పశువులలో అంటువ్యాధులు ప్రబలడం వలన రైతులకు అనేక విధాలుగా నష్టములు కలుగుతుంటాయి. కాబట్టి వ్యాధి సోకిన తరువాత చికిత్స చేయించుటకు ఖర్చు పెట్టుటకు బదులు వ్యాధులు రాకుండా నివారణా చర్యలు చేపట్టడం ఎంతో లాభదాయకం. ఈ నివారణా చర్యలు 3 దశలలో చేపట్టాలి.
మొదటి దశలో వ్యాధికారక సూక్ష్మజీవులు పశువులకు సోకక ముందే జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి. వీటిని ”బయో సెక్యూరిటీ” పద్ధతులంటారు. వాటిలో ముఖ్యమైనవి:
పశువుల ఫారం చుట్టూ బలమైన కంచె నిర్మించాలి. దానివలన బయట పశువుల ద్వారా వ్యాపించే వ్యాధులను నివారించవచ్చు. ఫారం గేటు దగ్గర ‘ఫుట్‌బాత్‌’లను ఏర్పాటు చేసుకోవాలి. ఫుట్‌బాత్‌ అంటే 4 అంగుళాలు లోతు కలిగిన సిమెంట్‌ తొట్టె వంటిది. దీనిలో ప్రతిరోజు క్లోరిన్‌, ఫినాయిల్‌ వంటి క్రిమిసంహారక మందులను ఉంచాలి. బయట నుండి ఎవరు వచ్చినా ఈ ఫుట్‌బాత్‌లో కాళ్ళు ముంచి రావాలి. దీని వలన బయట నుండి వ్యాధికారక క్రిములు లోపలికి రావు. పెద్ద ఫారాలలో బయట నుండి వచ్చే వాహనాలకు ‘వెహికల్‌ బాత్‌’ కూడా ఉంటుంది.
ఏవైనా కొత్త పశువులను కొన్నప్పుడు వాటిని వెంటనే పాత పశువులతో కలుపరాదు. కొత్త పశువులను ఫారం బయట విడిగా కనీసం 30 రోజుల పాటు ఉంచాలి. దానిని ‘క్వారంటైన్‌’ అని అంటారు. దీని వలన పశువులలో అంతర్లీనంగా ఉన్న వ్యాధులు బయట పడే అవకాశం ఉంటుంది. మొదట 3 వారాలలో ఏ వ్యాధి బయట పడకపోతే, 22వ రోజున అన్ని పశువులకు క్షయ, జోన్స్‌ వ్యాధి, బ్రూసెల్లోసిస్‌ వ్యాధుల కొరకు పరీక్షించాలి. 23వ రోజు అంతరపరాన్న జీవుల నిర్మూలనకు డివార్మింగ్‌, 24వ రోజు గొంతువాపు, జబ్బవాపు, గాలికుంటు కలిసిన ‘ట్రయోవాక్‌’ టీకాను ఇచ్చి 30 రోజులు పూర్తైన తరువాత అన్ని పశువులు ఆరోగ్యంగా ఉంటే పాత పశువులలో కలపవచ్చు.
పశువులలో వ్యాధినిరోధక శక్తి పెంచే పద్ధతులు చేపట్టాలి. వీటిలో ముఖ్యమైనవి టీకాలు వేయడం. ఆయా ప్రదేశాలలో ఏటా వచ్చే వ్యాధులకు నెల ముందుగానే టీకాలు వేయించాలి. పశువుల ఫారానికి కనీసం 1 కిలోమీటరు దూరం చుట్టూ వ్యాధినిరోధక ప్రదేశం ఏర్పాటు చేయడం మంచిది. పశువులకు శాస్త్రీయ పద్ధతిలో సమతుల్యమైన ఆహారం, మంచి గృహవసతి అందించినచో రోగనిరోధక శక్తి పెరుగుతుంది. మంచి రోగ నిరోధక శక్తి కలిగిన పశువులు సులభంగా వ్యాధులకు గురికావు.
ఇక వ్యాధి నివారణ చర్యలలో రెండవ దశ– వ్యాధికారక పశువులను గుర్తించి మంద నుండి వేరు చేయడం.
వ్యాధి సోకిన పశువులలో జ్వరం, ముక్కులు, కళ్ళ వెంట నీరు కారడం, నోటి నుండి విపరీతమైన చొంగ కారడం, పారడం, మేపు తినకపోవడం, నెమరు వేయలేకపోవడం. మిగిలిన పశువుల నుండి విడిపోయి వేరుగా నీరసంగా పడుకోవడం వంటి లక్షణాలు కనిపిస్తాయి. ఇటువంటి పశువులను మంద నుండి దూరంగా ఉంచి చికిత్స చేయించాలి. వ్యాధి పూర్తిగా తగ్గినదని నిర్ధారించుకున్న తరువాత మాత్రమే మిగిలిన పశువులతో కలపాలి.
