23 Sep, 2026
రైతునేస్తం0 commentsSeptember 23, 2026agri news, Uncategorized

తొలకరిలో జీవాల సంరక్షణగొర్రెలు, మేకల పెంపకందారులు తీసుకోవలసిన జాగ్రత్తలు

గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థలో గొర్రెలు మేకల పాత్ర:
పాడిపరిశ్రమ తరువాత రైతులు, గ్రామీణ యువత అత్యధికంగా ఆసక్తి చూపుతున్న అనుబంధ రంగం గొర్రెలు, మేకల పెంపకం. తక్కువ పెట్టుబడి, తక్కువ స్థలంలో ఎక్కువ లాభాలు అందించే ఈ రంగం చిన్న, సన్నకారు, భూమిలేని రైతులకు జీవనోపాధిగా మారింది. దేశంలో 20వ పశుగణన ప్రకారం గొర్రెల సంఖ్య సుమారు 7.43 కోట్లు (మొత్తం పశుసంపదలో 13.83%) కాగా, మేకల సంఖ్య 14.89 కోట్లు (27.74%)గా నమోదైంది. ప్రపంచంలో మేకల పెంపకంలో భారతదేశం మొదటి స్థానంలో, గొర్రెల పెంపకంలో మూడో స్థానంలో నిలుస్తోంది. కేంద్ర పశుసంవర్థక శాఖ ప్రాథమిక గణాంకాల (BAHS 2024–25) ప్రకారం, దేశ మొత్తం మాంసోత్పత్తిలో గొర్రెల వాటా 11.29%, మేకల వాటా 15.06%గా ఉంది. తెలంగాణ రాష్ట్రం దేశంలోనే అత్యధిక గొర్రెల జనాభా కలిగిన రాష్ట్రంగా, గొర్రెల మాంసోత్పత్తిలో ఆంధ్రప్రదేశ్‌ అగ్రస్థానంలో నిలవడం గమనార్హం. ఈ గణాంకాలే ఈ రంగం గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఎంత కీలకమో స్పష్టం చేస్తున్నాయి.

దేశంలో జనాభా (20వ పశుగణన)
గొర్రెలు: 7.43 కోట్లు (13.83%)
మేకలు: 14.89 కోట్లు (27.74%)

ప్రపంచంలో స్థానం
గొర్రెలు: 3వ స్థానం
మేకలు: 1వ స్థానం

మొత్తం మాంసోత్పత్తిలో వాటా (2024–25)
గొర్రెలు: 11.29%
మేకలు: 15.06%

తొలకరి వర్షాలు తెచ్చే సవాళ్లు:
మన రైతులు ఎక్కువగా గొర్రెలు, మేకలను ఆరుబయట మేపే సంప్రదాయ పద్ధతిని లేదా ఉదయం పచ్చికభూముల్లో మేపి రాత్రి కొట్టాల్లో బంధించే పాక్షిక సాంద్ర పద్ధతిని పాటిస్తారు. తొలకరి జల్లులకు కొత్తగా మొలకెత్తిన లేత పచ్చిగడ్డిని మేయడం, గుంతల్లో నిల్వ ఉన్న మురికినీటిని తాగడం, వర్షాలకు ఎక్కువసేపు తడవడం వంటివి జీవాలలో అనేక వ్యాధులకు ప్రధాన కారణాలుగా మారుతున్నాయి. ఈ కాలంలో తేమ శాతం పెరగడం వల్ల బ్యాక్టీరియా, వైరస్‌లతో పాటు ఈగలు, దోమలు వంటి బాహ్యపరాన్న జీవులు కూడా విపరీతంగా వృద్ధి చెందుతాయి. ఫలితంగా చిటుక వ్యాధి, గాలికుంటు వ్యాధి, నీలినాలుక, పారుడు రోగం (పిపిఆర్‌), కాలిపుండు, గొంతువాపు లాంటి వ్యాధుల ముప్పు గణనీయంగా పెరుగుతుంది.

తరచుగా కనిపించే ప్రధాన వ్యాధులు

బ్యాక్టీరియా వల్ల కలిగే వ్యాధులు
చిటుక వ్యాధి (ఎంటిరోటాక్సీమియా): క్లోస్ట్రిడియం పెర్ఫ్రింజెన్స్‌ టైప్‌-డి అనే బ్యాక్టీరియా వల్ల వస్తుంది. తొలకరి జల్లులకు మొలచిన లేత గడ్డిని అధికంగా తినడం ఇందుకు ప్రధాన కారణం. అన్ని వయసుల గొర్రెలు, మేకలు దీని బారిన పడతాయి. హఠాత్తుగా మరణించే ప్రమాదం ఉన్నందున తొలకరికి ఒక నెల ముందే టీకా వేయించడం ఏకైక రక్షణ మార్గం.

కాలిపుండు వ్యాధి: బురద, చిత్తడి నేలల్లో ఎక్కువసేపు తిరగడం వల్ల గిట్టల మధ్యభాగం కందిపోయి, జీవాలు కుంటుతూ నడుస్తాయి. వ్యాధి సోకిన జీవాలను మంద నుంచి వేరు చేసి, పశువైద్యుని సలహాతో యాంటీబయోటిక్స్‌ వాడాలి.

వైరస్‌ల వల్ల కలిగే వ్యాధులు
పారుడు రోగం (పిపిఆర్‌): గొర్రెలు, మేకల్లో అత్యధిక నష్టాన్ని కలిగించే వ్యాధి ఇది. అధిక జ్వరం, ముక్కు నుంచి స్రావాలు, నోటిపూత, రక్తపు విరేచనాలు దీని లక్షణాలు. చికిత్స లేని ఈ వ్యాధికి నివారణే ఏకైక మార్గం. మూడు నెలలు దాటిన పిల్లలకు క్రమం తప్పకుండా టీకాలు వేయించుకోవాలి. కేంద్ర ప్రభుత్వం 2030 నాటికి పిపిఆర్‌ వ్యాధిని దేశం నుంచి పూర్తిగా నిర్మూలించే లక్ష్యంతో జాతీయ కార్యక్రమాన్ని అమలు చేస్తోంది.

నీలినాలుకవ్యాధి(Bluetongue):
క్యులికోయిడ్స్‌ (Culicoides) అనే చిన్న దోమల కాటు ద్వారా వ్యాపించే ఆర్బోవైరస్‌ వల్ల ఈ వ్యాధి వస్తుంది. ప్రధానంగా గొర్రెలలో ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది. అధిక జ్వరం, నాలుక నీలిరంగులోకి మారడం, పెదవులు మరియు ముఖం వాచిపోవడం, నోటిలో పుండ్లు, గిట్టల వద్ద వాపు, కుంటుతూ నడవడం వంటి లక్షణాలు కనిపిస్తాయి. వ్యాధి నివారణకు మూడు నెలల వయస్సు దాటిన పిల్లలకు నీలినాలుక టీకా వేయించి, ఒక నెల తర్వాత బూస్టర్‌ డోసు ఇవ్వాలి. అదనంగా దోమల నియంత్రణ, పరిసరాల పరిశుభ్రత పాటించడం ద్వారా వ్యాధి వ్యాప్తిని తగ్గించవచ్చు.

