#పశువులఆరోగ్యం

7 Aug, 2026

రైతునేస్తం0 commentsAugust 7, 2026agri news

పాడి పశువుల పునరుత్పత్తిలో ఖనిజలవణాల ప్రాముఖ్యత

పాడిపశువులలో అధిక పాల ఉత్పత్తితో పాటు పునరుత్పత్తి సామర్ధ్యం కూడా రైతులకి ఆదాయాన్ని చేకూరుస్తుంది. లాభదాయకమైన పాల ఉత్పత్తికి మరియు మంచి సంతానోత్పత్తికి సమతుల్య పోషకాహారం అత్యంత అవసరం. పశువుల ఆహారంలో ఖనిజ లవణాల లోపం ఏర్పడితే అవి సకాలంలో ఎదకు రాకపోవడం, పదే పదే పొర్లడం, గర్భధారణ శాతం తగ్గడం, గర్భస్రావాలు మరియు మాయ పడకపోవడం వంటి సమస్యలు ఎదురవుతాయి. పచ్చిమేత, పొడిమేత మాత్రమే సరిపోవు, సమతుల్య మోతాదులలో ఖనిజలవణాలు అందించినప్పుడే పశువుల ఆరోగ్యం మెరుగుపడుతుంది.

పునరుత్పత్తి లో ఖనిజాలవణాల ప్రాముఖ్యత :
ఖనిజలవణాలు శరీరం పెరుగుదల, ఎముకల నిర్మాణం, హార్మోన్ల ఉత్పత్తి, రోగ నిరోధక శక్తి మరియు పునరుత్పత్తి ప్రక్రియలో కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. ఈ ఖనిజలవణాలు రెండు రకాలుగా ఉంటాయి.

స్థూల ఖనిజాలు: కాల్షియమ్, ఫాస్ఫరస్, మెగ్నీషియం, సోడియం, పొటాషియం, సల్ఫర్.

సూక్ష్మ ఖనిజాలు: జింక్, కాపర్, సెలీనియం, మాంగనీస్, కోబాల్ట్, అయోడిన్, ఇనుము.

పశువుల దాణాలో కాల్షియమ్ మరియు ఫాస్ఫరస్ నిష్పత్తి 2:1 ఉండేలా చూసుకోవాలి. వీటి లోపం వలన అండాల ఉత్పత్తి తగ్గుతుంది. కాల్షియమ్ మరియు ఫాస్ఫరస్ పశువులు సకాలంలో ఎదకు రావడానికి సహాయపడుతాయి.

కాల్షియమ్: పశువుల గర్భాశయ కండరాల పనితీరుని మెరుగు పర్చడంలో, ప్రసవ ప్రక్రియను సులభతరం చేయడంలో మరియు ప్రసవానంతరం గర్భాశయం సాధారణస్థితికి రావడంలో కాల్షియమ్ ముఖ్యపాత్ర వహిస్తుంది. కాల్షియమ్ లోపించడం వలన పశువులకు పాల జ్వరం, మాయపడకపోవడం, గర్భాశయ బలహీనత వంటి సమస్యలు వస్తాయి.

ఫాస్ఫరస్: పశువు ఎదకు సకాలంలో రావడంలో మరియు అండాశయాల పనితీరుని మెరుగుపరచడంలోముఖ్యపాత్ర పోషిస్తుంది. గర్భధారణ శాతాన్ని పెంచుతుంది. ఫాస్ఫరస్ లోపించడం వలన మూగ ఎద, ఎదకు రాకపోవడం వంటి సమస్యలు వస్తాయి.

జింక్: అండాశయంలో ఆరోగ్యకరమైన అండాలు ఏర్పడేందుకు తోడ్పడుతుంది. ప్రసవం తరువాత గర్భాశయం త్వరగా సాధారణస్థితికి రావడానికి సహాయపడుతుంది. ప్రసవం అనంతరం గర్భాశయ సమస్యలు నివారించి, త్వరగా గర్భం దాల్చేందుకు సహాయపడుతుంది.

రాగి (కాపర్): పునరుత్పత్తి హార్మోన్ల పనితీరుని మెరుగుపరిచి పశువులు త్వరగా గర్భం దాల్చేందుకు తోడ్పడుతుంది. రోగనిరోధకశక్తిని పెంచి ప్రసవానంతరం ఇన్ఫెక్షన్లను తగ్గిస్తుంది. రాగి లోపం వలన గర్భస్రావం, మూగ ఎద వంటి సమస్యలు ఏర్పడుతాయి.
మాంగనీస్: అండం విడుదల సక్రమంగా జరిగేలా చేసి, గర్భం నిలదొక్కుకోవడానికి అవసరమైన పరిస్థితులను కల్పిస్తుంది. పిండం ఎదుగుదలకు సహాయపడుతుంది. మాంగనీస్ లోపం వలన గర్భధారణ శాతం తగ్గుతుంది.

అయోడిన్: శరీర జీవక్రియలను నియంత్రించే థైరాయిడ్ హార్మోన్ల ఉత్పత్తికి అవసరం. పిండం మెదడు ఎదుగుదలకు మరియు శరీర అభివృద్ధికి సహాయపడడంలో అయోడిన్ ముఖ్యపాత్ర పోషిస్తుంది. అయోడిన్ లోపం వలన బలహీనమైన దూడలు లేదా చనిపోయిన దూడలు పుట్టే ప్రమాదం ఉంటుంది.

సెలీనియం: విటమిన్ -ఈ తో కలిసి పనిచేసి రోగనిరోధక శక్తిని పెంచుతుంది. ఈనిన తరువాత మాయ ఆలస్యంగా పడడం వంటి సమస్యలు నివారించి, పశువుల పునరుత్పత్తి సామర్ధ్యాన్ని మెరుగుపరచడంలో తోడ్పడుతుంది. గర్భాశయ ఇన్ఫెక్షన్లను తగ్గించడంలో, దూడలు ఆరోగ్యంగా పుట్టడంలో తోడ్పడుతుంది.
కోబాల్ట్ : కోబాల్ట్ చాల తక్కువ మోతాదులో అవసరమైనప్పటికీ రుమేన్ సూక్ష్మజీవుల ద్వారా విటమిన్ బి12 తయారీ, శరీర జీవక్రియ, మంచి శారీరకస్థితి మరియు పునరుత్పత్తి సామర్ధ్యాన్ని మెరుగుపరచడంలో అత్యంత ముఖ్యమైన ఖనిజలవణం.

ఐరన్: ఇనుము (ఐరన్) లోపం వలన ఆకలి తగ్గడం సంభవించవచ్చు. రక్తహీనత మరియు శరీర పోషక స్థితి క్షీణించడం వల్ల ప్రజనన ఆరోగ్యం దెబ్బతింటుంది.. ఇనుము లోపం కారణంగా పశువులు పదే పదే పొర్లడం, ఒక్క గర్భధారణ కోసం ఎక్కువసార్లు సంయోగం అవసరమవడం, గర్భస్రావాలు సంభవించడం జరుగుతుంది.

ఖనిజాలవణాల లోపాల నివారణ చర్యలు :

సమతుల్యమైన దాణా అందించాలి: పశువుల వయస్సు, పాల ఉత్పత్తి మరియు గర్భధారణ దశను బట్టి సమతుల్యమైన ధాణాని ఇవ్వాలి.
ప్రతి రోజు తగిన మోతాదులో ఖనిజాలవణాల మిశ్రమం తప్పనిసరిగా ఇవ్వాలి.
పశువుల కొట్టంలో ఎల్లప్పుడూ మినరల్ మిక్స్ బ్రిక్స్ ను అందుబాటులో ఉంచాలి.
పోషకవిలువలు అధికంగా ఉన్న నాణ్యమైన మేతను అందించాలి. బూజు పట్టిన లేదా నాసిరకం మేతను ఇవ్వకూడదు.
తగినంత శుభ్రమైన త్రాగు నీరు ఎల్లప్పుడూ అందుబాటులో ఉంచాలి.
6.గర్భం ధరించిన మరియు అధిక పాలిచ్చే పశువులకు ప్రత్యేక పోషణను అందించాలి.
పునరుత్పత్తి సమస్యలు పశువులలో గమనించినప్పుడు వెంటనే పశువైద్యుడిని సంప్రదించాలి.
క్రమం తప్పకుండా నట్టల నివారణ మందులు పశువులకు ఇవ్వడం వలన ఖనిజాలవణాల శోషణ పెరుగుతుంది.

ముగింపు : పాడిపశువుల సంతానోత్పతి విజయవంతంగా ఉండాలంటే సమతుల్య పోషకాహారంతో పాటు ఖనిజలవణాలకు ప్రాముఖ్యత ఇవ్వడం వలన పశువులలో పునరుత్పతి సమస్యలను అధిగమించవచ్చు. సమతుల్య పోషకాహారం, నాణ్యమైన ఖనిజ లవణ మిశ్రమం, మినరల్ మిక్స్ బ్రిక్స్ మరియు పశువైద్యుడి సూచనలు పాటించడం ద్వారా పశువులను ఆరోగ్యంగా ఉంచి రైతులు అధిక లాభాలు పొందవచ్చు.

రచయిత: డా సిహెచ్. ప్రజ్ఞ అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్, పశు జన్యు శాస్ర మరియు ప్రజనన విభాగం పశువైద్యకళాశాల, కోరుట్ల. 9014639814

29 Jul, 2026

రైతునేస్తం0 commentsJuly 29, 2026agri news

పశువుల కొనుగోలు సమయంలో తప్పక పరిశీలించాల్సిన 10 ముఖ్యమైన అంశాలు

     పాడి పరిశ్రమ రైతులకు రోజువారీ ఆదాయం అందించే ముఖ్యమైన అనుబంధ వృత్తి. అయితే, ఈ రంగంలో లాభం రావాలంటే మొదటి అడుగు నాణ్యమైన పశువును ఎంపిక చేసుకోవడమే. చాలామంది రైతులు పశువు బయటకు ఆరోగ్యంగా కనిపిస్తే చాలు అనుకుని కొనుగోలు చేస్తారు. కానీ పాల ఉత్పత్తి, ఆరోగ్య స్థితి, వయస్సు, ప్రజనన చరిత్ర, టీకాలు, నిర్వహణ వంటి విషయాలను పరిశీలించకుండా కొనుగోలు చేస్తే తరువాత పాల దిగుబడి తగ్గడం, తరచూ అనారోగ్యం రావడం, చికిత్స ఖర్చులు పెరగడం వంటి సమస్యలు వస్తాయి. అందుకే పశువును కొనుగోలు చేసే ముందు కొంత సమయం కేటాయించి కొన్ని ముఖ్యమైన విషయాలను పరిశీలిస్తే భవిష్యత్తులో నష్టాలను నివారించవచ్చు. రైతులు తప్పక గుర్తుంచుకోవాల్సిన 10 ముఖ్యమైన అంశాలు ఇవి.

