మొత్తం భూగోళ విస్తీర్ణం 51 కోట్ల చదరపు కిలో మీటర్లుగా అంచనా వేయబడింది. అందులో 36.1 కోట్ల చదరపు కిలోమీటర్లు (71 శాతం) సముద్రాలు విస్తరించి ఉన్నాయి. మిగిలిన 14.9 కోట్ల చదరపు కిలో మీటర్లు (29 శాతం) భూభాగంగా ఉంది. అందులో 1.5 కోట్ల చదరపు కిలో మీటర్లలో హిమనదులు ఉన్నాయి. మరో 2.8 కోట్ల చదరపు కిలోమీటర్లలో ఎడారులు, ఉప్పు భూములు, కొండలు, రాళ్ళు, సముద్ర తీరాలు, ఇసుక తిన్నెలు వ్యాపించి ఉన్నాయి. ఇక మిగిలిన 10.6 కోట్ల చదరపు కిలోమీటర్లే నివాస యోగ్య ప్రాంతాలుగా ఉన్నాయి. అందులో 4 కోట్ల చదరపు కిలో మీటర్లలో అడవులు, 1.7 కోట్ల చదరపు కిలో మీటర్లలో చిట్టడువులు వృక్షజాలంతో నిండి ఉన్నాయి. అవి పోనూ 15 లక్షల చదరపు కిలోమీటర్లలో నగరాలు, గ్రామాలు నిర్మాణాలతో నిండి ఉన్నాయి. మరో 15 లక్షల చరదపు కిలో మీటర్లలో నదులు, చెరువులు, జలాశయాలు ఉన్నాయి. ఇక సాగుకి యోగ్యమైన భూమి 4.8 కోట్ల చదరపు కిలోమీటర్లే. అందులో కూడా 3.7 కోట్ల చదరపు కిలోమీటర్లలో పశువులు మేయడానికి పనికివచ్చే గడ్డి నేలలు, పశువుల మేత కోసం గడ్డి, ఇతర మొక్కలను పెంచే భూములుగా ఉన్నాయి. వ్యవసాయ పంటలను కేవలం 1.1 కోట్ల చదరపు కిలో మీటర్లలోనే పండిస్తున్నారు. 77 శాతం పశుగ్రాసపు భూముల నుండి మానవులకు 18 శాతం కేలరీలు, 37 శాతం మాంసకృత్తులు లభ్యమౌతున్నాయి. 23 శాతం వ్యవసాయ భూముల నుండి 82 శాతం కేలరీలు, 63 శాతం మాంసకృత్తులు, వృక్ష సంబంధిత వంట నూనెలు లభిస్తున్నాయి. మొత్తం భూగోళ విస్తీర్ణంలో రెండు శాతం పటల సాగుకి, ఆరేడు శాతం పశుగ్రాసానికీ ఉపయోగపడుతున్నది.

తగ్గుతున్న సాగు భూమి లభ్యత

పంటల సాగుకి గానీ, పశుగ్రాసపు ఉత్పత్తికి గానీ మొత్తం 190 కోట్ల 69 లక్షల 21 వేల 938 హెక్టార్ల భూమి ఉన్నట్లు ప్రపంచ ఆహార వ్యవసాయ సంస్థ, ఇతర పరిశోధనా సంస్థలు అంచనా కట్టాయి. 2022 నవంబరులో ప్రపంచ జనాభా 800 కోట్లకు చేరింది. అంటే సగటున ఒక మనిషికి దాదాపు ఒక పావు హెక్టారు భూమి ఉన్నట్లు లెక్క కట్టవచ్చు. కేవలం 73 సంవత్సరాల క్రితం ప్రపంచ జనాభా 1950లో 220 కోట్లు మాత్రమే. అప్పుడు ఒక్కో మనిషికి దాదాపు ఒక హెక్టారు భూమి ఉంటే ఇప్పుడది నాల్గవ వంతుకి తగ్గిపోయింది. అయినా 1950లో సగటున మనిషికి 2200 కిలోకేలరీల