభించాలి. 2-3 సార్లు దున్ని చెట్ల మధ్యలో, చెట్ల కింద కలుపు మొక్కలు లేకుండా చేయాలి. చెట్ల కింద దున్నకాలు చేయించి వీలు లేకుంటే పారలతో కుళ్ళగించాలి. దున్నకాలు చేయడం వల్ల కలుపు మొక్కలు తొలగించబడతాయి. నేల గుళ్ళబారి తోటలో పడిన వర్షం నీరు తోటలోనే ఇంకుతుంది. నేలలో ఉండే పురుగుల కోశస్థ థలు పిల్ల పురుగులు బయటపడి పకక్షులు తిన్నందున, ఎండకు, గాలికి చనిపోతాయి.

• దున్నకాలు సెప్టెంబరు లోపు పూర్తి చేయాలి.

• అక్టోబరు, నవంబరు నెలల్లో కొమ్మల కత్తిరింపులు, దున్నకాలు, ఎరువులు వేయడం, నీరు పారించడం చేయకూడదు. ఎందుకంటే మన ప్రాంతాల్లో ఈ నెలలో కొమ్మల లోపల మొగ్గలు ఏర్పడి పూమొగ్గలుగా, శాఖీయ మొగ్గలుగా మారుతాయి. ఈ నెలలో చేస్తే శాఖీయ మొగ్గలుగా మారే అవకాశం ఎక్కువగా ఉంటుంది.

• కలుపు మొక్కలు ఎక్కువగా వృద్ధి చెంది తప్పక దున్నకాలు చేయాల్సిన అవసరం ఏర్పడితే లోతుగా దున్నకుండా రోటావేటరు లాంటి వాటితో వరుసల మధ్యలో మాత్రమే దున్నాలి.

ఎరువుల యాజమాన్యం

• జూలైలో చెట్ల పాదుల్లో పడిన ఎండుమామిడి ఆకుల్ని పాదుల్లో నేలలో కలిసేలా మొదలు దగ్గరకు కల్టివేటరు లేదా రోటావేటరు పోయేలా దున్నాలి. ఈ ఆకులు కొన్ని రోజులకు కుళ్ళి సేంద్రియ పదార్థంగా మారి చెట్లకు సత్తువనిస్తాయి. ఒక అంచనా ప్రకారం 20 సంవత్సరాలున్న (వయసున్న) బంగినపల్లి మామిడి చెట్టు ఒక సంవత్సరంలో 42 వేల ఆకుల్ని రాలుస్తుంది.

• జూలై, ఆగస్టు నెలల్లో చెట్టుకు 50 కిలోల పశువుల ఎరువు వేయాలి. ఈ నెలల్లోనే జనుము, జీలుగ, పెసర, పిల్లిపెసర, అలసంద లాంటి పచ్చిరొట్ట పైర్లు సాగు చేసి పూత థలో నేలలో కలియదున్నాలి.

• ఎరువులను చెట్టు మొదలుకు 3-4 అడుగుల దూరంలో చేసిన గాడిలో వేసి కప్పాలి.

• జింకు, ఇనుము, బోరాన్‌ లోపాలు సాధారణంగా కనిపిస్తాయి. వీటి లోప నివారణకు సేంద్రియ రూపంలో దొరికే ఫార్ములా-4 పొడిని లీటరు నీటికి 5 గ్రా. చొప్పున కలిపి 20 రోజుల వ్యవధిలో రెండుసార్లు పిచికారి చేయాలి.

నీటి యాజమాన్యం: మామిడి కాయల కోత తర్వాత నీటి పారుదల సౌకర్యమున్న తోటలకు నీరు పారించడాన్ని కొనసాగించాలి. కురిసే వర్షాల్ని బట్టి సెప్టెంబరు ఆఖరు వరకు నీరు పారించాలి. అక్టోబరు, నవంబరు నెలల్లో నీరు పారించకుండా చెట్లను బెట్టకు గురి చేస్తే పూత బాగా వచ్చే అవకాశం ఉంటుంది. డిసెంబరు మధ్యలో ఒక తేలికపాటి తడిస్తే పూత తొందరగా ఒకేసారి వచ్చేందుకు దోహదపడుతుంది. పిందెలు ఏర్పడినప్పటి నుంచి నీటి పారుదల ప్రారంభించాలి.

సస్యరక్షణ: 

• కాండం బెరడు తొలుచు పురుగుల్ని గమనిస్తే ఇవి నష్టపరచిన బెరడును తొలగించి రంధ్రంలోని రంపపు పొట్టు లాంటి దానిని తొలగించి రంధ్రంలోకి ఇనుపకడ్డీని చొప్పించి లోపలుండే పిల్ల పురుగులను బయటకు లాగి చంపాలి. రంధ్రంలో ఉండే పిల్ల పురుగులు లోపలే చనిపోవటానికి వీలైన చర్యలు చేపట్టాలి.

• చెదలు నివారణకు చెట్ల మొదలు, కొమ్మలపైన, పాదుల్లో సూచించిన మందు ద్రావణం పిచికారి చేయాలి. చెట్టు మొదలు చుట్టూ గునపంతో అడుగులోతు గుంతలు నాలుగు వైపుల చేసి మందు ద్రావణాన్ని పోయాలి. చెదల పుట్టను తవ్వి అందులో ఉండే రాణి చెదపురుగుని చంపి తగినచర్యలు చేపట్టాలి.

• ఆకుగూడు పురుగులు చేసిన గూళ్ళను కట్టెతో చెదరగొట్టి మందు ద్రావణం పిచికారి చేయాలి.

మామిడి కోతల తర్వాత పైన తెలిపిన యాజమాన్యం చేస్తే ముదురు తోటల పునరుద్ధరణ కూడా చేసినట్లవుతుంది.

కె. సాధన (9940236076), డా|| జె.డి. సరిత, డా. బి. పుష్పావతి, వ్యవసాయ కళాశాల, పాలెం, ప్రొఫెసర్‌ జయశంకర్‌ తెలంగాణ రాష్ట్ర వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయం, తెలంగాణ.