గాలికుంటువ్యాధి(FMD):
ఇది అత్యంత వేగంగా వ్యాపించే వైరస్‌ వ్యాధి. గొర్రెలు, మేకల నోరు, నాలుక, పెదవులు మరియు గిట్టల మధ్య బొబ్బలు, పుండ్లు ఏర్పడి తీవ్రమైన నొప్పి కలుగుతుంది. ఫలితంగా జీవాలు మేత మేయలేకపోవడం, కుంటుతూ నడవడం, బరువు తగ్గడం వంటి సమస్యలు కనిపిస్తాయి. ఈ వ్యాధికి ప్రత్యేక చికిత్స లేదు. క్రమం తప్పకుండా ఎఫ్‌ఎమ్‌డి టీకాలు వేయించడం, వ్యాధి సోకిన జీవాలను వెంటనే వేరు చేయడం, పరిశుభ్రత మరియు బయోసెక్యూరిటీ చర్యలు పాటించడం ద్వారా వ్యాధిని సమర్థవంతంగా నివారించవచ్చు.

రైతులు తీసుకోవాల్సిన జాగ్రత్తలు:
● టీకాలు సకాలంలో వేయించడం: తొలకరి ప్రారంభానికి ఒక నెల ముందే చిటుక వ్యాధి, గాలికుంటు, పారుడు రోగం, నీలినాలుక వ్యాధుల నివారణ టీకాలను పశువైద్యుని సలహాతో వేయించుకోవాలి.

గొర్రెలు మరియు మేకలకు సిఫార్సు చేయబడిన టీకాల పట్టిక:

వ్యాధి: చిటుక వ్యాధి (ఎంటిరోటాక్సీమియా – ET)
మొదటి టీకా వేయవలసిన వయస్సు: 3–4 నెలల వయస్సులో
బూస్టర్ డోసు: 21–30 రోజుల తర్వాత
తదుపరి టీకా: ప్రతి సంవత్సరం, ముఖ్యంగా వర్షాకాలానికి ఒక నెల ముందు

వ్యాధి: పారుడు రోగం (PPR)
మొదటి టీకా వేయవలసిన వయస్సు: 3 నెలల వయస్సు తర్వాత
బూస్టర్ డోసు: అవసరం లేదు
తదుపరి టీకా: ప్రతి 3 సంవత్సరాలకు ఒకసారి

వ్యాధి: గాలికుంటు వ్యాధి (Foot and Mouth Disease – FMD)
మొదటి టీకా వేయవలసిన వయస్సు: 3–4 నెలల వయస్సులో
బూస్టర్ డోసు: 21–30 రోజుల తర్వాత
తదుపరి టీకా: ప్రతి 6 నెలలకు ఒకసారి

వ్యాధి: నీలినాలుక వ్యాధి (Bluetongue) (వ్యాధి ప్రబల ప్రాంతాల్లో)
మొదటి టీకా వేయవలసిన వయస్సు: 3 నెలల వయస్సు తర్వాత
బూస్టర్ డోసు: 1 నెల తర్వాత
తదుపరి టీకా: ప్రతి సంవత్సరం

వ్యాధి: గొర్రె మశూచి (Sheep Pox) (గొర్రెలకు మాత్రమే)
మొదటి టీకా వేయవలసిన వయస్సు: 3–5 నెలల వయస్సులో
బూస్టర్ డోసు: అవసరమైతే పశువైద్యుని సలహా మేరకు
తదుపరి టీకా: ప్రతి సంవత్సరం

వ్యాధి: మేక మశూచి (Goat Pox) (మేకలకు మాత్రమే)
మొదటి టీకా వేయవలసిన వయస్సు: 3–5 నెలల వయస్సులో
బూస్టర్ డోసు: అవసరమైతే పశువైద్యుని సలహా మేరకు
తదుపరి టీకా: ప్రతి సంవత్సరం

● నట్టల నివారణ: తొలకరి ప్రారంభానికి ముందే పశువైద్యుని సూచన మేరకు నట్టల నివారణ మందులను వాడాలి. లేత గడ్డి మేయడం వల్ల అంతరపరాన్న జీవుల బెడద ఎక్కువగా ఉంటుంది.
● కొట్టాల నిర్వహణ: కొట్టాలు పొడిగా, తేమ లేకుండా ఉండేలా చూసుకోవాలి. మలమూత్రాలను ఎప్పటికప్పుడు తొలగించి, ప్రతి 15 రోజులకు ఒకసారి సున్నం లేదా బ్లీచింగ్‌ పౌడర్‌ చల్లాలి. కొట్టాల్లోకి గాలి, వెలుతురు బాగా ప్రసరించేలా నిర్మాణం ఉండాలి; లేకుంటే అమ్మోనియా శాతం పెరిగి శ్వాసకోశ వ్యాధులు వచ్చే ప్రమాదం ఉంటుంది.
● బాహ్యపరాన్న జీవుల నివారణ: ఈగలు, దోమల నివారణకు ప్రతి 15 రోజులకు ఒకసారి మలాథియాన్‌, బ్యూటాక్స్‌, అమిత్రాజ్‌ వంటి కీటకనాశనులను కొట్టాల్లో పిచికారీ చేయాలి.
● గిట్టల సంరక్షణ: బురద, చిత్తడి నేలల్లో మేపే రైతులు ఫుట్‌ బాత్‌లలో పొటాషియం పర్మాంగనేట్‌ లేదా జింక్‌ సల్ఫేట్‌ ద్రావణాన్ని వాడి, గిట్టల వ్యాధులను నివారించుకోవాలి.
● మేత జాగ్రత్తలు: బూజు పట్టిన, తడిసిన మేతను గొర్రెలకు, మేకలకు వేయకూడదు — ఇది అఫ్లాటాక్సికోసిస్‌ అనే ఫంగల్‌ వ్యాధికి దారితీస్తుంది. వీలైనంత వరకు ఎండిన, నాణ్యమైన మేతనే అందించాలి.
● కొత్త జీవాల నిర్బంధం (క్వారంటైన్‌): సంతలో కొత్తగా కొనుగోలు చేసిన జీవాలను వెంటనే మందలో కలపకూడదు. వాటిని కొన్ని రోజులు వేరుగా ఉంచి, అవసరమైన టీకాలు వేయించి, ఆరోగ్యంగా ఉన్నట్లు నిర్ధారించుకున్న తర్వాతే మందలో చేర్చాలి.
● వ్యాధిగ్రస్త జీవాల నిర్వహణ: వైరస్‌ వ్యాధి లక్షణాలు కనిపించిన వెంటనే ఆ జీవిని మంద నుంచి వేరు చేసి చికిత్స అందించాలి. నోటిపూత వల్ల మేత తినలేని జీవాలకు జావ, ఓఆర్‌ఎస్‌ ద్రావణం అందించాలి.
● గొర్రె పిల్లల సంరక్షణ: తొలకరి జల్లుల వల్ల గొర్రె పిల్లల్లో ఊపిరితిత్తుల వ్యాధులు అధికంగా వచ్చి 30% వరకు మరణాలు సంభవించే అవకాశం ఉంది. పిల్లలను తడవకుండా, చలి తాకకుండా ప్రత్యేక శ్రద్ధతో పెంచాలి.
● వెంటనే వైద్య సహాయం: ఏ చిన్న అనుమానం వచ్చినా ఆలస్యం చేయకుండా సమీప పశువైద్యాధికారిని సంప్రదించి తగిన చికిత్స అందించాలి.