కొనుగోలు లక్ష్యాన్ని ముందుగా నిర్ణయించుకోవాలి
పశువును ఎందుకు కొనుగోలు చేస్తున్నామో ముందుగా స్పష్టంగా నిర్ణయించుకోవాలి. పాలు ఉత్పత్తి పెంచడానికా, సంతానోత్పత్తికా, ఇప్పటికే ఉన్న ఫారాన్ని విస్తరించడానికా, లేక కొత్తగా పాడి పరిశ్రమ ప్రారంభించడానికా అనే విషయాన్ని ముందే ఆలోచించాలి. లక్ష్యానికి అనుగుణంగా పశువును ఎంపిక చేస్తే సరైన జాతి, సరైన వయస్సు, అవసరమైన పెట్టుబడి నిర్ణయించడం సులభం అవుతుంది. మీ ప్రాంత వాతావరణం, పచ్చిమేత లభ్యత, నీటి సౌకర్యం, నిర్వహణ సామర్థ్యాన్ని కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. ఇతరుల మాటలు విని లేదా తొందరపాటులో నిర్ణయం తీసుకోవడం కంటే ముందస్తు ప్రణాళికతో కొనుగోలు చేయడం మంచిది.
మంచి జాతి పశువును ఎంపిక చేయాలి
పాడి పరిశ్రమలో లాభదాయకతకు జాతి ఎంపిక చాలా ముఖ్యమైనది. అయితే కేవలం జాతి పేరును చూసి పశువును కొనుగోలు చేయకూడదు. మీ ప్రాంత వాతావరణానికి అనుకూలంగా ఉండే, మంచి పాల ఉత్పత్తి సామర్థ్యం కలిగిన, ఆరోగ్యవంతమైన పశువును ఎంపిక చేయాలి. సాధారణంగా ఆవులలో గిర్, సాహివాల్ వంటి స్వదేశీ జాతులు, అలాగే హెచ్‌ఎఫ్ (HF) సంకరజాతి, జెర్సీ సంకరజాతి పశువులు పాల ఉత్పత్తికి అనుకూలంగా ఉంటాయి. గేదెలలో ముర్రా, జాఫ్రాబాది వంటి జాతులు రైతుల్లో ప్రాచుర్యంలో ఉన్నాయి. అయితే ఏ జాతినైనా ఎంపిక చేసే ముందు పశువు ఆరోగ్యం, పాల దిగుబడి, ప్రజనన చరిత్ర, స్థానిక పరిస్థితులకు అలవాటు పడే సామర్థ్యం, నిర్వహణ సౌలభ్యం వంటి అంశాలను పరిశీలించాలి. వీలైనంత వరకు విశ్వసనీయ రైతులు, ప్రభుత్వ పశు అభివృద్ధి కేంద్రాలు, పాల ఉత్పత్తిదారుల సహకార సంఘాలు లేదా గుర్తింపు పొందిన డెయిరీ ఫారాల నుంచి పశువులను కొనుగోలు చేయడం మంచిది. దీనివల్ల నాణ్యమైన పశువును ఎంపిక చేసే అవకాశం పెరుగుతుంది.
వయస్సు మరియు కొనుగోలుకు అనువైన దశను గుర్తించాలి
పాడి పశువు వయస్సు, దాని పాల ఉత్పత్తి, ప్రజనన సామర్థ్యం, ఉత్పాదక జీవితంపై ప్రభావం చూపుతుంది. అందువల్ల పశువును కొనుగోలు చేసే ముందు దాని వయస్సును తప్పనిసరిగా తెలుసుకోవాలి. పుట్టిన తేదీ లేదా రికార్డులు లేకపోతే పళ్లను పరిశీలించి వయస్సును అంచనా వేయవచ్చు. అవసరమైతే పశువైద్యుని సహాయం తీసుకోవడం మంచిది. సాధారణంగా రెండో లేదా మూడో ఈతలో ఉండి, ఇటీవల ఈనిన పాడి పశువులకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం మంచిది. అలాంటి పశువుల గత పాల ఉత్పత్తి, ప్రజనన చరిత్రను అంచనా వేయడం సులభం. అలాగే మరికొన్ని సంవత్సరాలు ఉత్పాదకంగా ఉండే అవకాశం కూడా ఉంటుంది. చాలా చిన్న వయస్సు గల లేదా అధిక వయస్సు గల పశువులను కొనుగోలు చేసేటప్పుడు జాగ్రత్త అవసరం. పశువు చివరిసారిగా ఎప్పుడు ఈనిందో, ప్రస్తుతం పాలిచ్చే కాలంలో ఏ దశలో ఉందో కూడా తెలుసుకోవాలి.
శారీరక ఆరోగ్యాన్ని క్షుణ్ణంగా పరిశీలించాలి
పశువు బయటకు ఆరోగ్యంగా కనిపించడం మాత్రమే సరిపోదు. కొనుగోలు చేసే ముందు దానిని కొంతసేపు గమనించి సాధారణ ఆరోగ్య స్థితిని అంచనా వేయాలి. ఆరోగ్యవంతమైన పశువు చురుకుగా ఉండి మేతను ఆసక్తిగా తింటుంది. కళ్లు స్పష్టంగా, ప్రకాశవంతంగా ఉండాలి. ముక్కు సహజంగా తేమగా ఉండాలి. వెంట్రుకలు నునుపుగా, మెరుస్తూ ఉండాలి. చర్మంపై గాయాలు, పుళ్లు, గడ్డలు లేదా చర్మవ్యాధి లక్షణాలు ఉండకూడదు. శ్వాసలో ఇబ్బంది, తరచుగా దగ్గు, ముక్కు లేదా కళ్ల నుంచి అసాధారణ స్రావం, విరేచనాలు, అధిక బలహీనత, శరీరంపై వాపులు లేదా అసాధారణ ప్రవర్తన కనిపిస్తే అలాంటి పశువును కొనుగోలు చేయకపోవడం మంచిది. పశువు మేత తినే తీరు, నెమరు వేసే విధానం,మూత్రం రంగు, మలవిసర్జనను కూడా గమనించాలి. సందేహం ఉంటే కొనుగోలు చేసే ముందే స్థానిక పశువైద్యునితో పూర్తి ఆరోగ్య పరీక్ష చేయించుకోవాలి.
పొదుగు నిర్మాణం, చనుమొనలను పరిశీలించాలి
పాడి పశువును కొనుగోలు చేసే సమయంలో పొదుగు నిర్మాణం, చనుమొనలను జాగ్రత్తగా పరిశీలించాలి. ఆరోగ్యకరమైన పొదుగు మృదువుగా, సమతుల్యంగా ఉండి శరీరానికి బలంగా అనుసంధానమై ఉండాలి. పొదుగు నాలుగు భాగాలు సమానంగా అభివృద్ధి చెంది ఉండటం మంచిది. నాలుగు చనుమొనలు సహజ ఆకారంలో, సరైన దూరంలో ఉండి పాలు పితికేందుకు అనువుగా ఉండాలి. పొదుగులో గడ్డలు, గట్టిపడిన భాగాలు, అధిక వేడి, వాపు, గాయాలు లేదా నొప్పి ఉన్నాయేమో పరిశీలించాలి. వీలైతే పాలు పితికే సమయంలో ప్రత్యక్షంగా గమనించి నాలుగు చనుమొనల నుంచి పాలు సరిగా వస్తున్నాయో చూడాలి. మొదటి పాలధారలను శుభ్రమైన పాత్రలో తీసుకుని వాటి రంగు, స్వభావం, గడ్డలు ఉన్నాయేమో పరిశీలించాలి. పాలలో గడ్డలు, రక్తపు చారలు లేదా ఇతర అసాధారణ మార్పులు కనిపిస్తే పొదుగు వాపు (మాస్టిటిస్) ఉండే అవకాశం ఉంది. అలాంటి పశువులను పశువైద్యుని పరీక్ష లేకుండా కొనుగోలు చేయకపోవడం మంచిది.
కాళ్లు, గిట్టలను పరిశీలించాలి
పాడి పశువు రోజంతా నిలబడటం, నడవడం, మేత మేయడం వంటి పనులకు బలమైన కాళ్లు అవసరం. అందువల్ల కొనుగోలు చేసే ముందు పశువును కొంత దూరం నడిపించి దాని నడకను గమనించాలి. కుంటడం, ఒక కాలిపై ఎక్కువ బరువు వేయడం లేదా నడవడానికి ఇబ్బంది పడడం వంటి లక్షణాలు ఉంటే అలాంటి పశువులను కొనుగోలు చేయకుండా ఉండటం మంచిది. గిట్టలు ఆరోగ్యంగా, పగుళ్లు లేకుండా ఉండాలి. కాళ్ల కీళ్ల వద్ద వాపు, గాయాలు లేదా అసాధారణ మార్పులు ఉన్నాయేమో పరిశీలించాలి. కాళ్ల సమస్యలు ఉన్న పశువులు మేతను సరిగా తినలేకపోవడం వల్ల పాల ఉత్పత్తి తగ్గే అవకాశం ఉంటుంది. కాబట్టి బలమైన కాళ్లు, ఆరోగ్యకరమైన గిట్టలు ఉన్న పశువులను ఎంపిక చేయాలి.
పాల దిగుబడి వివరాలు తెలుసుకోవాలి
పశువు ఎన్ని పాలు ఇస్తుందనే విషయాన్ని కేవలం యజమాని మాటలపై ఆధారపడి నిర్ణయించకూడదు. వీలైతే ఉదయం లేదా సాయంత్రం పాలు పితికే సమయంలో ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించి పాల దిగుబడిని అంచనా వేయాలి. పశువు ఏ తేదీన ఈనిందో, ప్రస్తుతం ఎన్ని నెలల పాలకాలంలో ఉందో కూడా తెలుసుకోవాలి. ఇటీవల ఈనిన పశువులు సాధారణంగా మంచి పాల ఉత్పత్తి దశలో ఉండే అవకాశం ఉంటుంది. అదేవిధంగా గత ఈతల వివరాలు, పాల ఉత్పత్తి రికార్డులు, కృత్రిమ గర్భధారణకి సంబంధించిన సమాచారం ఉంటే పరిశీలించడం మంచిది. ఈ వివరాలు అందుబాటులో ఉంటే పశువు ఉత్పాదకతను మరింత విశ్వసనీయంగా అంచనా వేయవచ్చు.
టీకాలు, ఆరోగ్య రికార్డులు పరిశీలించాలి
పశువుకు గాలికుంటు వ్యాధి (FMD), లంపీ స్కిన్ వ్యాధి (LSD), హెమరేజిక్ సెప్టిసీమియా (HS), బ్లాక్ క్వార్టర్ (BQ) వంటి ముఖ్యమైన వ్యాధుల నివారణ టీకాలు సకాలంలో వేయించారో లేదో తెలుసుకోవాలి. అలాగే నులిపురుగుల నివారణ మందులు క్రమం తప్పకుండా ఇచ్చారా అనే విషయాన్ని కూడా అడిగి తెలుసుకోవాలి. గతంలో తీవ్రమైన వ్యాధులు వచ్చాయా, శస్త్రచికిత్సలు జరిగాయా, ఇతర దీర్ఘకాలిక ఆరోగ్య సమస్యలు ఉన్నాయా అనే వివరాలను తెలుసుకోవడం అవసరం. వీలైతే ఆరోగ్య రికార్డులు, చెవి ట్యాగ్ (Ear Tag) లేదా ఇతర గుర్తింపు వివరాలను నమోదు చేసుకోవాలి.
స్వభావాన్ని గమనించాలి
పశువు ఆరోగ్యంతో పాటు దాని స్వభావం కూడా చాలా ముఖ్యమైనది. కొన్ని పశువులు పాలు పితికేటప్పుడు తన్నడం, ఎక్కువగా ఆందోళన చెందడం లేదా మనుషులను చూసి భయపడడం వంటి ప్రవర్తన చూపుతాయి. అలాంటి పశువులను నిర్వహించడం కష్టంగా మారుతుంది. అందువల్ల పశువును కొంతసేపు గమనించి, యజమాని లేదా పాలు పితికే వ్యక్తితో మాట్లాడి దాని స్వభావం గురించి తెలుసుకోవాలి. శాంత స్వభావం కలిగిన పశువులు నిర్వహణకు సులభంగా ఉండటమే కాకుండా పాల ఉత్పత్తి కూడా స్థిరంగా ఉండే అవకాశం ఉంటుంది.
కొనుగోలు తర్వాత వేరుగా ఉంచాలి
కొత్తగా కొనుగోలు చేసిన పశువును నేరుగా ఇప్పటికే ఉన్న పశువులతో కలపకూడదు. కనీసం రెండు వారాల పాటు (10–15 రోజులు) ప్రత్యేక ప్రదేశంలో వేరుగా ఉంచి దాని ఆరోగ్యాన్ని గమనించాలి. ఇలా చేయడం వల్ల కొత్త పశువు ద్వారా ఇతర పశువులకు అంటువ్యాధులు వ్యాపించే ప్రమాదాన్ని తగ్గించవచ్చు. ఈ సమయంలో ఆహారం, నీరు, మలవిసర్జన, శరీర ఉష్ణోగ్రత, సాధారణ ప్రవర్తనను పరిశీలించాలి. అదేవిధంగా స్థానిక పశువైద్యునితో పూర్తి ఆరోగ్య పరీక్ష చేయించి అవసరమైతే టీకాలు, నులిపురుగుల నివారణ మందులు ఇప్పించాలి. కొత్త పశువును రవాణా చేసే సమయంలో కూడా గాయాలు కాకుండా తగిన జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి. ఈ చర్యల వల్ల కొత్త పశువు కొత్త వాతావరణానికి సులభంగా అలవాటు పడుతుంది. అలాగే పాకలో ఇప్పటికే ఉన్న ఇతర పశువులకు అంటువ్యాధులు వ్యాపించకుండా నివారించవచ్చు
పాడి పరిశ్రమలో విజయానికి నాణ్యమైన పశువును ఎంపిక చేసుకోవడం అత్యంత కీలకమైన మొదటి అడుగు. పశువును కొనుగోలు చేసే సమయంలో ఆరోగ్యం, వయస్సు, పాల ఉత్పత్తి, ప్రజనన చరిత్ర, టీకాలు, స్వభావం వంటి అంశాలను జాగ్రత్తగా పరిశీలిస్తే భవిష్యత్తులో అనవసర ఖర్చులు, నష్టాలను నివారించవచ్చు. అందువల్ల పశువుల కొనుగోలులో తొందరపడకుండా ప్రతి అంశాన్ని జాగ్రత్తగా పరిశీలించి, అవసరమైతే పశువైద్యుని సలహా తీసుకుని నిర్ణయం తీసుకోవడం ద్వారా పాడి పరిశ్రమను మరింత లాభదాయకంగా తీర్చిదిద్దుకోవచ్చు.