కొన్నిసార్లు పశువులలో వ్యాధులు ఉన్నప్పటికీ ఎటువంటి బాహ్యలక్షణాలు కనబడవు. బయట చూడడానికి ఆరోగ్యవంతమైన పశువులలాగే ఉంటాయి. వీటిని కారియర్స్‌ అంటారు. సాధారణంగా బ్రూసెల్లోసిస్‌, క్షయ, జోన్స్‌ వ్యాధి, ఐబిఆర్‌ అను వ్యాధులు కొన్ని పశువులలో అంతర్లీనంగా ఉండి మిగిలిన పశువులకు క్రమంగా వ్యాపిస్తూ ఉంటాయి. ఇటువంటి పశువులు చాల ప్రమాదకరం. కావున ప్రతి సంవత్సరం ఒక్కసారైన మందలో ఉన్న అన్ని పశువులను పై వ్యాధుల కొరకు పరీక్షించవలెను. ఒకవేళ ఏదైనా పశువు ఈ పరీక్షలలో పాజిటివ్‌గా నిర్ధారణ అయితే అటువంటి పశువును వెంటనే మంద నుండి తీసివేయాలి.
వ్యాధి నివారణలో మూడవ దశ– చనిపోయిన పశువులను నాశనం చేసే పద్ధతులు:
కొన్నిసార్లు అంటువ్యాధుల వలన పశువులు చనిపోవచ్చు. ఒకవేళ ఏదైనా పశువు అంటువ్యాధులతో చనిపోతే, రైతులు సాధారణంగా ఊరి బయట, రోడ్ల పక్కన, కాలువలలో పడవేస్తుంటారు. దీనివలన వ్యాధికారక క్రిములు సులభంగా ఒక ప్రదేశం నుండి మరొక ప్రదేశానికి వ్యాపిస్తుంటాయి. కాబట్టి చనిపోయిన పశువులను వ్యాధికారక క్రిములతో సహా నాశనం చేయవచ్చు. సాధారణంగా పూడ్చి వేయడంతో కాని కాల్చడం వలన కాని వ్యాధికారక క్రిములను కళేబరంతో సహా నాశనం చేయవచ్చు.
పూడ్చి వేసే పద్ధతిలో పశువుల సైజును బట్టి కనీసం 6 అడుగుల లోతు గోతిని తీయాలి. పశువులతో పాటు ఆ ప్రదేశంలో పశువు తిన్న మేత, నీరు, 5 అంగుళాల వరకు మట్టి శుభ్రంగా తీసి గోతిలో వెయ్యాలి. వీటి మీద మట్టి, సున్నం, బ్లీచింగ్‌ పౌడర్‌ కలిపి పూడ్చాలి. పూడ్చునపుడు పై భాగాన ముళ్ళ కంచెలు వేస్తే కుక్కలు, నక్కలు కళేబరాన్ని తిరిగి తోడకుండా ఉంటాయి. ఫారంలో నేల సిమెంట్‌ కాంక్రీట్‌ అయితే క్రిమిసంహారక మందులతో శుభ్రం చేసి ఎండబెట్టాలి.
ఇక పశువును కాల్చే పద్ధతిలో పశువు శరీర సైజును బట్టి గోతిని తీయాలి. గోతి మీద ఇనుపరాడ్లు క్రాస్‌ (þ) ఆకారంలో ఉంచాలి. దీని మీద కళేబరాన్ని ఉంచి క్రింద గోతిలో కట్టెలు పెట్టి మండించాలి. దీని వలన కళేబరం ఎటువంటి అవశేషాలు లేకుండా పూర్తిగా కాలిపోతుంది. నేడు పెద్ద పట్టణాలలో కళేబరాన్ని ఉపయోగించుకునే ప్లాంటులను నిర్మిస్తున్నారు. ఈ ప్లాంటులలో కళేబరం నుండి క్రొవ్వు, ఎముకలు మొదలైన వాటిని వేరు చేసి మిగిలిన వానిని పూర్తిగా కాల్చేస్తారు. పట్టణాల చుట్టుప్రక్కల రైతులు ఈ ప్లాంటులను వినియోగించుకోవచ్చు.
ఈ విధంగా వ్యాధి నివారణ చర్యలు మూడు దశలో చేపడితే అంటు వ్యాధులు ప్రబలకుండా, పశువులు చనిపోకుండా, పశువుల ఉత్పత్తి కోల్పోకుండా నివారించి పశువుల పెంపకం లాభసాటిగా చేయవచ్చు.
డా. చంద్రావతి, ఎం.వి.ఎస్సీ, పిహెచ్‌.డి., సహాయ ఆచార్యులు, పాథాలజీ విభాగము, పశువైద్య కళాశాల, మామునూరు, వరంగల్‌
