ఖేత్ బచావో అభియాన్: ప్రతి పొలానికి ఆరోగ్యం, ప్రతి రైతుకు భరోసా!
నేల ఆరోగ్యాన్ని పరిరక్షించడం, వ్యవసాయ భూమిని కాపాడటం, రైతుల మధ్య శాస్త్రీయ వ్యవసాయ పద్ధతులను ప్రోత్సహించడం లక్ష్యంగా చేపట్టిన దేశవ్యాప్త ప్రచారాన్ని ‘ఖేత్ బచావో అభియాన్’గా పిలుస్తున్నారు. ‘నేలను కాపాడండి, వ్యవసాయాన్ని కాపాడండి, రైతులను కాపాడండి’ అనే ప్రధాన సందేశంతోప్రభుత్వం “స్వస్త్ ధరా, సమృద్ధ్ కిసాన్” (ఆరోగ్యకరమైన నేల, సంపన్న రైతు) అనే థీమ్తో ‘ఖేత్ బచావో అభియాన్-రబీ 2026’ను ప్రారంభించింది.
• ఈ దేశవ్యాప్త ప్రచారం అక్టోబర్ 22 నుండి 2026 నవంబర్ 30 వరకు నిర్వహించబడుతోంది.
• ఇది నేల ఆరోగ్యం, సమతుల్య ఎరువుల వాడకం, సహజ వ్యవసాయం, పంటల వైవిధ్యం మరియు వాతావరణ-స్థితిస్థాపక వ్యవసాయాన్ని ప్రోత్సహిస్తుంది.
• ఇది 34 రాష్ట్రాలు మరియు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు, 700 కి పైగా జిల్లాలు మరియు 50,000 గ్రామాలను కవర్ చేస్తుంది.ఎరువులు ఎక్కువగా వినియోగించే 100 జిల్లాలకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలని రాష్ట్రాలు మరియు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలను ఆదేశించారు
రబీ 2026 యొక్క ప్రధాన లక్ష్యాలు.
- సమతుల్య పోషకాల నిర్వహణ
ఈ ప్రచారం పంట అవసరాలకు అనుగుణంగా ‘సాధారణ ఎరువుల సిఫార్సుల’ (GFR) ఆధారిత పోషకాల నిర్వహణను ప్రోత్సహిస్తుంది. ఇది 4R సూత్రాన్ని అనుసరిస్తుంది:
• Right source (సరైన మూలం);
• Right rate (సరైన మోతాదు);
• Right time (సరైన సమయం); మరియు
• Right place (సరైన ప్రదేశం). - సహజ వ్యవసాయం (Natural Farming)
శిక్షణ, ప్రదర్శనలు మరియు రైతుల నుండి రైతులు నేర్చుకోవడం (farmer-to-farmer learning) ద్వారా సహజ వ్యవసాయాన్ని అవలంబించేలా రైతులు ప్రోత్సహించబడతారు. - సమగ్ర పోషకాల నిర్వహణ (Integrated Nutrient Management – INM)
INM రసాయన ఎరువులతో పాటుగా తగిన సేంద్రియ మరియు జీవసంబంధిత ఉత్పాదకాలను మిళితం చేస్తుంది. రసాయన ఎరువులపై అధిక ఆధారపడటాన్ని తగ్గిస్తూనే, నేల సారాన్ని కాపాడుకోవాలని ఇది చూస్తుంది. - పంట వ్యర్థాల నిర్వహణ
సమాచారం, విద్య మరియు కమ్యూనికేషన్ (IEC) కార్యకలాపాలు.. పంట వ్యర్థాలను కాల్చడాన్ని నిరుత్సాహపరుస్తాయి మరియు కింది రాష్ట్రాల్లో సుస్థిర వ్యర్థాల నిర్వహణను ప్రోత్సహిస్తాయి:
• పంజాబ్;హర్యానా;ఉత్తర ప్రదేశ్; మరియుమధ్యప్రదేశ్.
5.పంటల వైవిధ్యం (Crop Diversification) వరి వంటి కొన్ని పంటలకే పరిమితం కాకుండా వ్యవసాయాన్ని ఏక రూప పంట విధానం నుంచి బహుళ పంటల సాగు వైపునకు మళ్లించి… సిఫారసు చేసిన పంటల సరళిని, అంతర పంటలను, సమగ్ర వ్యవసాయాన్ని చేపట్టే విధంగా రైతాంగాన్ని ప్రోత్సహించడం మరో అంశం. దీని వల్ల వ్యవసాయం లాభసాటిగా ఉండటమే కాకుండా సుస్థిర అభివృద్ధి జరుగుతుంది.