ముర్రా గేదె

సాహీవాల్ ఆవు

Dr. సంతోషిణి చింత, అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్,
Dr. బద్దం అఖిల, టీచింగ్ ఫాకల్టీ,
పశువైద్య మరియు పశుసంవర్ధక విస్తరణ విద్య విభాగం,
పశువైద్య శాస్త్ర కళాశాల, కోరుట్ల. 7093198419

9 Jul, 2026

రైతునేస్తం0 commentsJuly 9, 2026agri news

ఆవులు మరియు గేదెల్లో సంతానోత్పత్తి సామర్థ్యాన్ని పెంచే మార్గాలు – నూతన సాంకేతికతలు

పాడి పరిశ్రమలో లాభాలు ఆర్జించాలంటే పశువుల పాల దిగుబడి ఎంత ముఖ్యమో, వాటి సంతానోత్పత్తి సామర్థ్యం (Breeding Efficiency) కూడా అంతకంటే ముఖ్యం. “ఏడాదికి ఒక దూడ” (One Calf Per Year) అనే లక్ష్యాన్ని సాధించినప్పుడే పాడి రైతు ఆర్థికంగా స్థిరపడగలడు. అయితే, ప్రస్తుత కాలంలో పోషకాహార లోపం, సకాలంలో ఎదను గుర్తించకపోవడం, మరియు వాతావరణ మార్పుల వల్ల పశువులలో పునరుత్పత్తి సమస్యలు (Reproductive problems) పెరుగుతున్నాయి. ఈ సమస్యలను అధిగమించడానికి సాంప్రదాయ పద్ధతులతో పాటు ఆధునిక సాంకేతికతలను (Latest Technologies) ఉపయోగించడం ఎంతో అవసరం.

సంతానోత్పత్తి సామర్థ్యాన్ని ప్రభావితం చేసే ప్రాథమికాంశాలు
పశువులలో సంతానోత్పత్తిని పెంచడానికి సాంకేతికతలను వాడే ముందు, కొన్ని ప్రాథమిక యాజమాన్య పద్ధతులపై అవగాహన కలిగి ఉండాలి.

పౌష్టికాహార యాజమాన్యం (Nutritional Management)
పశువుల పునరుత్పత్తి వ్యవస్థ సరిగ్గా పనిచేయడానికి శక్తి, ప్రోటీన్లు మరియు ఖనిజ లవణాలు (Minerals) ఎంతో అవసరం.
•ఖనిజ లవణాల మిశ్రమం (Mineral Mixture): ఆవులు, గేదెలకు రోజుకు 50-60 గ్రాముల నాణ్యమైన మినరల్ మిశ్రమాన్ని మేతలో కలపాలి. విటమిన్ ఎ, ఇ, మరియు కాపర్, కోబాల్ట్, జింక్, సెలీనియం వంటి సూక్ష్మ పోషకాలు పశువులు సకాలంలో ఎదకు రావడానికి, గర్భం నిలవడానికి సహాయపడతాయి.
•గ్రీన్ ఫోడర్ (పచ్చిమేత): పచ్చిమేతలో ఉండే ‘కెరోటిన్’ (Carotene) హార్మోన్ల ఉత్పత్తిని పెంచి, గర్భాశయ ఆరోగ్యాన్ని మెరుగుపరుస్తుంది.
ఎదను సకాలంలో గుర్తించడం (Heat Detection)
ఎదను సరిగ్గా గుర్తించకపోవడం అనేది సంతానోత్పత్తి తగ్గడానికి ప్రధాన కారణం. ముఖ్యంగా గేదెల్లో మూగ ఎద (Silent Heat) ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఇవి రాత్రి వేళల్లో ఎద లక్షణాలను చూపిస్తాయి.
•సాంప్రదాయ పద్ధతి: రోజుకు కనీసం 3-4 సార్లు (ముఖ్యంగా తెల్లవారుజామున మరియు రాత్రి వేళల్లో) పశువులను నిశితంగా గమనించాలి. యోని నుండి తీగలు వేయడం, తరచుగా అరుస్తూ ఉండటం, ఇతర పశువులపై ఎక్కడం వంటి లక్షణాల ద్వారా ఎదను గుర్తించవచ్చు.

సంతానోత్పత్తిలో విప్లవాత్మక నూతన సాంకేతికతలు (Latest Technologies)
ప్రస్తుతం పశుగ్రాస రంగాన్ని మరియు పశువైద్యాన్ని ఆధునిక సాంకేతికత పూర్తిగా మార్చేస్తోంది. తక్కువ ఖర్చుతో ఎక్కువ ఫలితాలను ఇచ్చే కొన్ని ముఖ్యమైన టెక్నాలజీలు ఇక్కడ ఉన్నాయి:

ఐఓటి ఆధారిత సెన్సార్లు మరియు స్మార్ట్ కాలర్స్ (IoT Sensors & Smart Collars)
రైతు ప్రతి నిమిషం పశువును గమనించడం సాధ్యం కాదు. దీనికోసం ఇప్పుడు స్మార్ట్ నెక్ కాలర్స్ (Smart Neck Collars) లేదా కాలి పట్టీలు (Pedometer) అందుబాటులోకి వచ్చాయి.
•ఈ పరికరాలు పశువుల కదలికలను, శరీర ఉష్ణోగ్రతను మరియు అవి నెమరు వేసే సమయాన్ని నిరంతరం పర్యవేక్షిస్తాయి.
•పశువు ఎదకు వచ్చినప్పుడు దాని శరీరంలో వచ్చే మార్పులను బట్టి, ఇది రైతు మొబైల్ ఫోన్‌కు “ఎద అలర్ట్” (Heat Alert) మెసేజ్ పంపుతుంది. దీనివల్ల మూగ ఎదను కూడా 100% ఖచ్చితత్వంతో గుర్తించవచ్చు.
సెక్స్డ్ సార్టెడ్ వీర్యం (Sexed Sorted Semen Technology)
ఈ సాంకేతికత పాడి పరిశ్రమలో ఒక పెద్ద విప్లవం. సాధారణ వీర్యంతో కృత్రిమ గర్భధారణ (AI) చేస్తే పెయ్య దూడ లేదా మగ దూడ పుట్టే అవకాశం 50:50 ఉంటుంది.
•కానీ ‘సెక్స్డ్ సెమెన్’ సాంకేతికత ద్వారా కేవలం ఆడ దూడలను పుట్టించే X-క్రోమోజోమ్ కలిగిన కణాలను మాత్రమే వేరు చేస్తారు.
•దీనిని ఉపయోగించడం వల్ల 90% పైగా కేవలం పెయ్య దూడలు (Female Calves) మాత్రమే పుడతాయి. దీనివల్ల మగ దూడల సంఖ్య తగ్గి, పాడి రైతుకు మేలు జరుగుతుంది.
ఐవిఎఫ్ మరియు ఎంబ్రియో ట్రాన్స్ఫర్ (IVF & Embryo Transfer Technology – ETT)
ఉత్తమ జాతి ఆవు లేదా గేదె నుండి ఎక్కువ దూడలను పెంపొందించడానికి ఈ సాంకేతికత ఉపయోగపడుతుంది.
•ఒక అత్యధిక పాల దిగుబడి ఇచ్చే ఆవు నుండి అండాలను సేకరించి, ప్రయోగశాలలో ఫలదీకరణం (IVF) జరిపి పిండాలను (Embryos) తయారు చేస్తారు.
•ఈ పిండాలను తక్కువ పాల దిగుబడి ఇచ్చే సాధారణ ఆవుల (Surrogate mothers) గర్భాశయంలో ప్రవేశపెడతారు. దీనివల్ల ఒకే ఉత్తమ జాతి పశువు నుండి ఏడాదికి 10-15 గరిష్ట నాణ్యత గల దూడలను పొందవచ్చు.