ప్రభుత్వ తోడ్పాటు
కేంద్ర ప్రభుత్వం అమలు చేస్తున్న జాతీయ పశు వ్యాధి నియంత్రణ కార్యక్రమం (NADCP) ద్వారా గాలికుంటు, బ్రూసెల్లోసిస్‌ వంటి వ్యాధుల నివారణకు ఉచిత టీకాలు అందిస్తోంది. అలాగే పారుడు రోగం (పిపిఆర్‌) నిర్మూలన కార్యక్రమం, గొర్రెలు మేకల మశూచి, నీలినాలుక వ్యాధుల నివారణకు రాష్ట్ర పశుసంవర్థక శాఖ ద్వారా క్రమం తప్పకుండా టీకా శిబిరాలు నిర్వహిస్తున్నారు. వీటిని రైతులు సద్వినియోగం చేసుకుని తమ మందలను రక్షించుకోవాలి.

ముగింపు
“చికిత్స కన్నా నివారణ మేలు” అనే సూత్రాన్ని గొర్రెలు, మేకల పెంపకందారులు ఎల్లప్పుడూ గుర్తుంచుకోవాలి. తొలకరి ప్రారంభంలోనే తగిన టీకాలు, నట్టల నివారణ మందులు, పరిశుభ్రమైన కొట్టాల నిర్వహణ వంటి యాజమాన్య పద్ధతులను సక్రమంగా పాటించడం ద్వారా రైతులు తక్కువ ఖర్చుతో తమ మందలను వ్యాధుల బారి నుంచి కాపాడుకోవచ్చు. తద్వారా ఆశించిన దిగుబడిని, మెరుగైన ఆదాయాన్ని పొంది, గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థను బలోపేతం చేయడంలో తమ వంతు పాత్రను పోషించవచ్చు.

Dr. ఎ. సురేష్ నాయక్‌, అసోసియేట్ ప్రొఫెసర్‌, పశువైద్య కళాశాల, రాజేంద్రనగర్‌, హైదరాబాద్‌. Ph; 9491394455

Read More
18 Aug, 2026
రైతునేస్తం0 commentsAugust 18, 2026agri news

పశుగ్రాసంగా మునగ సాగులో మెలకువలు

మునగ (మొరింగా ఒలిఫెరా L.), దీనిని సాధారణంగా డ్రమ్ స్టిక్ ట్రీ అని పిలుస్తారు, ఇది భారత ఉపఖండంలో ఉద్భవించి ఉష్ణమండల ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా సాగు చేయబడుతుంది. ఇది మానవ ఆహారం, పశుగ్రాసం, ఔషధ గుణాలు, రంగుల తయారీ, మరియు నీటి శుద్ధీకరణ వంటి అనేక ప్రయోజనాలను అందిస్తుంది. ఈ చెట్టు కరువును, భిన్న ఉష్ణోగ్రతలను తట్టుకుంటుంది, వివిధ రకాల నేలల్లో పెరుగుతుంది మరియు వేగంగా, శక్తివంతంగా వృద్ధి చెందుతుంది. మునగ ఆకులలో అధిక ప్రోటీన్ (20% కంటే ఎక్కువ క్రూడ్ ప్రోటీన్) మరియు అనేక అవసరమైన అమైనో ఆమ్లాలు ఉంటాయి. ఇది బీటా-కెరోటిన్, విటమిన్ సి, కాల్షియం, మెగ్నీషియం, ఇనుము వంటి ఖనిజాలను కలిగి ఉంటుంది. అలాగే, దీనికి యాంటీఆక్సిడెంట్ మరియు యాంటీమైక్రోబియల్ గుణాలు ఉన్నాయి, ఇవి E.coli, S. aureus, P. aeruginosa, B. cereus వంటి ఫంగల్ జాతులకు వ్యతిరేకంగా పనిచేస్తాయి. ఈ అద్భుతమైన గుణాల కారణంగా మునగ ను ‘మిరాకిల్ ట్రీ’ అని పిలుస్తారు.
పశుగ్రాసం కోసం పండించే ఇతర పంటలతో పోలిస్తే, అధిక పచ్చి ఆకు దిగుబడిలో మునగ అగ్రస్థానంలో నిలుస్తుంది. దీని ప్రత్యేకత ఏమిటంటే, ఒక్కసారి నాటుకుంటే చాలు, దాదాపు 8 నుండి 10 ఏళ్ల వరకు నిరంతరాయంగా దిగుబడిని ఇస్తుంది. రైతులు తమ సౌలభ్యాన్ని బట్టి మునగను పొలం గట్ల వెంట కంచెలుగా, హెర్ట్లుగా లేదా అనేక కోతలకు వచ్చే పశుగ్రాసంగా సాగు చేసుకోవచ్చు. ఇది పాడి రైతులకు అత్యంత లాభదాయకమైన మార్గం. కేంద్ర మేకల పరిశోధన స్థానం (Central Institute for Research on Goats – CIRG), మధురా(UP) వారి పరిశోధనల ప్రకారం, ఒక హెక్టారు భూమిలో మునగ సాగు ద్వారా కింది సూచించబడిన పోషకాలను పొందవచ్చు:

పచ్చి ఆకు దిగుబడి: 650 టన్నులు (ఇది 130 టన్నుల ఎండిన గ్రాసానికి సమానం).
స్వచ్చమైన ప్రోటీన్: * 17.5 టన్నులు.
క్రొవ్వులు (Lipids): 7 టన్నులు (వీటిలో 65% ఒమేగా-3 ఫ్యాటీ యాసిడ్లు).
ఫెర్మెంటబుల్ షుగర్స్: 10 టన్నులు
స్టార్చ్: సుమారు 8 టన్నులు
హెమిసెల్యులోజ్ మరియు సెల్యులోజ్: సుమారు 45 టన్నులు

మునగ ఆకులు మరియు లేత కాండాల్లోని ఈ అద్భుతమైన లక్షణాలే, వాటిని పశువుల పోషణలో అత్యంత తక్కువ ఖర్చుతో కూడిన మరియు ఆకర్షణీయమైన ఆహార వనరుగా మార్చాయి. అత్యధిక ప్రోటీన్ జీర్ణశక్తి మునగ ఆకులలో ఉన్న ప్రోటీన్ 92% వరకు జీర్ణమయ్యే స్వభావం కలిగి ఉంటుంది. ఇది కొబ్బరి పిండి, పత్తి చెక్క (cotton seed cake), పల్లి చెక్క (groundnut cake) వంటి సాంప్రదాయ ప్రోటీన్ పదార్థాల కంటే చాలా ఎక్కువ. అధిక జీర్ణశక్తి అంటే పశువులు మునగ నుండి ఎక్కువ పోషకాలను సమర్థవంతంగా గ్రహించగలవు, తద్వారా వాటి ఆరోగ్యం మరియు ఉత్పాదకత మెరుగుపడతాయి.

మునగ (మోరింగా)ను పశుగ్రాసంగా సాగు చేయడం లాభదాయకం. అయితే, మంచి దిగుబడి, పోషక విలువలు పొందాలంటే కొన్ని ముఖ్యమైన మెలకువలు పాటించాలి.

మునగ రకాలు
పశుగ్రాసం కోసం ప్రత్యేకంగా అభివృద్ధి చేయబడిన రకాలలో P.K.M-1 మరియు P.K.M-2 ముఖ్యమైనవి. తమిళనాడు వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయం (TNAU) అభివృద్ధి చేసిన ఈ రకాలు అధిక కాయ దిగుబడితో పాటు పశుగ్రాసంగా అత్యంత అనుకూలమైనవి. తెలంగాణకు చెందిన కొన్ని స్థానిక రకాలను కూడా శాస్త్రవేత్తలు పరీక్షించి, అవి కూడా పశుగ్రాసం కోసం అనుకూలమని నిర్ధారించారు.

