నోరూరించే వీధి రుచులు – వెంటాడే ప్రజారోగ్య సమస్యలు: ఓ సమగ్ర విశ్లేషణ
సాయంత్రం కాగానే వీధి మూలల్లో ఘుమఘుమలాడే మిర్చి బజ్జీలు, నోరూరించే పానీపూరీలు, వేడి వేడి ఫ్రైడ్ రైస్, చల్లని ఫ్రూట్ జ్యూస్‌లు.. ఇవి చూడగానే ఎవరికైనా నోరు ఊరాల్సిందే. నేటి ఉరుకుల పరుగుల జీవితంలో, ఉద్యోగుల నుండి విద్యార్థుల వరకు అందరికీ "స్ట్రీట్ ఫుడ్" (వీధి ఆహారం) అనేది దైనందిన జీవితంలో ఒక విడదీయరాని భాగంగా మారిపోయింది. తక్కువ ధరకు దొరకడం, త్వరగా లభించడం, ఇంటి భోజనం కంటే భిన్నమైన రుచిని అందించడం దీనికి ప్రధాన కారణాలు.
అయితే, నాలుకకు రుచినిచ్చే ఈ ఆహారం మన జీర్ణాశయానికి, దీర్ఘకాలంలో మన ప్రాణాలకు ఎంత మేర భద్రతను ఇస్తుందనేది ప్రస్తుత సమాజంలో ఒక అతిపెద్ద ప్రశ్న. ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ (WHO) నివేదికల ప్రకారం, కలుషిత ఆహారం వల్ల ప్రతి సంవత్సరం లక్షలాది మంది తీవ్ర అనారోగ్యాల బారిన పడుతున్నారు. ఈ నేపథ్యంలో స్ట్రీట్ ఫుడ్స్ అంటే ఏమిటి? వాటిలోని రకాలు, పొంచి ఉన్న ఆరోగ్య ముప్పు, నియంత్రణ చర్యలు, మరియు ఆహార భద్రతా ప్రమాణాల గురించి ప్రతి ఒక్కరూ తెలుసుకోవాల్సిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది.
నోరూరించే వీధి ఆహారం: చాట్ తయారీ. Source: Leisa Tyler / LightRocket via Getty Images
వీధి ఆహారం (Street Food) అంటే?
వీధి ఆహారం అనగా రోడ్ల పక్కన, బహిరంగ ప్రదేశాల్లో, మార్కెట్లలో లేదా సంతలలో తాత్కాలిక బండ్లు, స్టాళ్లు, లేదా మొబైల్ వ్యాన్ల ద్వారా తయారు చేసి విక్రయించే తక్షణ వినియోగ ఆహారం లేదా పానీయాలు. ఇవి స్థానిక సంస్కృతిని, రుచులను ప్రతిబింబిస్తాయి. భారతదేశం లాంటి అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలలో వీధి ఆహార రంగం లక్షలాది మందికి ఉపాధి కల్పించే అతిపెద్ద అసంఘటిత రంగం.
వీధి ఆహారాల లో రకాలు (Types of Street Foods)
వీధి ఆహారాలను వాటి తయారీ విధానం, పదార్థాలను బట్టి ప్రధానంగా ఐదు రకాలుగా వర్గీకరించవచ్చు:
- నూనెలో వేయించిన ఆహార పదార్థాలు (Deep Fried Snacks): నూనెలో డీప్ ఫ్రై చేసే మిర్చి బజ్జీలు, పునుగులు, సమోసాలు, పకోడీలు, వడలు. ఇవి తెలుగు రాష్ట్రాల్లో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందినవి.
- చాట్ మరియు స్నాక్స్ (Chaat Items): పానీపూరి, భేల్ పూరి, ఆలు టిక్కి, పావ్ బాజీ మొదలైనవి. వీటిలో పచ్చి కూరగాయలు, నీరు, పుల్లటి సాస్‌లు ఎక్కువగా వాడతారు.