4.హార్మోన్ల వినియోగం మరియు ముగింపు, స్థిర సమయ కృత్రిమ గర్భధారణ (Fixed Time AI – FTAI)
చాలా కాలం పాటు ఎదకు రాని పశువుల కోసం హార్మోన్ల చికిత్స (Synchronization Protocols) ఉపయోగపడుతుంది.
•ప్రొజెస్టెరాన్, జిఎన్ఆర్ హెచ్ (GnRH), పిజిఎఫ్2ఆల్ఫా (PGF2α) వంటి హార్మోన్లను నిర్ణీత రోజుల్లో పశువుకు ఇంజెక్ట్ చేయడం ద్వారా, అవి ఒకే సమయంలో ఎదకు వచ్చేలా చేస్తారు.
•దీనివల్ల ఎద లక్షణాలు స్పష్టంగా కనిపించకపోయినా, నిర్ణీత సమయానికి (Fixed Time) కృత్రిమ గర్భధారణ చేసి పశువు గర్భం దాల్చేలా చేయవచ్చు.

గర్భ నిర్ధారణ పరీక్షల్లో ఆధునికత (Early Pregnancy Diagnosis)
సాధారణంగా పశువు గర్భం దాల్చిందో లేదో తెలియడానికి 3 నెలలు పడుతుంది. కానీ ఇప్పుడు:
•అల్ట్రాసౌండ్ స్కాన్ (Ultrasonography): కృత్రిమ గర్భధారణ చేసిన 28 నుండి 30 రోజుల్లోనే గర్భాన్ని ఖచ్చితంగా నిర్ధారించవచ్చు.
•రక్త/పాల పరీక్షలు (PAG Testing): పశువుల రక్తం లేదా పాలలో ఉండే ప్రెగ్నెన్సీ అసోసియేటెడ్ గ్లైకోప్రోటీన్స్ (PAG) ఆధారంగా 28 రోజుల్లోనే గర్భాన్ని గుర్తించే కిట్లు అందుబాటులోకి వచ్చాయి. ఒకవేళ పశువు కట్టకపోతే, వెంటనే దానికి మళ్లీ చికిత్స చేసి త్వరగా ఎదకు తీసుకురావచ్చు.

ముగింపు (Conclusion)
ఆవులు మరియు గేదెల్లో సంతానోత్పత్తి సామర్థ్యాన్ని పెంచడం అనేది కేవలం ఒక పద్ధతిపై ఆధారపడి ఉండదు. సరైన సమతుల్య ఆహారం, మెరుగైన కొట్టాల యాజమాన్యంతో పాటు స్మార్ట్ కాలర్స్, సెక్స్డ్ సెమెన్, ఐవిఎఫ్ వంటి ఆధునిక సాంకేతికతలను సమర్థవంతంగా ఉపయోగించుకోవాలి. నూతన సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని అలవర్చుకోవడం ద్వారా పశువుల పునరుత్పత్తి సామర్థ్యం పెరిగి, పొదుగు రోగాలు మరియు గర్భకోశ వ్యాధులు తగ్గి, పాడి పరిశ్రమ లాభసాటిగా మారుతుంది.

రచయిత: డా జె. సాయి కిరణ్ ( శాస్త్రవేత, ఎల్ పి ఎం), Ph: 8121451017కృషి విజ్ఞాన కేంద్రం, పీవీ నరసింహారావు తెలంగాణ వెటర్నరీ యూనివర్సిటీ, మామునూరు, వరంగల్

1 Jul, 2026

రైతునేస్తం0 commentsJuly 1, 2026agri news

పొదుగు వాపు వ్యాధి (మాస్టైటిస్) కారణాలు, లక్షణాలు, చికిత్స మరియు నివారణ చర్యలు

మాస్టైటిస్ అంటే క్షీర గ్రంధి లేక పొదుగు యొక్క వాపు. ఇది పొదుగు యొక్క భౌతిక, రసాయన మరియు సూక్ష్మజీవుల మార్పులను కలుగజేస్తుంది. ఇది ప్రధానంగా పాలలో సోమాటిక్ కణాల పెరుగుదల మరియు క్షీర కణజాలంలోని రోగ లక్షణ మార్పుల ద్వారా గుర్తించబడుతుంది. ఇది పాడి పరిశ్రమలో అత్యంత సాధారణమైన మరియు ఆర్థికంగా నష్టాన్ని కలిగించే వ్యాధులలో ఒకటి. ఇది పాల నాణ్యతను మరియు ఉత్పత్తిని తగ్గేలా చేస్తుంది. మాస్టైటిస్ అనే పదము గ్రీకు పదం. “మాస్టో” అంటే క్షీర గ్రంధిని సూచిస్తుంది మరియు “ఐటిస్” అంటే వాపు అని అర్థం.

పొదుగు వాపుకు ముందస్తు కారణాలు

సాధారణంగా పొదుగు వాపు ఎక్కువ ఈతలు ఈనిన పశువులలో చూడవచ్చు.
తక్కువ దిగుబడి నిచ్చే వాటికంటే అధిక దిగుబడినిచ్చే పాడి ఆవులు ఎక్కువగా ప్రభావితం అవుతాయి.
అన్య దేశ మరియు సంకరజాతి ఆవులకు పొదుగు వాపు ఎక్కువగా వస్తుంది.
పొదుగు నుండి అసంపూర్ణంగా పాలు పితకడం
జన్యుపరమైన కారణాలు అనగా పొడవాటి చనులు, కిందకు ఉండే పొదుగు
గాయాలు గల చనులు, పొదుగు వ్యక్తిగత అపరిశుభ్రత, అపరిశుభ్ర మైన పరిసరాలు మొదలైనవి పొదుగు వాపు కు దోహదపడతాయి.

కారణాలు
పొదుగు వాపుకు కారణాలుగా వివిధ రకాల సూక్ష్మక్రిములు సూచింపబడతాయి. అవి బ్యాక్టీరియా (సూక్ష్మజీవులు), వైరస్ (సూక్ష్మతి సూక్ష్మక్రిములు), ఫంగస్ (శిలీంద్రాలు) మరియు మైకోప్లాస్మా.
పొదుపు వాపుకు కారణమయ్యే అతి ముఖ్యమైన బ్యాక్టీరియాలు- స్టెఫిలోకోకస్ ఆరియస్, స్ట్రెప్టోకోకస్ అగలక్షియే, స్ట్రెప్టోకోకస్ జూఎపిడెమికస్, స్ట్రెప్టోకోకస్ పయోజీన్స్, క్లెబ్సియెల్లా, మైకోబాక్టీరియం బోవిస్, ఎస్చేరిచియా కోలై, బ్రూసెల్లా అబోర్టస్; సూడోమోనాస్ మొదలగునవి
మాస్టైటిస్కు కారణమయ్యే శిలీంధ్ర జీవులు- ట్రైకోస్పోరాన్, ఆస్పెర్‌గిల్లస్ ఫ్యూమిగాటస్, ఆస్పెర్‌గిల్లస్ మిడులస్; కాండిడా జాతులు.

వ్యాప్తి విధానం
చనుల యొక్క రంద్రాల ద్వారా ఇన్ఫెక్షన్ క్షీర గ్రంధికి చేరుకుంటుంది పొదుగు మరియు పర్యావరణం లో నివసించే సూక్ష్మ క్రిములు వంటివి అనుకూలమైన పరిస్థితులలో వృద్ది చెంది కణజాలాలపై దాడి చేయటం వలన చాలా హానికరమైన ప్రభావం ఏర్పడుతుంది. ఆవు యొక్క చర్మ ఉపరితలం మీద అనేక క్రిములు నివాసం కలిగి ఉండవచ్చు మరియు అక్కడ నుండి ఆ క్రిములు పాలు పితికే వారి ద్వారా కలుషితం చెంది వ్యాధి వచ్చే అవకాశం ఉండవచ్చు. పాలు పితికే వారి చేతులు, బట్టలు మరియు పాలు పితికే యంత్రాల కప్పుల ద్వారా వ్యాధి సోకిన పొదుగు భాగం నుండి వ్యాధి సోకని ఇతర భాగాలకు వ్యాప్తి చెందుతుంది. వ్యాధి సోకిన గ్రంధి నుండి వచ్చే స్రవాలు, నేలను కలుషితము చేయడం ద్వారా వ్యాధి సంక్రమణ చెందుతుంది.

పొదుపు వాపు రకాలు
1) వ్యాధి లక్షణాల ఆధారంగా
a) క్లినికల్ మాస్టైటిస్
ఇందులో పొదుగు వాపు లక్షణాలైన వాపు, వేడి, ఎరుపు రంగు, తీవ్రమైన నొప్పి ఉంటుంది.
b) సబ్ క్లినికల్ మాస్టైటిస్
ఈ రకంలో పొదుగు నందు ఎటువంటి బాహ్య లక్షణాలు కనపడవు కానీ పాలలో మార్పులు అంటే సోమాటిక్ కణాలు, తెల్ల రక్తకణాలు (ల్యూకోసైట్లు) మరియు ఎపితీలియల్ కణాలలో మార్పు, పాల పిహెచ్ (PH)లో మార్పులు గమనించవచ్చు.
2) పొదుగు వాపు తీవ్రత ఆధారంగా
a) తేలికపాటి మాస్టైటిస్
పాలలో స్వల్ప మార్పులు, పలుకులు లేదా గడ్డ కట్టడం గమనించవచ్చు.
b) తీవ్రమైన మాస్టైటిస్
పాలలో మార్పులు మరియు పొదుగులో వాపు మరియు నొప్పితో పాటు మరింత స్పష్టమైన మార్పులు గమనించవచ్చు.
c) అతితీవ్రమైన మాస్టైటిస్
శారీరక సంబంధ సంకేతాలైన జ్వరం, ఆకలి లేకపోవటం మరియు తీవ్రమైన పొదుపు వాపు వంటి లక్షణాలను గమనించవచ్చు.
3) కాలవ్యవధి ఆధారంగా
a) అతి తీవ్రమైన మాస్టైటిస్
తీవ్రమైన లక్షణాలతో ఆకస్మికంగా ప్రారంభమవుతుంది తరచుగా శారీరక సంబంధమైన అనారోగ్యానికి దారితీస్తుంది.
b) తీవ్రమైన మాస్టైటిస్
గుర్తించదగిన లక్షణాలతో త్వరగా ప్రారంభమవుతుంది
c) సబక్యూట్ (తక్కువ తీవ్రమైన) మాస్టైటిస్
తేలికపాటి లక్షణాలు కలిగి ఉంటాయి ఇది తీవ్రమైన మాస్టైటిస్ కంటే తక్కువ తీవ్రమైనది
d) దీర్ఘకాలిక మాస్టైటిస్
నిరంతర వాపు కలిగి ఉండి సమయానుకూలంగా వ్యాధి లక్షణాలు కనబడతాయి.
4) కారణ కారక ఆధారంగా
a) సంక్రమించే (కంటేజియస్) మాస్టైటిస్
ఇది ప్రధానంగా పాలు పితికే ప్రక్రియలో ఒక ఆవు నుండి మరొక ఆవుకు వ్యాప్తిస్తుంది. కలుషితమైన పాలు పితికే పరికరాలు, చేతులు మరియు బెడ్డింగ్ వస్తువుల ద్వారా పాలు పితికే సమయంలో వ్యాప్తిస్తాయి.
వ్యాధికారకాలు: స్టెఫిలోకోకస్ ఆరియస్, స్ట్రెప్టోకోకస్ అగలక్షియే మరియు మైకోప్లాస్మా జాతులు.
b) పర్యావరణ (ఎన్విరాన్మెంటల్) మాస్టైటిస్
ఇది ఆవు పరిసరాలలో ఉన్న కలుషితమైన బెడ్డింగ్ వస్తువులు, నేల, నీరు మరియు ఎరువు వంటి వాటి వల్ల సంభవిస్తుంది. ఈ ఇన్ఫెక్షన్లు సాధారణంగా పాలు పితికే సమయాల మధ్య సంక్రమిస్తాయి వ్యాధికారకాలు: ఎస్చరీషియా కోలై, క్లెబ్సియెల్లా మరియు స్ట్రెప్టోకోకస్ యుబేరిస్.