నాటు విధానం
మునగను ప్రధానంగా రెండు విధాలుగా పెంచవచ్చు. విత్తనాల ద్వారా నాటడం పశుగ్రాసం కోసం ఉత్తమం, ఎందుకంటే దగ్గరగా నాటడం అవసరం. విత్తనాలను నేరుగా పొలంలో నాటవచ్చు లేదా నర్సరీలో పాలీబ్యాగ్ లో పెంచి, ఆ తర్వాత నాటవచ్చు. విత్తనాలు శుభ్రంగా, రోగరహితంగా, జీవశక్తితో ఉండాలి; ఒక సంవత్సరం కంటే ఎక్కువ నిల్వ చేస్తే వాటి మొల కెత్తే శక్తి తగ్గుతుంది. ఒక కిలోలో సుమారు 4000 విత్తనాలు ఉంటాయి. నాటే ముందు 10-12 గంటలు నీటిలో నానబెట్టాలి. P.K.M-1 విత్తనాలు కోయంబత్తూరులోని TNAU నుండి కిలో రూ.3000 ధరకు లభిస్తాయి. విత్తనాలను 2 సెం.మీ. లోతులో నాటాలి; లోతుగా నాటితే మొలకెత్తే రేటు తగ్గుతుంది. ఒక గుంటలో ఒకటి లేదా రెండు విత్తనాలు నాటవచ్చు, బలహీనమైన మొక్కను తొలగించాలి. విత్తనాలు 12-15 రోజులలో మొలకెత్తుతాయి. ఒక హెక్టారుకు 40 కిలోల విత్తనాలు అవసరం. కొమ్మలు నాటడం ద్వారా పెంచిన మొక్కలకు లోతైన వేరు వ్యవస్థ ఉండదు, కాబట్టి అవి గాలి, కరువు, చెదల దాడులకు గురయ్యే అవకాశం ఉంది.
భూమి తయారీ, నాటు దూరం మరియు కాలం: నీరు నిలిచిపోని సమతల భూమి మునగ సాగుకు అనుకూలం. భూమిని లోతుగా దున్ని చదును చేయాలి. కొండ ప్రాంతాల్లో వాలుకు వ్యతిరేకంగా టెర్రస్ లపై నాటాలి. నీటిపారుదల మరియు ఎరువులతో భూమిని తడిగా ఉంచాలి. భూమి పరీక్ష ఆధారంగా ఎరువు మోతాదు నిర్ణయించాలి. కేంద్ర మేకల పరిశోధన స్థానం (CIRG), మధురా సిఫార్సు చేసిన నాటు దూరం 30 సెం.మీ. × 30 సెం.మీ. (వరుస నుండి వరుస, మొక్క నుండి మొక్కకు). ఈ దూరంతో ఒక హెక్టారుకు సుమారు 1.11 లక్షల మొక్కలు సరిపోతాయి. విత్తనాలను జూన్-జులైలో వర్షాకాలం ప్రారంభంలో నాటవచ్చు. నీటిపారుదల సౌకర్యం ఉంటే, సమశీతోష్ణ వాతావరణంలో ఏడాదిలో ఏ సమయంలోనైనా నాటవచ్చు.

నీటిపారుదల, ఎరువులు మరియు కలుపు నియంత్రణ: వర్షాకాలంలో నాటితే నీటిపారుదల లేకుండా మొలకెత్తి పెరుగుతుంది. గడ్డలాంటి వేరు 20 రోజులలో అభివృద్ధి చెంది కరువును తట్టుకుంటుంది. సరైన వృద్ధి కోసం క్రమం తప్పకుండా నీటిపారుదల అవసరం. నీటిని ఆదా చేయడానికి మరియు అధిక దిగుబడి కోసం డ్రిప్ ఇరిగేషన్ సిఫార్సు చేయబడింది. ఉత్తర భారతదేశంలో శీతాకాలంలో (డిసెంబర్ 15 – మార్చి 15) ఆకులు రాలిపోతాయి కాబట్టి నీటిపారుదల అవసరం లేదు. ఉష్ణోగ్రత 25°C కంటే తక్కువగా ఉంటే 30-40 రోజుల వ్యవధిలో, 40°C పైన ఉంటే ప్రతి 20 రోజులకు ఉపరితల నీటిపారుదల సిఫార్సు చేయబడుతుంది. నాటే సమయంలో హెక్టారుకు 10 టన్నుల కంపోస్ట్/పశువుల పేడ (FYM) భూమిలో వేయాలి. ప్రతి సంవత్సరం FYM జోడించడం సిఫార్సు చేయబడింది. భూమి పరీక్ష ఆధారంగా పోషకాలను అందించాలి. మునగ సాగులో ప్రారంభ దశలో కలుపు మొక్కలు పెరుగుతాయి, దీనిని 1-2 సార్లు కలుపు తీయడం ద్వారా నియంత్రించవచ్చు. దగ్గరగా నాటడం వల్ల తర్వాత కలుపు పెరుగుదల పరిమితం అవుతుంది. కలుపు నాశినులు సిఫార్సు చేయబడవు. మునగ చాలా తెగుళ్లు మరియు రోగాలకు నిరోధకత కలిగి ఉంటుంది. పశుగ్రాసం కోసం సాగు చేస్తే, గొంగళి పురుగు ప్రధాన చీడగా ఉంటుంది, దీనిని స్థానికంగా అగ్నితో నియంత్రించవచ్చు. పశువుల నుండి రక్షణ కోసం కంచె లేదా జీవకంచె అవసరం.

కోత మరియు దిగుబడి
మొదటి కోత నాటిన 90 రోజుల తర్వాత, ఆ తర్వాత ప్రతి 45 రోజులకు ఒకసారి చేయవచ్చు. ఉత్తర భారతదేశంలో శీతాకాలంలో (డిసెంబర్ 15 – మార్చి 15) కోత చేయరు. సంవత్సరానికి 6-8 కోతలు సాధ్యం. ఒకసారి నాటిన మొక్క 8-10 సంవత్సరాల పాటు పచ్చిగ్రాసాన్ని ఇస్తుంది. కోత సమయంలో ఆకులు మరియు కాండాలను 30 సెం.మీ. ఎత్తులో కత్తిరించి, చాఫ్ కట్టర్ తో చిన్న ముక్కలుగా కోసి, ఎండబెట్టి పశుగ్రాసంగా ఉపయోగిస్తారు. ఉత్తర భారతదేశంలో సంవత్సరానికి 6 కోతల ద్వారా 650 టన్నులు/హెక్టారు ఆకుపచ్చ బయోమాస్ లభిస్తుంది. దక్షిణ భారతదేశంలో ఎక్కువ కోతలతో దిగుబడి మరింత పెరుగుతుంది.