- ఫాస్ట్ ఫుడ్స్ / ఇండో-చైనీస్ (Fast Foods): గోబీ మంచూరియా, ఎగ్ ఫ్రైడ్ రైస్, నూడుల్స్, మోమోస్, కబాబ్స్. ఇవి అధిక ఉష్ణోగ్రత వద్ద త్వరగా వండబడే పదార్థాలు.
- పానీయాలు (Beverages & Juices): చెరకు రసం, నిమ్మ సోడా, తాజా పండ్ల రసాలు, మజ్జిగ, రోజ్ మిల్క్, మరియు ఐస్ గోలాలు.
- సంప్రదాయ భోజనం/టిఫిన్స్ (Traditional Tiffins/Meals): రోడ్డు పక్కన బండ్లపై లభించే ఇడ్లీ, దోశ, పూరీ మరియు మధ్యాహ్న భోజనం (Meals on wheels).
ప్రజారోగ్యానికి పొంచి ఉన్న ముప్పు
వీధి ఆహారాల తయారీలో సరైన ప్రమాణాలు పాటించకపోవడం వల్ల ప్రజారోగ్యం తీవ్ర ప్రమాదంలో పడుతోంది. వీటి వల్ల కలిగే ముప్పును శాస్త్రీయంగా మూడు రకాలుగా విభజించవచ్చు:
- సూక్ష్మజీవుల ద్వారా వ్యాపించే ఇన్ఫెక్షన్లు
• నీటి కాలుష్యం: స్ట్రీట్ ఫుడ్స్‌లో అతిపెద్ద విలన్ కలుషిత నీరు. పానీపూరి నీళ్లు, జ్యూస్‌లలో వాడే ఐస్ తయారీకి వాడే నీరు సురక్షితమైనది కాకపోతే సాల్మొనెల్లా (Salmonella), ఈ-కోలి (E.coli) లాంటి బ్యాక్టీరియాలు వృద్ధి చెందుతాయి. దీనివల్ల టైఫాయిడ్, కలరా, హెపటైటిస్ ఎ (కామెర్లు), మరియు తీవ్రమైన డయేరియా వస్తాయి.
• వ్యక్తిగత పరిశుభ్రత లేమి: వంట చేసే వారు, వడ్డించే వారు చేతులు శుభ్రంగా కడుక్కోకపోవడం, దగ్గడం, తుమ్మడం వల్ల నేరుగా వ్యాధికారక క్రిములు ఆహారంలోకి చేరుతాయి.
• అపరిశుభ్రమైన పరిసరాలు: మురుగు కాలువల పక్కన, చెత్త కుప్పల సమీపంలో బండ్లు ఉండటం వల్ల ఈగలు, బొద్దింకలు, ఎలుకల ద్వారా ప్రాణాంతక వ్యాధులు ప్రబలుతాయి.
- రసాయన ప్రమాదాలు మరియు కల్తీ
- నూనెల పునర్వినియోగం (Reheating of Oil):* ఒకసారి వాడిన నూనెను పదే పదే మరిగించడం వల్ల అందులో ‘టోటల్ పోలార్ కాంపౌండ్స్’ (Total Polar Compounds – TPC) స్థాయిలు పెరుగుతాయి. ఇది ట్రాన్స్ ఫ్యాట్స్ (Trans fats) మరియు అక్రిలమైడ్ (Acrylamide) అనే క్యాన్సర్ కారకాలను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. ఇది గుండెపోటుకు ప్రధాన కారణం.
కలుషిత ఆహారం వల్ల కలిగే ఫుడ్ పాయిజనింగ్ మరియు జీర్ణాశయ సమస్యలు
• కృత్రిమ రంగులు, రసాయనాలు: ఆహారం ఆకర్షణీయంగా కనిపించడానికి రోడమైన్ బి (Rhodamine B – కాటన్ క్యాండీ, మంచూరియాలో వాడే ఎర్ర రంగు), మెటానిల్ ఎల్లో వంటి నిషేధిత రంగులు వాడుతున్నారు. ఇవి కాలేయం, కిడ్నీలను దెబ్బతీస్తాయి. రుచి కోసం అజినోమోటో (Monosodium Glutamate – MSG) మోతాదుకు మించి వాడటం వల్ల నాడీ వ్యవస్థపై ప్రభావం పడుతుంది.