వ్యాధి అభివృద్ధి చెందే ప్రక్రియ
ఇది మూడు దశలుగా వివరించవచ్చు. సూక్ష్మ క్రిములు చనుల ద్వారా చొరబడుట, ఇన్ఫెక్షన్ మరియు వాపు కలుగజేయుట.

మొదట వ్యాధికారక సూక్ష్మ క్రిములు చనుమొనల చివర నుండి పాల గ్రంధిలోనికి చొరబడతాయి.
ఇన్ఫెక్షన్ దశ అంటే వ్యాధికారకాలు వేగంగా వ్యాప్తి చెంది, క్షీర కణజాలంపై దాడి చేస్తాయి.
వాపు దశలో పొదుగు యొక్క వాపు, పాలలో మార్పులు అంటే పాలుగడ్డ కట్టడం, విరిగిపోవడం అనే లక్షణాలు కలిగి ఉండవచ్చు.

పొదుగు వాపు లక్షణాలు
పొదుగుకు సంబంధించిన లక్షణాలు:

ఉద్దరoవాపు లేదా పొదుగు వాపు
గ్రంధి భాగం బాగా ఉబ్బిపోవడం
ఉష్ణోగ్రత పెరగడం, స్పర్శకు వేడిగా ఉండటం, ఎరుపు రంగులో మారడం
తీవ్రమైన నొప్పి
పాలలో మార్పులు
పాలు నీరు లాగా ఉండటం
పాలు గడ్డకట్టడం లేదా రక్తపు చుక్కలు గమనించవచ్చు
కొన్ని సందర్భాల్లో తీవ్రమైన వాసన కూడా గమనించవచ్చు.
తీవ్రమైన మాస్టైటిస్ లో కనిపించే ఇతర శారీరక సంభందిత లక్షణాలు
జ్వరము
ఆహారం తినకపోవడం
నీరసంగా ఉండటం
దాహం ఎక్కువగా ఉండటం
డిహైడ్రేషన్
పాల ఉత్పత్తి తగ్గిపోవడం చూడవచ్చు.

మాస్టైటిస్ నిర్ధారణ పద్ధతులు
క్లినికల్ మాస్టైటిస్ ను కళ్ళతోనే పాలలో కలిగే మార్పుల ద్వారా గుర్తించవచ్చు. సబ్ క్లినికల్ మాస్టైటిస్ ను పరీక్షల ద్వారానే నిర్ధారించుకోవాలి.

భౌతిక పరిశీలన (ఫిజికల్ ఎగ్జామినేషన్): పొదుగు భాగాన్ని పరిశీలించి, వాపు, ఉష్ణోగ్రత, నొప్పిని గుర్తించడం. పాల ప్రవాహాన్ని గమనించడం. పాల రంగు, వాసన, గడ్డలు కట్టడం లాంటి లక్షణాలను పరిశీలించడం.
క్యాలిఫోర్నియా మాస్టైటిస్ టెస్ట్ (CMT): పాలలో సోమాటిక్ కణజాలాన్ని అంచనా వేయటానికి ఉపయోగిస్తారు. పాలకు ఒక రియేజెంట్ ను జతచేసి దాని చిక్కదనాన్ని (జెల్ ఫార్మేషన్) గమనించడం ద్వారా మాస్టైటిస్ ను గుర్తించవచ్చు. సబ్ క్లినికల్ మాస్టైటిస్ ను గుర్తించడానికి ఈ టెస్ట్ చాలా అద్భుతంగా ఉపయోగపడుతుంది. ఇది చాలా సరళమైన, త్వరిత పరీక్ష. తక్కువ ఖర్చుతో ఫీల్డ్‌లోనే నిర్వహించగలిగే పరీక్ష.

కావాల్సిన పరికరాలు:

CMT ప్లేట్ (4 కువెట్లు ఉన్న ప్లాస్టిక్ ట్రే)
స్పెషల్ రియేజెంట్ (CMT, లిక్విడ్ ఆధారిత డిటర్జెంట్)
పాల నమూనాలు (ప్రతి ఉద్ధర భాగం నుంచి)

పరీక్ష పద్ధతి:

గేదె యొక్క పొదుగు నాలుగు భాగాల నుండి పాలను CMT ప్లేట్‌లో ఒక్కో కువెట్లలో తీసుకోవాలి
ప్రతి పాల నమూనాలోకి CMT రియేజెంట్ ను కలపాలి (సమాన 1:1 నిష్పత్తిలో)
ప్లేట్‌ను సున్నితంగా 10 సెకన్లపాటు కలియబెట్టాలి
జెల్ ఫార్మేషన్ స్థాయి (చిక్కదనం) ఆధారంగా ఫలితాన్ని గమనించాలి

ఫలితాల వివరణ:
రియాక్షన్ ఫలితాలు సోమాటిక్ సెల్ కౌంట్ అంచనా
పలుచగా ఉండి పాలలో ఎటువంటి మార్పు లేకపోవటం నెగటివ్ <200,000 కణాలు/ml చిక్కగా సబ్ క్లినికల్ మాస్టైటిస్ 200,000 – 500,000 స్పష్టమైన జెల్ పాజిటివ్ (క్లినికల్ మాస్టైటిస్) >500,000
చాలా గట్టి గడ్డలు శక్తివంతమైన పాజిటివ్ >1,000,000

జాగ్రత్తలు:
పరిశుభ్రమైన వాతావరణంలో చేయాలి
తాజా పాల నమూనాలను మాత్రమే ఉపయోగించాలి
వాసన లేదా రంగు మార్పుతో పాటు ఫలితాన్ని అర్థం చేసుకోవాలి

పాల కల్చర్ మరియు సెన్సిటివిటీ టెస్ట్ (ABST): పాలు శుభ్రంగా సేకరించి, ల్యాబ్ లో కల్చర్ చేసి మాస్టైటిస్ కలిగించే బ్యాక్టీరియా ఏవో గుర్తించవచ్చు. తగిన యాంటీబయాటిక్ ను ఎంచుకునేందుకు ఈ టెస్ట్ చాలా దోహదపడుతుంది.
సొమాటిక్ కణజాలం కౌంట్ (సొమాటిక్ సెల్ కౌంట్) (SCC): పాలలో తెల్ల రక్త కణాల సంఖ్య ఆధారంగా ఇన్ఫెక్షన్ తీవ్రతను అంచనా వేయవచ్చు. రెండు లక్షల కణాల కంటే ఎక్కువగా ఉంటే మాస్టైటిస్ ను సూచిస్తుంది.
ఎలక్ట్రికల్ కండక్టివిటీ టెస్ట్: పాలలో ఉన్న అయాన్ల పరిమాణం మార్పు ఆధారంగా పాలు మాస్టైటిస్ వలన ప్రభావితమైందో లేదో చెప్పగలదు. ఇది వేగమంతమైన ఫీల్డ్ టెస్ట్.
పాల యొక్క పీహెచ్ (PH) పరీక్ష: మాస్టైటిస్ ఉన్న పాలలో పిహెచ్ పెరుగుతుంది. 6.6 కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది.
తర్మోగ్రఫీ: ఇన్ఫ్రారేడ్ కెమెరాలతో పొదుగుభాగం ఉష్ణోగ్రతను అంచనా వేయడం ద్వారా గుర్తించవచ్చు. పొదుగు వాపు వ్యాధి సంభందమైన మార్పులను తేలికగా గుర్తించవచ్చు.

చికిత్స:
(A) యాంటీబయాటిక్స్ (Antibiotics)
• ఇన్ఫెక్షన్ ద్వారా వచ్చే బ్యాక్టీరియాలను వృద్ధిచెందకుండా, యాంటీబయాటిక్ లను ఉపయోగిస్తారు. ఇవి యాంటీబయాటిక్ సెన్సిటివిటీ టెస్ట్ (ABST) ఆధారంగా ఇచ్చినట్లయితే చికిత్సకు అగు ఖర్చులు తగ్గించుకోవచ్చు.

ఇంట్రామామరీ యాంటీబయాటిక్స్ (పొదుగులోకి ప్రత్యక్షంగా ఇవ్వడం):
o Cloxacillin
o Amoxicillin
o Cephalosporins

సిస్టమిక్ యాంటీబయాటిక్స్ (ఇంజెక్షన్లు రూపంగా):
o Enrofloxacin
o Penicillins
o Oxytetracycline
o Cephalosporins

(B) యాంటీ-ఇన్ఫ్లమేటరీ మందులు (Anti-inflammatory drugs)
• పొదుగు యొక్క వాపు మరియు నొప్పి తగ్గించడానికి ఈ మందులు వాడతారు.
ఉదాహరణలు:
o Flunixin meglumine
o Meloxicam

తీవ్రమైన కేసులలో శస్త్రచికిత్స:
వ్యాధి తీవ్రంగా ఉండి, చీముతో ఉన్నప్పుడు, శస్త్రచికిత్స అవసరం కావచ్చు. వ్యాధిని నివారించడానికి, ఆ పొదుగు భాగాన్ని తొలగించడం అవసరమవుతుంది.