మేకల కోసం మునగ పచ్చిగ్రాసం మరియు గుళికల దాణా
మేకల కోసం మునగ పచ్చిగ్రాసాన్ని 6-8 కోతల ద్వారా సేకరించి, సంరక్షించి ఏడాది పొడవునా ఆహారంగా ఇవ్వవచ్చు. మునగ లేత కొమ్మలను 1 అంగుళం ముక్కలుగా చాఫ్ కట్టర్తో కోసి, సూర్యరశ్మిలో 7-8 గంటలు ఎండబెట్టాలి. మునగలోని యాంటీఫంగల్ గుణం 3-4 రోజుల వరకు ఫంగస్ పెరగకుండా చేస్తుంది. ఆవశ్యకతను బట్టి మునగ ను ఎండబెట్టి, గుళికల (pellets) రూపంలో తయారుచేయవచ్చు. ఇది నిల్వ చేయడానికి సులభం, రవాణా సౌకర్యవంతం మరియు పశువులకు సమతుల్య దాణాగా ఉపయోగపడుతుంది. కేంద్ర మేకల పరిశోధన స్థానం (CIRG), మధురా పరిశోధనల ప్రకారం 30 కిలోల బరువు సాధించడానికి ఒక మేకకు రోజుకు 1.5-2 కిలోల మునగ గుళికలు (pellets) ఆదర్శవంతమని తేలింది. ఈ గుళికల దాణా ఇతర దాణా లేదా పచ్చిగ్రాసం అవసరం లేకుండానే సరిపోతుంది. ఒక కిలో గుళికల ధర రూ.4.5-5 అయితే, రోజుకు ఒక మేకకు రూ.9-10 ఖర్చు అవుతుంది, ఇది సాంప్రదాయ దాణా (రూ.15) కంటే తక్కువ. ఒక హెక్టారు మునగ సాగుతో 150 సిరోహీ లేదా 200 బర్బేరి మేకలను పోషించవచ్చు. మునగ దాణాతో FCR (Feed Conversion Ratio) 8.76:1 (ఇతర దాణాతో 11.1:1) గా ఉంది, ఇది దాణా ఖర్చులో 25% తగ్గింపు మరియు పాల దిగుబడిలో 20% పెరుగుదలకు దారితీస్తుంది. మునగ పశుగ్రాసంగా ఆర్థికంగా లాభదాయకం మరియు పోషకాహార దృష్ట్యా అత్యుత్తమం. CIRG, మధురా సిఫార్సుల ఆధారంగా, మునగ సాగు మరియు దాణా తయారీ రైతులకు లాభసాటి మార్గం. PKM-1, PKM-2 రకాలతో దగ్గరగా నాటడం, డ్రిప్ పద్ధతి, సరైన ఎరువులు మరియు కోత విధానాలతో మునగ మేకల/ జీవాలు పెంపకంలో విప్లవాత్మక మార్పులను తీసుకువస్తుంది. ఇది పశువుల దాణా ఖర్చులను తగ్గించి, వాటి ఆరోగ్యం మరియు ఉత్పాదకతను పెంచే ఒక ఆశాజనకమైన పశుగ్రాస పంట.

సి. హెచ్ రామకృష్ణ కె. సుష్మ, సి. హెచ్. శివప్రసాద్, పి. అమరేశ్వరి, మరియు టి. రఘునందన్
పశుగణ క్షేత్ర సముదాయ, పశువైద్య కళాశాల
పీవీ నరసింహారావు తెలంగాణ పశువైద్య విశ్వవిద్యాలయం
ph: 7989269600

Read More
5 Aug, 2026
రైతునేస్తం0 commentsAugust 5, 2026agri news

వర్షాకాలంలో పశుసంపద సంరక్షణ – శాస్త్రీయ యాజమాన్య పద్ధతులు

వర్షాకాలంలో వాతావరణంలో తేమ శాతంతో పాటు రోగకారక క్రిములు (బ్యాక్టీరియా, వైరస్, పరాన్నజీవులు) వేగంగా వృద్ధి చెందుతాయి. దీనివల్ల పశువులలో పాల దిగుబడి తగ్గడమే కాకుండా తీవ్రమైన వ్యాధుల బారినపడే ప్రమాదం ఉంది. వర్షాకాలంలో పశుపోషణలో పాటించాల్సిన సమగ్ర శాస్త్రీయ నిర్వహణ పద్ధతులు

1: షెడ్ల నిర్వహణ, పారిశుధ్యం మరియు గాలి-వెలుతురు (Shed Management & Sanitation)

వర్షాకాలంలో పశువుల ఆరోగ్యం షెడ్ పరిశుభ్రతపైనే 80% ఆధారపడి ఉంటుంది.

ఏ . షెడ్ పరిశుభ్రత మరియు నీటి నిల్వ నివారణ:

  • నేల పొడిగా ఉంచడం: షెడ్ లోపల నీరు నిలవకుండా చూడాలి. కాంక్రీట్ లేదా మట్టి నేలపై వర్షం నీరు లేదా మూత్రం నిలిస్తే గిట్టల కుళ్లు (Foot rot) మరియు పొదుగు వాపు (Mastitis) వ్యాధులు వస్తాయి.
  • సున్నం మరియు క్రిమిసంహారకాలు: వారానికి కనీసం రెండు సార్లు షెడ్ నేలపై, మూలల్లో పొడి సున్నం (Quick lime) లేదా వరి పొట్టు చల్లాలి. ఇది తేమను పీల్చుకుని క్రిములను చంపుతుంది.
  • మురుగు నీటి కాలువలు: షెడ్ చుట్టూ ఉన్న కాలువలను శుభ్రం చేసి వర్షపు నీరు సులభంగా బయటకు వెళ్లేలా చూసుకోవాలి.
  1. షెడ్ ఎత్తు మరియు గాలి, వెలుతురు:
  • కిటికీలు మరియు పరదాలు: వర్షం చినుకులు లోపలికి పడకుండా గోనె సంచులు లేదా తార్పాలిన్ పరదాలను అమర్చాలి. అయితే, షెడ్ లోపల అమ్మోనియా వాయువు నిలిచిపోకుండా గాలి ఆడటానికి పైన ఖాళీ (Ventilation) ఉంచాలి.
  • ఈగలు, దోమల నివారణ: వర్షాకాలంలో దోమలు, ఈగల తీవ్రత ఎక్కువ. వీటి నివారణకు సాయంత్రం వేళల్లో వేపఆకులు, సాంబ్రాణి పొగ వేయడం లేదా పొగచుట్ట పొడి ద్రావణాన్ని షెడ్ చుట్టూ పిచికారీ చేయడం చేయాలి.

2: మేత మరియు పోషక యాజమాన్యం (Feed & Nutrition Management)
వర్షాకాలంలో లభించే చిగురించిన పచ్చిమేత వల్ల జీర్ణకోశ సమస్యలు వచ్చే అవకాశం ఉంది.

ఏ . పచ్చిమేత వాడకంలో జాగ్రత్తలు:

  • లేత గడ్డి వల్ల ప్రమాదం: వర్షాలకు కొత్తగా పెరిగిన లేత పచ్చిమేతలో నీటి శాతం ఎక్కువ, పీచు పదార్థం (Fiber) తక్కువగా ఉంటుంది. దీనిని నేరుగా తినిపిస్తే పశువులకు సార విరేచనాలు (Diarrhea) మరియు కడుపు ఉబ్బరం (Bloat) వస్తాయి.
  • ఎండుగడ్డి కలపడం: పచ్చిమేతతో పాటు తప్పనిసరిగా తగినంత వరిగడ్డి లేదా జొన్న చొప్ప (ఎండుమేత) కలిపి అందించాలి. పచ్చిమేత కోసిన వెంటనే వేయకుండా 2-3 గంటల పాటు నీడలో ఆరబెట్టి వేయాలి.