శక్తి లభించగా, 2022లో సగటు లభ్యత 2890 కిలోకేలరీకు పెరిగింది. జనాభా కన్నా వేగంగా ఆహారోత్పత్తి పెరిగింది. అంతకన్నా వేగంగా నీటినీ, ఇంధనాన్ని, ఇతర సహజ వనరులను మానవులు వాడారు. జనాభా ఈ శతాబ్దాంతానికి 1000 కోట్ల వద్ద స్థిరీకరించబడుతుందని ఆశిస్తున్నారు. సాంకేతిక పరిజ్ఞాన వృద్ధితో సగటు మనిషికి కేలరీల శక్తి, మాంసకృత్తులు, కొవ్వు పదార్థాల లభ్యత మరింత పెరగవచ్చు. 2030 నాటి కల్లా ప్రపంచంలో పేదరికం, ఆకలిని నిర్మూలించాలని ఐక్యరాజ్య సమితిని నిర్ణయించింది. అప్పటికి కాకున్నా 2050 నాటికైనా ఆ లక్ష్యాలు నెరవేరవచ్చు. ఆహారపదార్థాల వాస్తవ ధరలు గత 60 సంవత్సరాల్లో నాల్గవ వంతుకి పడిపోయాయి. భవిష్యత్తులో ఇవి మరింత తగ్గవచ్చు. మరోవైపు సగటు ఆదాయాలు పెరుగుతున్నందువల్ల ఆర్థిక అసమానతలు తీవ్రంగా ఉన్నా కటిక పేదరికం, అర్ధాకలి మాసిపోవచ్చు.

తగ్గుతున్న చిన్న కమతాలు

ప్రపంచమంతా ‘కుటుంబ భూకమతాలు’ అనే అంశం ప్రాచుర్యంలో ఉంది. ఏ కుటువంబంలోనైనా శామ్రికులు 50 శాతం కన్నా ఎక్కువ సమయాన్ని వ్యవసాయ వ్యాపకాలకు వినియోగిస్తుంటే వారి కమతాలను ‘కుటుంబ భూకమతాలు’గా పరిగణిస్తారు. ప్రపంచంలో 57 కోట్ల భూకమతాలున్నట్లు అంచనా. అందులో 50 కోట్లు ‘కుటుంబ భూకమతాలు’ గా ఉన్నాయి. అంటే దాదాపు 90 శాతం కుటుంబ యాజమాన్యంలో నిర్వహించబడుతున్నాయి. కాని వీటి క్రింద ఉన్న భూమి 54.7 శాతం మాత్రమే. వీటి సగటు విస్తీర్ణం 2.2 హెక్టార్లు మాత్రమే. అయితే కుటుంబ భూకమత సగటు విస్తీర్ణం వివిధ దేశాల్లో వేర్వేరుగా ఉన్నది. అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లో 180 హెక్టార్లు కుటుంబ భూకమతాల సగటు విస్తీర్ణంగా ఉన్నది. ఆస్ట్రేలియాలో సగటు విస్తీర్నం వేల హెక్టార్లలో ఉన్నది. గసటు కమత విస్తీర్ణం బంగ్లాదేశ్‌్‌లో 0.8 హెక్టార్లు, భారత్‌ 1.02 హెక్టార్లు, చైనాలో 2.4 హెక్టార్లు, జపాన్‌లో 3.9 హెక్టార్లుగా ఉన్నది. దక్షిణాసియాలో 1.4 హెక్టార్లు, తూర్పు ఆసియాలో 4.5 హెక్టార్లు, ఆఫ్రికాలో 9.2 హెక్టార్లు, యూరోప్‌లో 12.8 హెక్టార్లు, దక్షిణ అమెరికాలో 34 హెక్టార్లు, ఉత్తర అమెరికాలో 221.6 హెక్టార్లు, ఆస్ట్రేలియాలో 3340 హెక్టార్లు సగటు కమత విస్తీర్ణాలుగా ఉన్నాయి. ప్రపంచంలో