• నూనెగింజలు మరియు పప్పుధాన్యాల ఉత్పత్తిని బలోపేతం చేయడం;
• పరిమిత పంటల నమూనాలపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడం; మరియు
• వరి కోత తర్వాత ఖాళీగా ఉండే భూములను (rice-fallow areas) ఉత్పాదకంగా వినియోగించడం.
6.వాతావరణ-స్థితిస్థాపక వ్యవసాయం కింది కరువు ప్రభావిత ప్రాంతాల్లో స్థానికంగా సరిపోయే ఆకస్మిక ప్రణాళికలు (contingency plans) అమలు చేయబడతాయి:
• మహారాష్ట్ర;కర్ణాటక;తెలంగాణ;ఆంధ్రప్రదేశ్; మరియురాజస్థాన్.
- సమగ్ర తెగుళ్ల నిర్వహణ (Integrated Pest Management – IPM) ఈ ప్రచారం విచక్షణా రహితంగా పురుగుమందుల వాడకాన్ని నిరుత్సాహపరుస్తుంది. నాణ్యమైన, సురక్షితమైన మరియు అవసరాల-ఆధారిత పురుగుమందుల వాడకం, లేబుల్ సమ్మతి మరియు సమగ్ర తెగుళ్ల నిర్వహణను ప్రోత్సహిస్తుంది.
- పథకాలపై అవగాహన (Scheme Awareness)
• ప్రభుత్వ పథకాలు, అధికారిక రుణాలు, పంటల బీమా మరియు వ్యవసాయ సేవల గురించి రైతులకు తెలియజేయబడుతుంది.
• నీటి సంరక్షణ, వ్యవసాయ యాంత్రీకరణ మరియు నేల ఆరోగ్యం-జీవవైవిధ్య పునరుద్ధరణపై దృష్టి సారించే పునరుత్పత్తి వ్యవసాయాన్ని (regenerative agriculture)
కూడా ఈ ప్రచారం ప్రోత్సహిస్తుంది.
సంస్థాగత పాత్రలు (Institutional Roles)
సంస్థ: రాష్ట్ర/కేంద్రపాలిత వ్యవసాయ విభాగాలు
బాధ్యత: ప్రచార ప్రణాళిక, అమలు, కలయిక (convergence) మరియు రిపోర్టింగ్
సంస్థ: ATMA మరియు జిల్లా యంత్రాంగం
బాధ్యత: సూక్ష్మ ప్రణాళికలు (Micro-plans), రైతులను సమీకరించడం, లాజిస్టిక్స్ మరియు కార్యాచరణ రికార్డులు
సంస్థ: ICAR సంస్థలు, ATARIలు, KVKలు మరియు వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయాలు
బాధ్యత: శాస్త్రీయ మార్గదర్శకత్వం, శిక్షణ, ప్రదర్శనలు మరియు ధృవీకరించబడిన సలహాలు
సంస్థ: ఇతర రాష్ట్ర విభాగాలు
బాధ్యత: నీటిపారుదల, ఉద్యానవనం, గ్రామీణాభివృద్ధి, సహకార మరియు అనుబంధ రంగాల ద్వారా మద్దతు
ఖేత్ బచావో అభియాన్–రబీ 2026 వ్యవసాయ అభివృద్ధికి నేల ఆరోగ్యాన్ని కేంద్రంగా ఉంచుతుంది. ఇందులో మిళితమైన సమతుల్య ఎరువులు, సహజ వ్యవసాయం, పంటల వైవిధ్యం, శాస్త్రీయ పొడిగింపు (scientific extension) మరియు వాతావరణ ప్రణాళిక.. వ్యవసాయాన్ని మరింత వనరుల-సమర్థవంతమైనదిగా మార్చగలవు. అయితే, దీని దీర్ఘకాలిక విజయం అనేది నిరంతర క్షేత్రస్థాయి మద్దతుతో పాటు నేల ఆరోగ్యం, ఉత్పాదకత మరియు రైతుల ఆదాయాల్లో కొలవదగిన మెరుగుదలలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
డా. ఎం. గంగాదేవి, సీనియర్ శాస్త్రవేత్త (వ్యవసాయ శాస్త్రం) డా. ఎం.యుగంధర్ కుమార్ – ప్రధాన శాస్త్రవేత్త, కృషి విజ్ఞాన కేంద్రం, లాం, గుంటూరు. షేక్ ఎన్. మీరా – సంచాలకులు, ICAR–ATARI, డా. తుషార్ రంజన్ – సీనియర్ శాస్త్రవేత్త, ICAR–ATARI, హైదరాబాద్. Ph: 9490035258