బి . బూజు పట్టిన మేత నివారణ (Aflatoxin Control):

  • వర్షాకాలంలో గాలిలో తేమ వల్ల నిల్వ ఉంచిన దాణా, శనగ పొట్టు, తవుడు బూజు పట్టే ప్రమాదం ఉంది.
  • బూజు పట్టిన దాణాను పశువులకు మేపకూడదు. దీనివల్ల కాలేయం పాడై ‘ఆఫ్లాటాక్సికోసిస్’ అనే విషప్రభావం ఏర్పడుతుంది. దాణాను నిల్వ చేసే ప్రదేశంలో ప్లాస్టిక్ షీట్ పరిచి దానిపై బస్తాలు ఉంచాలి.

సి . మినరల్ మిశ్రమం మరియు తాగునీరు:

  • ధాతు లవణాల మిశ్రమం (Mineral Mixture): వ్యాధి నిరోధక శక్తి పెరగడానికి ప్రతి పాడి పశువుకు రోజుకు 50-100 గ్రాముల మినరల్ మిశ్రమం దాణాలో కలిపి ఇవ్వాలి.
  • శుభ్రమైన నీరు: వర్షాకాలంలో కలుషిత నీటి వల్ల వ్యాధులు వ్యాపిస్తాయి. పశువులకు పంపు నీరు లేదా కాచి చల్లార్చిన నీటిని మాత్రమే తాపాలి. గుంటల్లో నిలిచిన వర్షపు నీటిని తాపకూడదు.

3: వ్యాధుల వ్యాప్తి, నివారణ మరియు అత్యవసర జాగ్రత్తలు (Disease Control & Health Care)
వర్షాకాలంలో బ్యాక్టీరియల్ మరియు పరాన్నజీవుల (Parasites) ద్వారా వచ్చే వ్యాధులు ఎక్కువ.

ఏ . ముఖ్యమైన వ్యాధులు – ముందస్తు టీకాలు (Vaccinations):

వ్యాధి పేరు
గొంతువాపు (HS)

లక్షణాలు:
గొంతు వాచి శ్వాస తీసుకోవడం కష్టమవడం, తెల్లటి నురుగు రావడం

నివారణ / టీకా:
వర్షాకాలం ముందు లేదా ప్రారంభంలో H.S. టీకా వేయించాలి

వ్యాధి పేరు: జానపద వ్యాధి (BQ)

లక్షణాలు: పిరుదుల కండరాలు వాచి, తాకితే చప్పుడు రావడం, తీవ్ర జ్వరం

నివారణ / టీకా: B.Q. టీకా వేయించాలి

వ్యాధి పేరు: పొదుగు వాపు (Mastitis)

లక్షణాలు: పొదుగు గట్టిపడి పాలు ఎర్రగా/విరిగిపోయి రావడం

నివారణ / టీకా: పాలు పితికిన తర్వాత చనుమొనలను పొటాషియం పర్మాంగనేట్ ద్రావణంలో ముంచాలి

వ్యాధి పేరు: పరాన్నజీవుల సమస్య

లక్షణాలు: బరువు తగ్గడం, కళ్ల వెంట నీరు, దవడ కింద వాపు

నివారణ / టీకా: నట్టల నివారణ మందు (Deworming) తాపించాలి

బి . గిట్టల సంరక్షణ (Foot Care):
• నేల తేమగా ఉండటం వల్ల గిట్టల మధ్య పుండ్లు పడతాయి (Foot rot).
• పరిష్కారం: వారానికి ఒకసారి పశువుల కాళ్లను 2% రాగి మైలుతుత్తం (Copper Sulphate) ద్రావణంతో కడగాలి.

  1. గొర్రెలు, మేకలు మరియు కోళ్ల ప్రత్యేక జాగ్రత్తలు:
    • గొర్రెలు/మేకలు: వీటిని వర్షంలో తడవనివ్వకూడదు. వర్షాకాలంలో PPR టీకా మరియు ఎంటరోటాక్సిమియా (ET) టీకా తప్పనిసరిగా వేయించాలి.
    • పెరటి కోళ్లు: కోళ్ల షెడ్లలో రంధ్రాలు లేకుండా చూసి, రాణిఖేత్ (RDV) టీకా వేయించాలి. తాగునీటిలో యాంటీబయోటిక్స్ లేదా విటమిన్లు కలిపి ఇవ్వడం శ్రేయస్కరం.

రైతులకు ముఖ్య గమనిక:
వర్షాకాలంలో పశువులలో ఏమాత్రం మేత తినకపోవడం, జ్వరం రావడం లేదా నడవలేకపోవడం వంటి లక్షణాలు కనిపిస్తే ఆలస్యం చేయకుండా వెంటనే సమీపంలో ఉన్న పశువైద్యుడిని (Veterinary Doctor) సంప్రదించి చికిత్స అందించాలి.

రచయిత: డా జె. సాయి కిరణ్ ( శాస్త్రవేత, ఎల్ పి ఎం). Ph: 8121451017
కృషి విజ్ఞాన కేంద్రం, పీవీ నరసింహారావు తెలంగాణ వెటర్నరీ యూనివర్సిటీ, మామునూరు, వరంగల్

Read More
22 Jul, 2026
రైతునేస్తం0 commentsJuly 22, 2026agri news

శాస్త్రీయ పద్ధతుల ద్వారా పశువుల ఎంపిక

రైతు సోదరులు, పశుపోషణలో సరైన జంతువులను ఎంపిక చేసుకోవడం అనేది లాభనష్టాలను శాసించే అత్యంత ముఖ్యమైన నిర్ణయం. నాణ్యమైన, ఆరోగ్యకరమైన పశువులను శాస్త్రీయ పద్ధతుల ద్వారా ఎంపిక చేసుకోవాలి.

  1. పాడి పశువుల ఎంపిక (ఆవులు మరియు గేదెలు)
    పాడి పరిశ్రమలో అధిక పాల దిగుబడి మరియు నిరంతర ఆదాయం కోసం ఆవులు, గేదెలను ఎంచుకునేటప్పుడు ఈ క్రింది శారీరక, ఉత్పాదక లక్షణాలను గమనించాలి:

ఆ. శారీరక నిర్మాణం (Body Conformation)
• త్రిభుజాకార శరీరం (Wedge Shape): మంచి పాడి పశువు వెనుక భాగం వెడల్పుగా, ముందు భాగం (తల మరియు మెడ) సన్నగా ఉండి, పక్క నుండి చూస్తే త్రిభుజాకారంలా కనిపించాలి. ఇది పాలు ఇచ్చే సామర్థ్యానికి ప్రతీక.
• చర్మం మరియు కళ్లు: చర్మం పల్చగా, మెరుస్తూ, పట్టుకుంటే వదిలేసేలా వదులుగా ఉండాలి. కళ్లు చురుగ్గా, స్పష్టంగా ఉండాలి.
• వెన్నెముక మరియు కాళ్లు: వెన్నెముక నిటారుగా ఉండాలి. కాళ్లు బలంగా, నిలబడే పద్ధతి సరిగ్గా ఉండి, గిట్టలు ఎలాంటి పగుళ్లు లేకుండా ఆరోగ్యంగా ఉండాలి.