కుటుంబ భూకమతాల విస్తీర్ణం సగటున 2.2 హెక్టార్లుగా కాగా, సగటు కమత విస్తీర్ణం 7.3 హెక్టార్లుగా ఉంది. ఉత్తర అమెరికా, దక్షిణ అమెరికా, ఆస్ట్రేలియాలో ఎక్కువగానూ, యూరోప్‌, ఆఫ్రికాలలో కొంతమేరకు వాణిజ్య స్థాయిలో పనిచేస్తున్న భూమకమతాలు పెరుగుతున్నాయి. ఆసియాలోనూ, చాలా ఆఫ్రికా దేశాల్లోనూ, కొన్ని యూరోపియన్‌ దేశాల్లోనూ కుటుంబ భూకమతాలు సింహభాగంగా ఉన్నాయి. అమెరికాలో 1900 సంవత్సరంలో 60 శాతం ప్రజలు గ్రామా ప్రాంతాల్లో నివసించేవారు. సుమారుగా 40 శాతం ప్రజలు వ్యవసాయమే జీవనాధారంగా ఉండేవారు. ఇప్పుడు కేవలం 20 శాతం ప్రజలే గ్రామ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు. 1940లో 60 లక్షల మంది రైతులుండగా ఇప్పుడు వారి సంఖ్య 20 లక్షల దిగువకు వర్చింది. గత యాభై సంవత్సరాల్లో ఉన్న కమతాల సంఖ్య 30 శాతం తగ్గింది. అతి చిన్నకమతాలు మూడు రెట్లు పెరగ్గా, అతిపెద్దకమతాలు ఐదు రెట్లు పెరిగాయి. జపాన్‌లో గత నలభై సంవత్సరాల్లో రెండు హెక్టార్లులోపున్న కమతాలు 70 శాతం అంతరించాయి. ఆస్ట్రేలియాలో గత నలభై సంవత్సరాల్లో చిన్నకమతాలు 37 శాతం తగ్గాయి. న్యూజిలాండ్‌లో 40 హెక్టార్ల కన్నా చిన్న కమతాలు, 800 హెక్టార్ల కన్నా పెద్ద కమతాలు 35 శాతం పెరిగాయి. పశ్చిమ యూరోప్‌లో 70 శాతం, తూర్పు యూరోప్‌లో 40 శాతం భూమకమతాలు తగ్గాయి. ఆర్జెంటీనాలో 40 శాతం, చీలిలో 15 శాతం, కొలంబియాలో 50 శాతం, ఉరుగ్వేలో 20 శాతం భూకమతాలు అంతరించాయి. అక్షరాస్యత పెరిగి, ఇతర రంగాల్లో ఉపాధి అవకాశాలు మెరగవడంతో రైతులు వ్యవసాయాన్ని వదిలి అమెరికా ఖండాలు, ఆస్ట్రేలియా, న్యూజిలాండ్‌, జపాన్‌, యూరోప్‌లలో ఇతర రంగాల (పారిశ్రామిక, సేవా రంగాలు)కు మళ్ళుతున్నారు. వ్యవసాయంలో మిగిలిన చిన్న కమతాల వాళ్ళు కూడా తమ కుటుంబాదాయంలో ఎక్కువ భాగాన్ని ఇతర రంగాల నుండి, స్వల్పంగా మాత్రమే వ్యవసాయం నుండి పొందుతున్నారు. ప్రత్యామ్నాయ ఉపాధి అవకాశాలు లేని దక్షిణాసియా, సహారా దిగువన ఉన్న ఆఫ్రికా దేశాల్లోనే చిన్న భూకమతాల సంఖ్య పెరుగుతున్నది. ఈ దేశాల్లోనే కమతాల సగటు విస్తీర్ణం తగ్గుతున్నది. ఆ కమతాలను నిర్వహిస్తున్న వారిలో చాలామంది సరిపడే ఆదాయాన్ని పొందలేక ఇతర రంగాలపై జీవనోపాధికి ఆధారపడాల్సి వస్తుంది.