- భౌతిక ప్రమాదాలు (Physical Hazards)
తయారీ సమయంలో అజాగ్రత్త వల్ల ఆహారంలో వెంట్రుకలు, ఇనుప పీచు ముక్కలు (పాత్రలు తోమేవి), రాళ్లు, ప్లాస్టిక్ ముక్కలు కలవడం వల్ల గొంతులో, పేగుల్లో గాయాలు అయ్యే ప్రమాదం ఉంది.
నియంత్రణ చర్యలు – పరిష్కార మార్గాలు
వీధి ఆహారాన్ని పూర్తిగా నిషేధించడం సాధ్యం కాదు, సరైనది కూడా కాదు. కానీ, కొన్ని పటిష్టమైన నియంత్రణ చర్యల ద్వారా దీనిని సురక్షితంగా మార్చవచ్చు.
• మున్సిపల్ అధికారుల పాత్ర: ప్రతి నగరంలో ఫుడ్ వెండింగ్ జోన్లను (Dedicated Vending Zones) ఏర్పాటు చేయాలి. ఆ ప్రాంతాల్లో సురక్షితమైన తాగునీరు, డ్రైనేజీ వ్యవస్థ, మరియు చెత్త కుప్పతొట్లను మున్సిపాలిటీలు అందించాలి.
• వ్యాపారులకు శిక్షణ: ఆహార భద్రత, వ్యక్తిగత పరిశుభ్రత, సరైన ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఆహారాన్ని నిల్వ చేయడం (ఉదాహరణకు, పచ్చి మాంసాన్ని ఫ్రిజ్‌లో ఉంచడం) వంటి అంశాలపై వ్యాపారులకు ఉచిత శిక్షణ శిబిరాలు నిర్వహించాలి.
• మొబైల్ ఫుడ్ టెస్టింగ్ వ్యాన్లు: ఆహార భద్రతా అధికారులు తరచుగా ఆకస్మిక తనిఖీలు చేయాలి. ‘ఫుడ్ సేఫ్టీ ఆన్ వీల్స్’ (Food Safety on Wheels) ద్వారా అక్కడికక్కడే నూనె నాణ్యత, నీటి స్వచ్ఛతను పరీక్షించాలి.
ఆహార భద్రతా ప్రమాణాలు మరియు చట్టాలు (Food Safety Standards & Regulations)
భారతదేశంలో ఆహార భద్రతను పర్యవేక్షించే అత్యున్నత సంస్థ ‘FSSAI’ (Food Safety and Standards Authority of India). స్ట్రీట్ ఫుడ్స్ కు సంబంధించి FSSAI విధించిన స్పష్టమైన ప్రమాణాలు ఇవి:
- రిజిస్ట్రేషన్ తప్పనిసరి: ప్రతి వీధి ఆహార వ్యాపారి కచ్చితంగా FSSAI వద్ద రిజిస్ట్రేషన్ చేసుకొని, ఆ సర్టిఫికెట్‌ను బండిపై వినియోగదారులకు కనిపించేలా ప్రదర్శించాలి.
- మార్గదర్శకాలు (Schedule 4 of FSS Act):
- వంట చేసే ప్రాంతం పరిశుభ్రంగా ఉండాలి. బండికి రూఫ్ (కప్పు) ఉండాలి.
- వడ్డించేవారు కచ్చితంగా గ్లౌజులు, తలకు క్యాప్, ఆప్రాన్ ధరించాలి.
- వాడే నూనెలో TPC (Total Polar Compounds) స్థాయి 25% మించకూడదు. మించితే ఆ నూనెను పారబోయాలి లేదా బయోడీజిల్ తయారీకి పంపాలి (RUCO ఇనిషియేటివ్).