బి. పొదుగు మరియు చనుమొనల లక్షణాలు (Udder and Teats)
• పొదుగు పరిమాణం: పొదుగు పెద్దదిగా, వెనుక కాళ్ల మధ్య భాగంలో బాగా అమర్చబడి ఉండాలి. పాలు పితికిన తర్వాత పొదుగు పూర్తిగా ముడుచుకుపోవాలి (ఇది పొదుగులో కొవ్వు తక్కువగా, పాల గ్రంథులు ఎక్కువగా ఉన్నాయని సూచిస్తుంది).
• పాల నరాలు (Milk Veins): పొదుగు ముందరి భాగం నుండి పొట్ట కింది వరకు సాగే పాల నరాలు లావుగా, వంకరలు తిరిగి స్పష్టంగా కనిపించాలి.
• చనుమొనలు: నాలుగు చనుమొనలు సమానమైన పొడవు, లావు కలిగి, ఒకదానికొకటి సమాన దూరంలో చతురస్రాకారంలో అమరి ఉండాలి. పొదుగు గట్టిగా ఉండకూడదు (పొదుగు వాపు వ్యాధి లక్షణాలు లేవని నిర్ధారించుకోవాలి).

సి. వయస్సు మరియు ఈత (Age and Lactation)
• ఈత: మొదటి లేదా రెండవ ఈతలో ఉన్న పశువులను ఎంచుకోవడం ఉత్తమం. ఇవి ఎక్కువ కాలం పాలు ఇస్తాయి.
• వయస్సు నిర్ధారణ: పశువు నోటిలోని పళ్లను చూసి వయస్సును శాస్త్రీయంగా అంచనా వేయవచ్చు. 4 నుండి 6 శాశ్వత పళ్లు (దాదాపు 3 నుండి 5 సంవత్సరాల వయస్సు) ఉన్న పశువులు కొనుగోలుకు అనువైనవి.

డి. ఇతర ముఖ్యాంశాలు
• వీలైతే పశువును కొనేముందు వరుసగా మూడు పూటల పాలు పితికి చూసి, సగటు పాల దిగుబడిని లెక్కించాలి.
• తెలంగాణ వాతావరణానికి గేదెలలో ముర్రా (Murrah) లేదా స్థానిక గ్రేడెడ్ ముర్రా, ఆవులలో జెర్సీ క్రాస్ (Jersey Cross), హెచ్.ఎఫ్ క్రాస్ (HF Cross) లేదా దేశవాళీ జాతులైన గిర్ (Gir), సాహివాల్ (Sahiwal) అనుకూలమైనవి.

  1. గొర్రెలు మరియు మేకల ఎంపిక (Sheep and Goat Selection)
    మాంసం ఉత్పత్తి మరియు పిల్లల ద్వారా లాభాలు పొందడానికి జీవాల ఎంపికలో చాలా జాగ్రత్తలు అవసరం.

ఆ. పోతు జీవాల ఎంపిక (Breeding Rams / Bucks)
మంద అభివృద్ధి అంతా పోతు జీవం పైనే ఆధారపడి ఉంటుంది. కాబట్టి దీని ఎంపిక అత్యంత కీలకం.
• లక్షణాలు: పోతు జీవం చురుగ్గా, పొడవుగా, ఎత్తైన శరీరంతో, వెడల్పాటి ఛాతి కలిగి ఉండాలి.
• ప్రజనన అవయవాలు: రెండు వృషణాలు (Testicles) సమాన పరిమాణంలో, బాగా అభివృద్ధి చెంది, కిందికి వేలాడుతూ ఉండాలి. వృషణాలలో ఎలాంటి వాపులు లేదా గడ్డలు ఉండకూడదు.
• వయస్సు: 1 నుండి 1.5 సంవత్సరాల వయస్సు (రెండు పళ్ల ప్రాయం) ఉన్న పోతులను మాత్రమే ప్రజననం (దాటించడం) కోసం వాడాలి.

బి. ఆడ జీవాల ఎంపిక (Ewes / Does)
• శరీర రూపురేఖలు: ఆడ జీవాల వెనుక భాగం వెడల్పుగా ఉండాలి, ఇది సులభంగా ఈనడానికి తోడ్పడుతుంది. నోరు, దవడలు సరిగ్గా అమరి ఉండి మేతను సులభంగా నమలగలగాలి.
• సంతానోత్పత్తి చరిత్ర: త్వరగా ఎదకు వచ్చేవి, తక్కువ వ్యవధిలో ఈనేవి మరియు ఒకే ఈతలో రెండు పిల్లలను (ముఖ్యంగా మేకలలో) కనే హిస్టరీ ఉన్న తల్లుల నుండి వచ్చిన పిల్లలను ఎంచుకోవాలి.
• పొదుగు ఆరోగ్యం: పొదుగును తాకి చూసినప్పుడు మెత్తగా ఉండాలి. చనుమొనలు మూసుకుపోయి ఉండకూడదు.

సి. వయస్సు మరియు జాతులు
• వయస్సు: 1 నుండి 2 సంవత్సరాల వయస్సు ఉన్న ఆడ జీవాలు మొదటి ఈతకు సిద్ధంగా ఉంటాయి.
• తెలంగాణకు అనువైన జాతులు:
o గొర్రెలు: నెల్లూరు (జోడిపి, బ్రౌన్), నల్లగొండ స్థానిక జాతులు.
o మేకలు: మహబూబ్‌నగర్ లోకల్, ఉస్మానాబాదీ, తలచ్చేరి/బీటల్ క్రాస్ జాతులు.

  1. పెరటి కోళ్ల ఎంపిక (Backyard Poultry Selection)
    తక్కువ పెట్టుబడితో ఇళ్ల వద్ద, పెరట్లో కోళ్ల పెంపకం ద్వారా అదనపు ఆదాయం మరియు పోషకాహారం పొందవచ్చు.

ఆ. పిల్లల (Chicks) మరియు పెరిగే కోళ్ల ఎంపిక
• చురుకుదనం: కోడిపిల్లలు చురుగ్గా కదులుతూ, శబ్దాలకు త్వరగా స్పందిస్తూ ఉండాలి. కళ్లు ప్రకాశవంతంగా, గుండ్రంగా ఉండాలి.
• శరీర నాణ్యత: పొట్ట భాగం మెత్తగా ఉండాలి (సరిగ్గా కరగని సొన వల్ల పొట్ట గట్టిగా ఉండకూడదు). ఈకలు పొడిగా, శుభ్రంగా ఉండాలి. కాళ్లు బలంగా, నిటారుగా ఉండి ఎలాంటి వైకల్యాలు ఉండకూడదు.
• నాభి (Navel): పిల్లల నాభి భాగం పూర్తిగా ఎండిపోయి, మూసుకుపోయి ఉండాలి. తడి నాభి ఉంటే ఇన్ఫెక్షన్లు వచ్చే ప్రమాదం ఉంది.

బి. గుడ్లు పెట్టే కోళ్ల ఎంపిక (Layers)
• కలగిరి (Comb) మరియు గడ్డం (Wattles): గుడ్లు పెట్టే కోడి యొక్క కలగిరి/శిఖ పెద్దదిగా, ఎర్రగా, వెచ్చగా మరియు మెరుస్తూ ఉంటుంది. గుడ్లు పెట్టని కోళ్లలో ఇది చిన్నదిగా, తెల్లగా మారుతుంది.
• శరీర సామర్థ్యం (Pelvic Bones): కోడి వెనుక భాగంలోని తుంటి ఎముకల (Pelvic bones) మధ్య కనీసం 2 నుండి 3 వేళ్ల వెడల్పు స్థలం ఉండాలి. అలాగే తుంటి ఎముకకు, రొమ్ము ఎముక చివరి భాగానికి (Keel bone) మధ్య 3 నుండి 4 వేళ్ల ఖాళీ ఉంటే అది ఎక్కువ గుడ్లు పెట్టే మంచి కోడి అని అర్థం.
• గుభ్రం (Vent): గుడ్లు పెట్టే కోడి యొక్క గుభ్రం (మల విసర్జన ద్వారం) వెడల్పుగా, తేమగా మరియు గుండ్రంగా ఉంటుంది.