పెరుగుతున్న వాణిజ్య వ్యవసాయ కమతాలు

వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల వాస్తవ ధరలు తగ్గుతుండటం వల్ల ఒక హెక్టారు భూమి నుండి లభించే నికరాదాయం గణనీయంగా పడిపోతున్నది. ఉద్యాన వన, డెయిరీ, పౌల్ట్రీ, ఫిషరీస్‌ వ్యాపకాల్లో ఉన్న వారి పరిస్థితి కొంత మెరుగ్గా ఉన్నా క్రమేపీ వాటి లాభదాయకత కూడా తగ్గుతున్నది. అందుకే ప్రపంచ వ్యాప్తంగా చాలామంది రైతులు వ్యవసాయాన్ని వీడి, ఇతర రంగాల్లో అవకాశాలకు ప్రయత్నిస్తున్నారు. అమెరికా, యూరోప్‌, ఆస్ట్రేలియా, దక్షిణాఫ్రికా, దక్షిణ అమెరికా ఖండదేశాల్లో వ్యవసాయాన్ని అంటిపెట్టుకున్న వాళ్ళు జనాభాలో ఒకటి నుండి ఐదు శాతంలోపే ఉన్నారు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా లెక్కించినా 1960లో 25 శాతం శ్రామికులు వ్యవసాయంపై ఆధారపడేవారు. ప్రపంచాదాయంలో 11 శాతం వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల ద్వారా లభించేది. ఇప్పుడు కేవలం 15 శాతం ప్రజలే వ్యవసాయాన్ని అంటిపెట్టుకుని ఉన్నారు. 2021లో ప్రపంచాదాయంలో 4.3 శాతం మాత్రమే వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల ద్వారా లభించింది. భారత దేశంలో ఇప్పటికీ 45 శాతం శ్రామికులు వ్యవసాయంపై ఆధారపడి జీవిస్తున్నారు. కాని జాతీయాదాయంలో 15 శాతానికి లోబడే వ్యవసాయాదాయం ఉంటున్నది. పారిశ్రామికీరణ వేగవంతం కావడంతో చైనాలో 30 శాతం శ్రామికులు వ్యవసాయం ద్వారా ఉపాధి పొందుతున్నారు. ఆదేశపు ఆదాయంలో 10 శాతమే వ్యవసాయం ద్వారా లభిస్తున్నది. లాభదాయకత క్షీణించడం వల్ల ప్రపంచ వ్యాప్తంగా రైతులు, వ్యవసాయ కూలీలు ఇతర రంగాలకు మరలిపోతున్నారు. అభివృద్ధిలేని లైబీరియాలో 77 శాతం, సోమాలియాలో 60 శాతం, గినీజిస్సూలో 56 శాతం ఇప్పటికీ వ్యవసాయ రంగం ద్వారానే ఆదాయాలు లభిస్తున్నాయి. ఒక హెక్టారు భూమి నుండి లభిస్తున్న ఆదాయం మొజాంబిక్‌లో 78 డాలర్లు, జింబాబ్వేలో 83 డాలర్లు, బుర్కినాఫానోలో 86 డాలర్లు, మలావీలో 424 డాలర్లు, ఇథియోపియోలో 1184 డాలర్లుగా అంచనా వేయబడ్డాయి. మొత్తం సహారా దిగువున ఉన్న ఆఫ్రికాదేశాల్లో ఒక హెక్టారు నుండి లభిస్తున్న నికరాదాయం సగటున 535 డాలర్లు. ఈ దేశాల ప్రజలు దారిద్య్రరేఖను అధిగమించాలంటే కనీసం హెక్టారు నుండి 1250 డాలర్ల నికరాదాయం కావాలి. భారతదేశంలో కూడా ఒక హెక్టారు నికరాదాయం 600 డాలర్లను దాటటం లేదు. దారిద్య్రరేఖను దాటాలంటే హెక్టారుకి 1500 డాలర్ల ఆదాయమన్నాలభించాలి. అందుకే దక్షిణాసియాదేశాల్లోనూ, సహారాదిగువన ఉన్న ఆఫ్రికా దేశాల్లోనూ ఇంకా పేదరికం, అర్ధాకలి సమస్యలు తీవ్రంగా ఉన్నాయి. అమెరికాలో ఒక హెక్టారు నుండి సంవత్సరానికి 1200 డాలర్ల నికరాదాయం లభిస్తున్నది. 