నివారణ మరియు నియంత్రణ:

ఇన్ఫెక్షన్ వ్యాప్తిని నియంత్రిoచడానికి వ్యాధిసోకిన పశువులను వేరుచేయాలి.
పశువైద్యులు సూచించిన విధంగా వ్యాధి సోకిన పశువులకు చికిత్సను క్రమం తప్పకుండా అందించాలి.
మాస్టైటిస్ ఉన్న పశువులను రోజుకు 3-4 సార్లు పాలను పూర్తిగా పిండాలి. ఇలా చేయడం వల్ల ఇన్ఫెక్షన్ తగ్గుతుంది.
పాలు పితికే ప్రాంతాలను శుభ్రంగా మరియు పొడిగా ఉంచాలి.
బ్యాక్టీరియా పెరుగుదలను నివారించడానికి సరైన వెలుతురు, గాలి మరియు మంచి పారిశుధ్యాన్ని పాటించాలి.
పశువులకు శుభ్రమైన మంచినీరు అందుబాటులో ఉండేలా చూసుకోవాలి.
గడ్డి లేదా ఇసుక వంటి శుభ్రమైన మరియు పొడి బెడ్డింగ్ పదార్థాలను ఉపయోగించాలి.
విటమిన్లు మరియు ఖనిజ లవణాలతో కూడిన సమతుల్య పోషకాహారాన్ని అందించడం ద్వారా పశువు యొక్క రోగనిరోధక శక్తిని బలోపేతం చేయవచ్చు.
పాలు పితికే ముందు, తరువాత పొదుగును శుభ్రంగా కడిగి, మెత్తని పొడి గుడ్డతో తుడవాలి.
పాలు పితికేవారు చేతులు శుభ్రంగా కడుక్కొని పాలను పిండాలి.
పాలు పితికిన తర్వాత చనుమొనల ద్వారం దాదాపు ఇరవై నిమిషాలు తెరుచుకొని ఉంటుంది. ఈ సమయంలో సూక్ష్మక్రిములు పొదుగు లోనికి చొరబడి వ్యాధిని కలుగజేస్తాయి. అందువలన, పాలు పితికిన తర్వాత చనుమొనలను క్రిమిసంహారక ద్రావణంలో ముంచడం వల్ల పొదుగు వాపును నివారించవచ్చు. ఈ పద్ధతిని టీట్ డిప్పింగ్ (Teat dipping) అంటారు. దీని ద్వారా పొదుగు వాపుకు ప్రధాన కారణాలైన సూక్ష్మక్రిములు చనుమొనల నుంచి లోనికి ప్రవేశించకుండా అడ్డుపడుతుంది. పోవిడోన్ ఐయోడిన్ లేదా క్లొర్‌హెక్సిడిన్ ఉత్పత్తులను టీట్ డిప్పింగ్ కొరకు ఉపయోగించవచ్చు.
తరచుగా CMT పరీక్షలు నిర్వహించడం ద్వారా సబ్ క్లినికల్ మాస్టైటిస్ ను గుర్తించి చికిత్స చేయడంతో పొదుగు వాపును అరికట్టవచ్చు.
డ్రై కౌ థెరపీ (Dry Cow Therapy) పాటించడం ద్వారా పొదుగు వాపును నివారించవచ్చు.
డ్రై కౌ థెరపీ అనేది పశువు పాలివ్వడం ఆపిన తర్వాత (లాక్టేషన్ ముగిసినప్పుడు), తదుపరి ప్రసవానికి ముందు ఉన్న డ్రై పీరియడ్ (సుమారు 60 రోజుల పాటు ఉంటుంది) సమయంలో పొదుగు లోనికి యాంటిబయాటిక్ లను వాడడం. ఈ చికిత్స ద్వారా:
• డ్రై పీరియడ్ లోఉన్న మాస్టిటిస్ ఇన్ఫెక్షన్లు నయం అవుతాయి
• కొత్తగా వచ్చే ఇన్ఫెక్షన్లను నివారించవచ్చు
• తదుపరి లాక్టేషన్‌కి మేలైన పాల ఉత్పత్తి కలుగుతుంది.
డ్రై కౌ థెరపీ రకాలు

బ్లాంకెట్ డ్రై కౌ థెరపీ (BDCT): ఇందులో ఇన్ఫెక్షన్ స్థితితో సంబంధం లేకుండా, పాలిచ్చే కాలం చివరిలో అన్ని పశువులకు యాంటీబయాటిక్స్‌ చికిత్స చేయడం జరుగుతుంది.
సెలెక్టివ్ డ్రై కౌ థెరపీ (SDCT): కేవలం ఇన్ఫెక్షన్ ఉన్న లేదా అనుమానం ఉన్న పశువులకు మాత్రమే యాంటిబయాటిక్స్ ఇవ్వడం జరుగుతుంది.

Dr పి. రేవతి, అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్, డిపార్టుమెంట్ ఆఫ్ వెటర్నరీ మెడిసిన్, కాలేజీ ఆఫ్ వెటర్నరీ సైన్సు, ప్రొద్దుటూరు, ఆంధ్రప్రదేశ్. Ph: 9966038791
Dr ఆర్. సుధాకర్, వెటర్నరీ అసిస్టెంట్ సర్జన్, వెటర్నరీ డిస్పెన్సరీ, దేవగుడి (మం), వై.యస్.ఆర్ కడప (జిల్లా), ఆంధ్రప్రదేశ్.

30 Jun, 2026

రైతునేస్తం0 commentsJune 30, 2026agri news

పశువులలో గర్భస్రావాలకు కారణాలు – నివారణ

చూడి పశువు నెలలు నిండక మునుపే పిండాన్ని లేదా చనిపోయిన దూడను ప్రసవించడానిని గర్భస్రావము లేదా ఈసుకుపోవడం అని అంటారు. పశువు ఈసుకుపోవడం వలన అనేక కష్టాలు కలుగుతాయి. పిండాన్ని లేదా దూడను కోల్పోవడం, పాడిని కోల్పవడం, పశువు గర్భకోశ వ్యాధుల బారిన పడడం, సంతానోత్పత్తి సామర్థ్యం తగ్గిపోవడం, ఒక్కోసారి వ్యంధత్వం ప్రాప్తించడం, ఒట్ఠి పశువును దీర్ఘకాలం పాటు మేపవలసి రావడం లేదా అమ్మవలసి రావడం, ఒకవేళ గర్భస్రావం అంటువ్యాధి వల్లనయితే మిగిలిన పశువులు కూడా ముప్పు బారిన పడడం వంటి వాటి ద్వారా రైతుకు ఆర్థికంగా ఎంతో నష్టం వాటిల్లుతుంది.

గర్భస్రావాలకు కారణాలు:

ప్రమాదాలు: చూడిపశువును ఇతర పశువులు పొడవటం కానీ, పోట్లాటల వలన గాయపడడం వల్ల కానీ గర్భస్రావాలు జరుగవచ్చు. ఏటవాలు ప్రదేశాలలో మేతమేయడానికి, కుంటలలో నీరు త్రాగడానికి వెళ్ళినపుడు ప్రమాదవశాత్తు జారిపడడం వల్ల, వాహనాల ప్రమాదాల వల్ల గర్భస్రావానికి అవకాశముంది.

పోషకాహార లోపం: గర్భస్థ పశువులకు అధిక మాంసకృత్తులు కలిగిన బలవర్ధకమైన సమగ్ర పౌష్ఠికాహారం అత్యవసరం. పచ్చిమేతలతో పాటు మిశ్రమ దాణా కూడా అవసరం. చూడి పశువు ఆకలితో మాడటం, పోషకాహార లోపం, విటమిన్ ఏ లోపం, అయోడిన్, కాల్షియం, మాంగనీస్, సెలీనియం వంటి ఖనిజ లవణాల లోపం వలన గర్భస్రావాలు జరుగవచ్చు.

జన్యుపరమైన కారణాలు: కొన్ని జన్యుపరమైన తేడాల వలన కూడా పిండ మరణాలు సంభవించవచ్చు.

జీవరసాల ఉత్పత్తిలో తేడా: గర్భస్థ పశువులలో చూడి పరిరక్షణ కొరకై కొన్ని రకాల జీవరసాలు లేదా హార్మోన్లు విడుదలవుతాయి. అందులో ప్రధానమయినది ‘ప్రొజెస్టిరోను’ అను జీవరసం. ఈ జీవరసం అండాశయం నుండి విడుదలవుతుంది. ఈ జీవరసం ఉత్పత్తి తగ్గి ఇతర హార్మోన్లు (ఈస్ట్రోజన్ వంటివి) అధికమైన వాటి నిష్పత్తిలో తేడా రావటం వలన గర్భస్రావాలు జరుగుతాయి. పిల్లిపెసర, ఉలవలు, చెరకు మొదలగు వాటిలో ఈస్ట్రోజన్ జీవరసం ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఈ మేతలను పశువులకు ఎక్కువగా మేపడం వలన హార్మోన్ నిష్పత్తిలో తేడా వచ్చి గర్భస్రావాలు సంభవించే అవకాశాలు ఉంటాయి. నిలువ ఉండి తడిచి బూజు పట్టిన మొక్కజొన్న లేదా దాణా మిశ్రమం చూడి పశువులకు మేపడం ద్వారా కూడా ఈసుకుపోతాయి. నాణ్యతలేని, సరిగ్గా పులియని సైలేజి కూడా గర్భస్రావాలకు కారణమే.

సూక్ష్మజీవులు: సూక్ష్మజీవులు అంటే బాక్టీరియా, వైరస్, ప్రొటోజోవా, కొన్ని రకాల ఫంగస్‌లు మొదలగునవి చూడి పశువులకు సోకినచో గర్భస్రావాలు జరుగుతాయి.

ఒత్తిడి: చూడి పశువు వేసవిలో అధికవేడికి, ఒకచోట నుండి మరియొక చోటికి వాహనములో తరలించడం వల్ల, కొన్ని రకాల శస్త్రచికిత్సలకు గురి అయినపుడు తీవ్రమైన అలసట, వత్తిడికి గురి అయి ఈసుకుపోతాయి.
రసాయనాలు, విషతుల్యమైన మొక్కలు తినడం: పశువులు ప్రమాదవశాత్తు నాఫ్తలీన్, పాదరసం, ఆర్సెనిక్, నైట్రేట్స్ వంటి రసాయన పదార్థాలను తినడం వలన, మేతకు వెళ్ళినపుడు కొన్ని రకాల విషతుల్యమయిన మొక్కలను మేయడం వలన ఈసుకుపోతాయి.

నివారణా చర్యలు

ఈనడానికి సిద్ధముగê వున్న చూడి పశువులను ఇతర పశువులతో, మందతో మేతకు పంపకూడదు.
చూడి పశువులను కొట్టడం, భయపెట్టి పరుగెత్తించడం చేయకూడదు.
చూడి పశువును చల్లటి పాకలో ఉంచి, శుభ్రమయిన త్రాగు నీరు, మేత అందించి అధిక వేడి బారి నుండి కాపాడి శరీర ఉష్ణోగ్రతలు పెరగకుండా చూడాలి.
చూడి పశువుకు ఖనిజ లవణాలు, విటమిన్లు తగుపాళ్లలో ఉన్న నాణ్యమైన సమీకృత దాణా మిశ్రమమును, పచ్చి మేతలను, ఎండుగడ్డిని తగినంత అందించవలెను. బూజుపట్టిన దాణాను మేతగా వినియోగించకూడదు.
మంచి గాలి, వెలుతురు వచ్చే పాకలో చూడి పశువులనుంచి, పాకలో బండలు జారుడు లేకుండా చూడాలి.
చూడి దశను బట్టి పశువుకు తగినంత వ్యాయామం ఉండాలి.
ఆంబోతులు, దున్నపోతుల ద్వారా సుఖ వ్యాధులు, ఆరోగ్యకరమైన పశువులకు సోకకుండా నివారించుటకు, కృత్రిమ గర్భధారణ ద్వారా మాత్రమే చూడి కట్టించవలెను.
ఆంబోతులను చూడికట్టించడానికి వాడుతున్నట్లయితే, మూడు నెలలకు ఒకసారి ఆంబోతులకు, దున్నలకు ఆరోగ్య పరీక్షలు చేయించాలి.
ప్రతి ఏటా పశువులన్నింటి రోగనిరోధక శక్తి పెంపొందించుటకు సంబంధిత వ్యాధులకు టీకాలు వేయించడం తప్పనిసరిగా చేయాలి.
గర్భస్రావమైన పశువును ఇతర పశువులతో కలుపకుండా విడిగా ఉంచి వైద్యం చేయించాలి.
ఈసుకుపోయిన పిండాన్ని, మాయను పాకకు దూరంగా లోతైన గోతిలో సున్నం వేసి పాతిపెట్టాలి. అశ్రద్ధ చేస్తే కుక్కలు వంటి జంతువులు పిండాన్ని తినడము లేదా దూరంగా లాక్కుపోవడం వలన వ్యాధి వ్యాప్తి చెందే అవకాశం ఉంటుంది.
గర్భస్రావమైన పశువు తినగా మిగిలిన గడ్డి, దాణాలను కాల్చి వేయాలి.
పశువుల కొట్టాలను పరిశుభ్రంగా ఉంచి, అప్పుడప్పుడు క్రిమిసంహార మందులు పిచికారి చేయడం కూడా అవసరం.
కొత్తగా కొన్న పశువులను కొంతకాలం పాటు మందతో కలుపకుండా పరిశీలనలో ఉంచుకోవడం సరియైన పద్ధతి.