- ప్లేట్లను కడగడానికి ప్రతిరోజూ శుభ్రమైన నీటిని మార్చాలి. న్యూస్ పేపర్లపై ఆహారాన్ని వడ్డించకూడదు (పేపర్ ఇంక్ విషపూరితం).
- పరిశుభ్రమైన స్ట్రీట్ ఫుడ్ హబ్ (Clean Street Food Hub): స్థానిక అధికారుల సమన్వయంతో పరిశుభ్రమైన ఆహార వీధులను గుర్తించి, వారికి సర్టిఫికేషన్ ఇచ్చే కార్యక్రమాన్ని FSSAI దేశవ్యాప్తంగా అమలు చేస్తోంది.
వినియోగదారులుగా మనం తీసుకోవాల్సిన జాగ్రత్తలు
ఆరోగ్యం మన చేతుల్లోనే ఉంది. కేవలం వాసన, రుచికి ఆకర్షితులు కాకుండా కింది జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి:
గౌజులు ధరించి పరిశుభ్రంగా పానీపూరి తయారీ.
- పరిశీలన ముఖ్యం: బండి ఎక్కడ ఉంది? చెత్తకుప్ప పక్కన ఉందా? వ్యాపారి చేతి గోళ్లు శుభ్రంగా ఉన్నాయా? తలకు క్యాప్ ఉందా? లేదా అనేది గమనించాకే ఆర్డర్ ఇవ్వండి.
• వేడి వేడి ఆహారమే మేలు: కళ్ల ముందే వండిన, పొగలు కక్కుతున్న వేడి ఆహారంలో బ్యాక్టీరియా చనిపోతుంది. కాబట్టి ముందుగా వండి చల్లబడిపోయిన పదార్థాలను, ఈగలు వాలుతున్న స్వీట్లను, ఓపెన్‌గా ఉన్న జ్యూస్‌లను నివారించండి.
• నీటి స్వచ్ఛత: పానీపూరి, జ్యూస్ ల వద్ద వాడే నీరు మినరల్ వాటరో కాదో నిర్ధారించుకోండి. వీలైతే మీ సొంత వాటర్ బాటిల్ వెంట తీసుకెళ్లండి.
• రంగులను రిజెక్ట్ చేయండి: కంటికి మిరుమిట్లు గొలిపేంత ఎర్రగా ఉండే మంచూరియా, ఆరెంజ్ రంగులో ఉండే జ్యూస్‌లు, స్వీట్లు తినకండి. సహజమైన రంగులో ఉన్నవాటినే ఎంచుకోండి.
• ప్లేట్ల పరిశుభ్రత: ప్లాస్టిక్ కవర్లు వేసిన ప్లేట్లలో వేడి ఆహారం తినడం క్యాన్సర్ కారకం. అరటి ఆకు లేదా మందపాటి ఫుడ్ గ్రేడ్ పేపర్ ప్లేట్లను వాడే చోట తినండి.
ముగింపు:
“వీధి ఆహారం అనారోగ్యకరం” అని పూర్తిగా ముద్ర వేయలేం. పరిశుభ్రత పాటిస్తే, అది ఫైవ్ స్టార్ హోటల్ భోజనమంత రుచికరమైనది, సురక్షితమైనది. ఆహార భద్రతా చట్టాలను ప్రభుత్వాలు కఠినంగా అమలు చేయడంతో పాటు, వినియోగదారులలో అవగాహన పెరిగినప్పుడు మాత్రమే మార్పు వస్తుంది. అపరిశుభ్రంగా ఉన్న బండ్ల వద్ద తినడం మానేసిన రోజు, వ్యాపారులు వారంతటవారే పరిశుభ్రతను పాటించడం మొదలుపెడతారు. రుచిని ఆస్వాదిద్దాం.. అదే సమయంలో మన అమూల్యమైన ఆరోగ్యాన్ని కాపాడుకుందాం!
- ఎస్. శ్యామ్, జెడ్. నవీన్, బి. నాగేశ్వర రెడ్డి
Ph: 8801879793, 8309793719