40 హెక్టార్ల భూమి ఉన్న రైతులు, సగానికి పైగా ఆదాయాన్ని ఇతర రంగాల నుండి పొందగలిగితేనే కుటుంబాలను పోషించుకోగలుగుతున్నారు. రోజు కూలీ 150 డాలర్లుగా ఉండటం వల్ల వేగంగా వ్యవసాయ యంత్రీకరణ జరుగుతున్నది. 11 శాతం కమతాల్లో స్థూల ఆదాయం సంవత్సరానికి 350,000 డాలర్లను మించి ఉండటం వల్ల వాటిని వాణిజ్యస్థాయి వ్యవసాయం నిర్వహిస్తున్న కమతాలుగా పరిగణిస్తున్నారు. ఇందులో 8 శాతం కమతాలు కుటుంబాల అధీనంలో ఉండగా, 3 శాతం కమతాలు కార్పొరేషన్ల చేతిలో ఉన్నాయి. ఇవి మూడు శాతం కమతాలైనా అమెరికా వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల విలువలో 43 శాతం ఆర్జిస్తున్నాయి. బిల్‌మలోన్‌ అనే బిలియనీర్‌ 9 లక్షల హెక్టార్ల భూమిని, అమెజాన్‌ అధినేత జెఫ్‌బెజోస్‌ 1.8 లక్షల హెక్టార్ల భూమిని, బిల్‌గేట్స్‌ 1.1 లక్షల హెక్టార్ల భూమిని కలిగి ఉన్నారు. ఆస్ట్రేలియాలో 10 శాతంగా ఉన్న పెద్ద రైతులు, కంపెనీలు దేశంలోని 50 శాతానికి పైగా భూమిని నిర్వహిస్తున్నారు. అత్యంత పెద్ద రైతుకి 92 లక్షల హెక్టార్ల పచ్చిక బీళ్ళున్నాయి. యూరోపియన్‌ యూనియన్‌లో 50 హెక్టార్ల కన్నా ఎక్కువున్న కమతాలు 7.5 శాతం మాత్రమే. కాని వాటి కింద మొత్తం భూమిలో 68.2 శాతం విస్తీర్ణం ఉంది. ఇలా భూమికి కొరత లేని దేశల్లో వాణిజ్యస్థాయిలో వ్యవసాయం భారీ యంత్రాలతో జరుగుతున్నది. అమెరికాలో మొత్తం ఉత్పత్తి ఖర్చులో 12 శాతం మాత్రమే కూలీలకు లభిస్తున్నది. భారత్‌ వంటి చిన్న కమతాలున్న దేశంలో కూలీల ఖర్చు మొత్తం ఖర్చులో 35 నుండి 40 శాతంగా ఉంటున్నది. ఒక హెక్టారు నుండి లభించే నికరాదాయం తగ్గుతున్నకొద్దీ వాణిజ్య స్థాయిలో వ్యవసాయం చేస్తున్న కమతాలు తమ విస్తీర్ణాన్ని పెంచుకుంటున్నాయి. భారతదేశంలో కూడా పారిశ్రామిక, వ్యాపార, సేవారంగాల్లో ఆర్జించిన డబ్బుతో పట్టణాలకు 50 కిలో మీటర్ల పరిధిలో భూముల్ని భారీగా కొంటున్నారు. ఇప్పుడు భారతదేశంలోని రైతులు తమ దేశంలోని ధనిక రైతులతో పాటు ప్రపంచ కుబేర్లతో కూడా వ్యవసాయోత్పత్తిలో పోటీపడాల్సి వస్తున్నది. వ్యవసాయాదాయం పెద్దగా లేకున్నా భూములధరలు పెరగటం వల్ల భారత్‌ వంటి వర్ధమాన దేశాల్లో కూడా వ్యవసాయం వాణిజ్యీకరణ దిశగా పయనిస్తున్నది.    

డా|| కిలారు పూర్ణచంద్రరావు, ప్రముఖ వ్యవసాయార్థిక శాస్త్రవేత్త, 

(రిటైర్డ్‌ & కన్సల్టెంట్‌ ఇక్రిసాట్‌), ఫోన్‌: 83098 59517, 70328 11608