డా. కె. జ్యోతి, అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్ అండ్ హెడ్, వెటర్నరీ సైన్స్ కాలేజి, ప్రొద్దుటూరు. ఫోన్: 9290661701

25 Jun, 2026

రైతునేస్తం0 commentsJune 25, 2026agri news

తెలంగాణ రాష్ట్రంలో గొర్రెలు, మేకల్లో స్థానిక విషపూరిత మొక్కలు, వాటి యొక్క ప్రబావం

తెలంగాణ రాష్ట్రంలో గొర్రెలు, మేకల పెంపకం కొంతమంది రైతులకు ముఖ్యమైన ఉపాధి. తక్కువ పెట్టుబడితో ఎక్కువ లాభం ఇచ్చే పశుపాలనగా ఇది గుర్తింపు పొందింది. అయితే, మారుతున్న వాతావరణ పరిస్థితులు, అడవుల తగ్గుదల, పచ్చిక కొరత, పశుపోషణ లోపాల వల్ల గొర్రెలు, మేకలు తినరాని కొన్ని స్థానిక మొక్కలను తిని విషబాధకు గురవడం మన రాష్ట్రంలో తరచూ కనిపిస్తోంది. ఈ సమస్య వల్ల జంతువులు అనారోగ్యానికి గురై, కొన్నిసార్లు మరణించడమూ జరుగుతుంది. అందుకే రైతులు ఈ విషయంలో అవగాహన కలిగి ఉండటం చాలా అవసరం.

విషపూరిత మొక్కలు అంటే ఏమిటి?
గొర్రెలు, మేకలు సాధారణంగా పచ్చిక, ఆకులు, కొమ్మలు తింటాయి. కానీ కొన్ని మొక్కల్లో సహజంగానే విషపదార్థాలు ఉంటాయి. అలాంటి మొక్కలను జంతువులు తిన్నప్పుడు ఆ విషపదార్థాలు శరీరంలోకి వెళ్లి జీర్ణక్రియ, నరాలు, కాలేయం, మూత్రపిండాలను దెబ్బతీస్తాయి. దీనినే మొక్కల వల్ల వచ్చే విషబాధ అంటారు.

ఈ విషబాధ ఎక్కువగా:
• వేసవిలో పచ్చిక కొరత ఉన్నప్పుడు
• కరవు పరిస్థితుల్లో
• అడవుల్లో మేపేటప్పుడు
• పొలాల అంచుల్లో నిర్లక్ష్యంగా మేపినప్పుడు ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది.

తెలంగాణలో సాధారణంగా కనిపించే విషమొక్కలు

లంతెన (గండ్ల పూల చెట్టు)

ఈ మొక్క తెలంగాణ అంతటా విస్తృతంగా కనిపిస్తుంది. దీని ఆకులు, పువ్వులు తిన్న గొర్రెలు, మేకల్లో:
• ఆకలి తగ్గిపోవడం
• నోరు పచ్చగా మారడం
• కడుపు ఉబ్బడం
• బలహీనత
• క్రమంగా చనిపోవడం కనిపిస్తాయి.

తుమ్మ చెట్టు

తుమ్మ ఆకులు ఎక్కువగా తింటే:
• నోటిలో గాయాలు
• మేత తినకపోవడం
• జీర్ణక్రియ లోపించడం వంటివి వస్తాయి

కందగడ్డి / అడవి కంద

ఇవి తిన్నప్పుడు:
• వాంతులు
• విరేచనాలు
• నడవలేకపోవడం
• అకస్మాత్తుగా పడిపోవడం కనిపిస్తాయి.

నల్ల ఉసిరి / అడవి ఉసిరి

ఇది తినడం వల్ల:
• కాలేయానికి నష్టం
• కళ్లు పసుపు రంగులో మారడం
• మూత్రం ముదురు రంగులో రావడం వంటివి కనిపిస్తాయి.

అడవి పొగాకు

ఈ మొక్క తిన్న మేకల్లో:
• నరాల బలహీనత
• వణుకు
• శ్వాస తీసుకోవడంలో ఇబ్బంది
• చనిపోవడం కూడా జరుగుతుంది.

విషబాధకు కారణాలు

పచ్చిక కొరత వేసవిలో పచ్చిక దొరకకపోవడంతో జంతువులు దొరికిన మొక్కలన్నీ తింటాయి.
ఖనిజాల లోపం ఉప్పు, ఖనిజాల లోపం ఉన్నప్పుడు జంతువులు అసాధారణంగా ఇతర మొక్కలను తింటాయి.
అడవుల్లో నిర్లక్ష్య మేపకం అడవుల్లో ఎటువంటి నియంత్రణ లేకుండా మేపితే విషమొక్కలు తినే ప్రమాదం ఎక్కువ.
పొలాల్లో రసాయనాల ప్రభావం మందులు పిచికారీ చేసిన తర్వాత మేపడం వల్ల విషబాధ వస్తుంది.

లక్షణాలు (గుర్తించే విధానం)
విషమొక్కలు తిన్న గొర్రెలు, మేకల్లో సాధారణంగా ఈ లక్షణాలు కనిపిస్తాయి:
• మేత తినకపోవడం
• ఎక్కువగా నోరు నుంచి నురుగు రావడం
• కడుపు నొప్పి, ఉబ్బరం
• విరేచనాలు లేదా మలబద్ధకం
• నడవలేక కూలిపోవడం
• శ్వాస వేగంగా తీసుకోవడం
• అకస్మాత్తుగా మరణం

లక్షణాలు కనిపించిన వెంటనే ఆలస్యం చేయకుండా చర్యలు తీసుకోవాలి.
చికిత్స (ప్రాథమిక చర్యలు)

వెంటనే వెటర్నరీ డాక్టర్‌కు సమాచారం ఇవ్వాలి
అనుమానాస్పద మొక్కలు తినకుండా జంతువులను వేరుచేయాలి
శుద్ధమైన నీరు ఇవ్వాలి
డాక్టర్ సూచన మేరకు:
o యాంటీడోట్ మందులు
o గ్లూకోజ్ డ్రిప్
o కాలేయ రక్షక మందులు ఇవ్వాలి

గమనిక: ఇంటి చిట్కాలు వాడకూడదు, తప్పనిసరిగా వైద్యుడి సలహా తీసుకోవాలి.

నివారణ చర్యలు (అత్యంత ముఖ్యమైనవి)
• పశువులకు సరిపడా పచ్చిక, ఎండుగడ్డి అందించాలి
• ఉప్పు, ఖనిజ మిశ్రమం తప్పనిసరిగా ఇవ్వాలి
• పొలాల అంచుల్లో, అడవుల్లో విషమొక్కలను తొలగించాలి
• మందులు పిచికారీ చేసిన పొలాల్లో మేపకూడదు
• రైతులకు విషమొక్కలపై శిక్షణ ఇవ్వాలి

సారాంశం
తెలంగాణ రాష్ట్రంలో గొర్రెలు, మేకల్లో స్థానిక మొక్కల వల్ల వచ్చే విషబాధలు రైతులకు పెద్ద నష్టాన్ని కలిగిస్తున్నాయి. కానీ సరైన అవగాహన, జాగ్రత్తలు, సమయానికి చికిత్స ద్వారా ఈ నష్టాన్ని చాలా వరకు తగ్గించవచ్చు. పశువుల ఆరోగ్యం కాపాడితేనే రైతు ఆర్థికంగా ముందుకు సాగగలడు. అందుకే ప్రతి పశుపోషకుడు ఈ విషయంలో జాగ్రత్తగా ఉండాలి.

డా జె. సాయి కిరణ్ ( శాస్త్రవేత, ఎల్ పి ఎం), Ph: 8121451017, కృషి విజ్ఞాన కేంద్రం, పీవీ నరసింహారావు తెలంగాణ వెటర్నరీ యూనివర్సిటీ, మామునూరు, వరంగల్

22 Jun, 2026

రైతునేస్తం0 commentsJune 22, 2026agri news

పోషకాహారమే పశువుల పునరుత్పత్తికి పునాది

పశుసంవర్ధకంలో అధిక లాభాలు పొందాలంటే పశువుల ఆరోగ్యం, పాల ఉత్పత్తి మాత్రమే కాకుండా వాటి పునరుత్పత్తి సామర్థ్యం కూడా చాలా ముఖ్యం. ఒక ఆవు లేదా గేదె సమయానికి ఈనకపోతే రైతుకు ఆర్థిక నష్టం కలుగుతుంది. ఈ సమస్యలలో చాలా వరకు సరైన పోషకాహారం లేకపోవడమే ప్రధాన కారణం.

పశువుల శరీరంలో అన్ని జీవక్రియలు సక్రమంగా జరిగేందుకు శక్తి, ప్రోటీన్లు, ఖనిజ లవణాలు, విటమిన్లు మరియు నీరు సమతుల మోతాదులో అవసరం. వీటిని సమతుల ఆహారం లేదా బ్యాలెన్స్‌డ్ ఫీడ్ అంటారు. శక్తినిచ్చే కార్బోహైడ్రేట్లు మరియు కొవ్వులు పశువుల శక్తి అవసరాలను.
ప్రసవం ముందు మరియు తర్వాత ప్రత్యేక పోషకాహారం ఇవ్వడం చాలా ముఖ్యం. దీనివల్ల పశువులు త్వరగా కోలుకుని మళ్లీ సమయానికి గర్భం దాల్చుతాయి. అలాగే పశువులకు క్రమం తప్పకుండా కృమినాశక మందులు వేయించడం, శుభ్రమైన నీరు అందించడం అవసరం.

శక్తినిచ్చే ఆహారం: ధాన్యాలు, మక్కజొన్న, జొన్న, బార్లీ, గోధుమ పొట్టు వంటి పదార్థాలు పశువులకు శక్తిని అందిస్తాయి. పశువులకు తగిన శక్తి అందకపోతే అవి బలహీనంగా మారి, వేడి లక్షణాలు సరిగా కనిపించవు. గర్భధారణ శాతం కూడా తగ్గుతుంది. ప్రసవం తర్వాత శక్తి లోపం ఉంటే పశువులు తిరిగి గర్భం దాల్చడానికి ఎక్కువ సమయం పడుతుంది.
ప్రోటీన్ల ప్రాముఖ్యత: ప్రోటీన్లు శరీర కణాల నిర్మాణానికి, ఎదుగుదలకు మరియు పునరుత్పత్తి అవయవాల పనితీరుకు చాలా అవసరం. నూనె గింజల పిండి, పత్తి గింజల పిండి, సోయాబీన్ మీల్, శనగ చొప్ప వంటి పదార్థాలు మంచి ప్రోటీన్ వనరులు. ప్రోటీన్ లోపం ఉంటే ఆడ పశువుల్లో అండోత్పత్తి సరిగా జరగదు. మగ పశువుల్లో వీర్య నాణ్యత తగ్గుతుంది.
ఖనిజ లవణాలు పునరుత్పత్తిలో కీలక పాత్ర: కాల్షియం మరియు ఫాస్ఫరస్ ఎముకల బలానికి మాత్రమే కాకుండా గర్భధారణకు కూడా అవసరం. కాపర్, కోబాల్ట్, జింక్, సెలీనియం వంటి సూక్ష్మ ఖనిజాలు పశువుల సంతానోత్పత్తి సామర్థ్యాన్ని పెంచుతాయి. వీటి లోపం వల్ల గర్భస్రావాలు, వంధ్యత్వం, పిల్లలు బలహీనంగా పుట్టడం వంటి సమస్యలు వస్తాయి. అందుకే పశువులకు ప్రతిరోజూ మినరల్ మిక్చర్ ఇవ్వడం చాలా మంచిది.
విటమిన్ల: ముఖ్యంగా విటమిన్ A, D మరియు E పునరుత్పత్తికి చాలా అవసరం.
విటమిన్ A లోపం వల్ల వేడి లక్షణాలు తగ్గిపోవచ్చు. విటమి+న్ D ఎముకల బలానికి అవసరం. విటమిన్ E మరియు సెలీనియం కలిసి పనిచేసి గర్భాశయ ఆరోగ్యాన్ని మెరుగుపరుస్తాయి. పచ్చి గడ్డి మరియు నాణ్యమైన మేతలో ఇవి సహజంగా లభిస్తాయి.
నీటి ప్రాముఖ్యతను: శుభ్రమైన నీరు సరిపడా ఇవ్వకపోతే ఆహారం జీర్ణం సరిగా కాదు. పాల ఉత్పత్తి తగ్గుతుంది. శరీరంలో జీవక్రియలు దెబ్బతిని పునరుత్పత్తి సామర్థ్యం తగ్గుతుంది. వేసవికాలంలో మరింత ఎక్కువ నీరు అవసరం.
గర్భధారణ సమయంలో పోషకాహారం : గర్భిణీ పశువులకు సాధారణ ఆహారంతో పాటు అదనపు పోషకాలు ఇవ్వాలి. ముఖ్యంగా చివరి మూడు నెలల్లో పిల్ల ఎదుగుదల ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఈ సమయంలో సరైన ఆహారం ఇవ్వకపోతే పిల్ల బలహీనంగా పుడుతుంది. అలాగే ప్రసవం తర్వాత పాల ఉత్పత్తి కూడా తగ్గుతుంది.

ప్రసవం తర్వాత పశువుల సంరక్షణ కూడా ఎంతో ముఖ్యం.ప్రసవం జరిగిన వెంటనే తగినంత నీరు, సులభంగా జీర్ణమయ్యే ఆహారం ఇవ్వాలి. ఖనిజ లవణాలు మరియు శక్తినిచ్చే ఆహారం ఇవ్వడం ద్వారా పశువు త్వరగా కోలుకుంటుంది. తద్వారా తిరిగి సమయానికి గర్భం దాల్చుతుంది.

పచ్చిమేత ప్రాముఖ్యత :

నాపియర్ గడ్డి, జొన్న గడ్డి, మక్క సైలేజ్, లూసెర్న్ వంటి పచ్చిమేతల్లో మంచి పోషకాలు ఉంటాయి. పచ్చిమేత ఇవ్వడం వల్ల జీర్ణక్రియ మెరుగవుతుంది. పాల ఉత్పత్తి పెరుగుతుంది. పునరుత్పత్తి సమస్యలు తగ్గుతాయి.

రైతు సోదరులారా,
పశువులలో కనిపించే అనేక పునరుత్పత్తి సమస్యలకు సరైన పోషకాహారం ద్వారానే పరిష్కారం లభిస్తుంది. సమతుల ఆహారం, మినరల్ మిక్చర్, పచ్చిమేత, పరిశుభ్రమైన నీరు మరియు క్రమం తప్పని ఆరోగ్య పరీక్షలు ఉంటే పశువులు ఆరోగ్యంగా ఉండి సమయానికి ఈనుతాయి. దీంతో పాల ఉత్పత్తి పెరిగి రైతు ఆదాయం కూడా మెరుగుపడుతుంది.

పశువుల పునరుత్పత్తి సామర్థ్యం మెరుగుపరచడానికి అనుగుణంగా కొన్ని సూచనలను కింద ఇవ్వడం జరిగింది
• పశువులకు సరైన సమయానికి, సరైన మోతాదులో ఆహారం ఇవ్వడం వల్ల వేడి లక్షణాలు స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. దీంతో కృత్రిమ గర్భధారణ సరైన సమయంలో చేయగలుగుతారు.
• ప్రసవం తర్వాత ఎక్కువకాలం ఈనకపోవడానికి ప్రధాన కారణాల్లో పోషకాల లోపం ఒకటి. సమతుల ఆహారం ఇవ్వడం ద్వారా “సర్వీస్ పీరియడ్” తగ్గుతుంది.
• అధిక పాల ఉత్పత్తి ఇచ్చే పశువులకు సాధారణ పశువుల కంటే ఎక్కువ శక్తి మరియు ప్రోటీన్లు అవసరం. లేకపోతే శరీర బరువు తగ్గి పునరుత్పత్తి సమస్యలు వస్తాయి.
• శరీర స్థితి స్కోర్ (Body Condition Score) సరైన స్థాయిలో ఉండాలి. చాలా లావుగా ఉన్నా, చాలా సన్నగా ఉన్నా గర్భధారణ శాతం తగ్గుతుంది.
• పొడి దశలో (Dry period) సరైన పోషకాహారం ఇవ్వడం తదుపరి పాల ఉత్పత్తి మరియు పునరుత్పత్తి పనితీరును మెరుగుపరుస్తుంది.
• ప్రసవానికి ముందు “స్టీమింగ్ అప్” పద్ధతిలో క్రమంగా అదనపు కాంసన్‌ట్రేట్ ఆహారం ఇవ్వడం వల్ల ప్రసవం సాఫీగా జరుగుతుంది మరియు పాల ఉత్పత్తి పెరుగుతుంది.
• గర్భాశయ ఆరోగ్యం మెరుగుపడటానికి విటమిన్ E మరియు సెలీనియం ముఖ్యపాత్ర పోషిస్తాయి. ఇవి గర్భాశయ ఇన్ఫెక్షన్లను తగ్గిస్తాయి.
• మినరల్ మిక్చర్ నిరంతరం ఇవ్వడం వల్ల “సైలెంట్ హీట్” సమస్యలు తగ్గుతాయి.
• పచ్చిమేతలో ఉండే సహజ విటమిన్లు మరియు ఖనిజాలు హార్మోన్ల సమతుల్యతను కాపాడుతాయి.
• వేసవికాలంలో వేడి ఒత్తిడి (Heat stress) వల్ల పశువులలో గర్భధారణ శాతం తగ్గుతుంది. ఈ సమయంలో చల్లటి నీరు, ఆకుకూర మేత మరియు ఖనిజ లవణాలు ఇవ్వడం చాలా అవసరం.
• సరైన ఆహారం ఇచ్చిన పశువుల్లో గర్భస్రావాలు తక్కువగా ఉంటాయి మరియు ఆరోగ్యకరమైన దూడలు పుడతాయి.
• మగ పశువుల్లో కూడా పోషకాహారం చాలా ముఖ్యం. సరైన ప్రోటీన్, జింక్ మరియు విటమిన్లు ఉంటే వీర్య నాణ్యత మెరుగుపడుతుంది.
• కాల్షియం లోపం వల్ల ప్రసవానంతర సమస్యలు, ముఖ్యంగా మిల్క్ ఫీవర్ వచ్చే అవకాశాలు ఎక్కువగా ఉంటాయి.
• ఆహారంలో అకస్మాత్తుగా మార్పులు చేయకూడదు. అలా చేస్తే జీర్ణక్రియ దెబ్బతిని పునరుత్పత్తిపై ప్రభావం పడుతుంది.
• సైలేజ్ మరియు హే వంటి నిల్వ మేతలను సరైన పద్ధతిలో ఉపయోగించడం ద్వారా సంవత్సరమంతా పోషకాహారం అందించవచ్చు.
• కృమినాశక మందులు వేయకపోతే పశువులు తీసుకునే పోషకాలు పూర్తిగా శరీరానికి అందవు. అందుకే క్రమం తప్పకుండా డీవార్మింగ్ చేయాలి.
• పరిశుభ్రమైన మేత మరియు నీరు ఇవ్వడం ద్వారా వ్యాధులు తగ్గి పునరుత్పత్తి సామర్థ్యం మెరుగుపడుతుంది.
• పోషకాహారం సరైన స్థాయిలో ఉంటే పశువుల హార్మోన్ల ఉత్పత్తి సక్రమంగా జరిగి సమయానికి అండోత్పత్తి జరుగుతుంది.

అందువల్ల ప్రతి రైతు “పోషకాహారమే పశువుల పునరుత్పత్తికి పునాది” అనే విషయాన్ని గుర్తుంచుకోవాలి.

Dr.K.Archana
Assistant Professor
College of Veterinary Science, Korutla

14 Aug, 2025

రైతునేస్తం0 commentsAugust 14, 2025agri news

భారీ వర్షాలు, వరదల నేపథ్యంలో ‘పశు పోషకులు అప్రమత్తంగా ఉండాలి’

ప్రస్తుతం కురుస్తున్న వర్షాలతో వరదలు వచ్చే అవకాశం ఉన్నందున పశుపోషకులంతా అప్రమత్తంగా ఉండాలని ఆంధ్రప్రదేశ్‌ పశు సంవర్ధక శాఖ సంచాలకుడు డాక్టర్‌ టి. దామోదర్‌ నాయుడు తెలిపారు. ఈ మేరకు కొన్ని సూచనలు చేశారు. ‘పశువులు సహా ఇతర జీవాల షెడ్లను పొడిగా ఉంచి వాటి చుట్టూ బ్లీచింగ్‌ పౌడర్‌ వంటివి చల్లాలి. ఈ కాలంలో సంభవించే వ్యాధుల నుంచి వాటిని రక్షించుకుంటూ ప్రభుత్వం ఉచితంగా అందించే నట్టల నివారణ మందులు, వ్యాధి నిరోధక టీకాలను వేయించాలి. లేగదూడలకు వెచ్చని వాతావరణం కల్పించాలి. పశువులకు సురక్షిత నీటిని అందించాలి. తడిసిన దాణా పెట్టకూడదు. పశువులకు అనారోగ్య లక్షణాలు కనిపించినా లేదా చనిపోయినా సమీప పశువైద్యశాలలో తప్పకుండా తెలియజేయాలి’ అని దామోదర్‌ వివరించారు.

Recent Posts