సి. మాంసం కోళ్ల ఎంపిక (Broilers/Cockerels)
• తక్కువ కాలంలో ఎక్కువ బరువు పెరిగే సామర్థ్యం, వెడల్పాటి రొమ్ము భాగం మరియు బలమైన తొడలు ఉన్న కోళ్లను మాంసం కోసం ఎంచుకోవాలి.

డి. తెలంగాణకు అనువైన పెరటి కోళ్ల రకాలు
• రాజశ్రీ (Rajasri), వనరాజ (Vanaraja), గ్రామప్రియ (Gramapriya) మరియు స్థానిక నాటు కోళ్లు పెరటి పెంపకానికి, తెలంగాణ వాతావరణానికి ఎంతో అనుకూలమైనవి. ఇవి వ్యాధి నిరోధక శక్తిని కలిగి ఉండి, తక్కువ మేత ఖర్చుతో ఎక్కువ గుడ్లు మరియు మాంసాన్ని ఇస్తాయి.

రైతులకు సాధారణ ఆరోగ్య సూత్రాలు (Health Check-list)
ఏ జంతువు లేదా పక్షిని కొనుగోలు చేసినా ఈ క్రింది ఉమ్మడి ఆరోగ్య లక్షణాలను తప్పక గమనించాలి:

  1. ఆకలి మరియు నెమరు: జంతువు మేతను బాగా తింటూ, చురుగ్గా నెమరు వేస్తూ ఉండాలి.
  2. మలమూత్ర విసర్జన: పేడ లేదా విసర్జితాలు సాధారణ రంగు, గట్టిదనం కలిగి ఉండాలి (సారగా/డయేరియా ఉండకూడదు).
  3. కళ్ల నుండి నీరు: కళ్లు, ముక్కు మరియు నోటి నుండి ఎలాంటి అసాధారణ జిగట స్రావాలు కారకూడదు.
  4. టీకాల రికార్డు: కొనుగోలు చేసే ముందే సదరు పశువులకు/జీవాలకు సకాలంలో టీకాలు (FMD, PPR, గాలికుంటు, పిడుగు రోగం, కోళ్లలో ఆర్‌.డి.వి వంటివి) వేశారో లేదో కనుక్కోవాలి.
    ఈ రకమైన శాస్త్రీయ పద్ధతులను పాటించి పశుసంపదను ఎంపిక చేసుకుంటే పశుపోషణలో నష్టాలు రాకుండా నివారించవచ్చు.

డా జె. సాయి కిరణ్ ( శాస్త్రవేత, ఎల్ పి ఎం), ఫోన్: 8121451017
కృషి విజ్ఞాన కేంద్రం, పీవీ నరసింహారావు తెలంగాణ వెటర్నరీ యూనివర్సిటీ, మామునూరు, వరంగల్

Read More
4 Jul, 2026
రైతునేస్తం0 commentsJuly 4, 2026agri news

జంతువులలో గాలికుంటు వ్యాధిని పోలి ఉండే వ్యాధులు మరియు వాటి భేదాత్మక నిర్ధారణ

జంతువులలో కనిపించే అంటువ్యాధులలో గాలికుంటు వ్యాధి ఒక అత్యంత ప్రమాదకరమైన వైరల్ వ్యాధి. ఇది ముఖ్యంగా ఆవులు, గేదెలు, గొర్రెలు, మేకలు మరియు పందులలో కనిపిస్తుంది. ఈ వ్యాధి వచ్చినప్పుడు నోటిలో పుండ్లు, కాళ్ల వద్ద గాయాలు, జ్వరం మరియు ఆహారం తినకపోవడం వంటి లక్షణాలు కనిపిస్తాయి. అయితే గాలికుంటు వ్యాధి లాంటి లక్షణాలు మరికొన్ని వ్యాధులలో కూడా కనిపిస్తాయి. అందువల్ల సరైన చికిత్స మరియు నియంత్రణ చర్యల కోసం భేదాత్మక నిర్ధారణ చాలా అవసరం.

ఒక నిర్దిష్ట వ్యాధి లేదా పరిస్థితిని, అదే విధమైన లక్షణాలు చూపించే ఇతర వ్యాధుల నుంచి వేరు చేసి గుర్తించడాన్నే భేద నిర్ధారణ లేదా భేదాత్మక నిర్ధారణ అంటారు. ఇందులో మొదట సంభావ్య వ్యాధుల జాబితా తయారు చేసి, తరువాత పరీక్షలు లేదా మూల్యాంకనాలు చేసి ఒక్కో అవకాశాన్ని తొలగిస్తూ చివరికి అత్యంత సంభావ్యమైన నిర్ధారణకు చేరుకుంటారు. జంతువులలో ఒకే విధమైన లక్షణాలు అనేక వ్యాధులలో కనిపిస్తాయి. ఉదాహరణకు గాలికుంటు వ్యాధి, వెసిక్యులర్ స్టొమటైటిస్, నీలినాలుక వ్యాధి వంటి వ్యాధులలో నోటిలో పుండ్లు మరియు కాళ్ల వద్ద గాయాలు కనిపించవచ్చు. అందువల్ల సరైన వ్యాధిని ఖచ్చితంగా గుర్తించడం చాలా అవసరం. 

సాధారణంగా భేదాత్మక నిర్ధారణ కోసం చరిత్ర తెలుసుకోవడం (అంటే ఇతర జంతువులకు వ్యాపించిందా, ఇటీవల కొత్త జంతువులు తీసుకొచ్చారా, టీకాలు వేయించారా), క్లినికల్ పరిశీలన (జంతువులో కనిపించే లక్షణాలను జాగ్రత్తగా పరిశీలించడం) మరియు ప్రయోగశాల పరీక్షలు (ఎలైసా & పి.సి.ఆర్)  వంటి పద్ధతులను పాటిస్తారు.

భేదాత్మక నిర్ధారణ యొక్క ప్రాముఖ్యత

  • సరైన వ్యాధి గుర్తింపు – లక్షణాలు ఒకేలా ఉన్నా నిజమైన వ్యాధిని గుర్తించడంలో సహాయపడుతుంది.
  • సరైన చికిత్స అందించడం – వ్యాధిని సరిగ్గా గుర్తిస్తే తగిన మందులు మరియు చికిత్స ఇవ్వవచ్చు.
  • వ్యాధి వ్యాప్తి నియంత్రణ – అంటువ్యాధులను త్వరగా గుర్తించి ఇతర జంతువులకు వ్యాపించకుండా అడ్డుకోవచ్చు.
  • ఆర్థిక నష్టాన్ని తగ్గించడం – పాల ఉత్పత్తి తగ్గడం, జంతువుల మరణాలు వంటి నష్టాలను తగ్గించవచ్చు. .
  • అనవసర చికిత్స నివారణ – తప్పు నిర్ధారణ వల్ల అవసరం లేని మందులు వాడకుండా ఉంటుంది.
  • టీకాలు మరియు నివారణ చర్యలకు సహాయం – సరైన వ్యాధి తెలిసిన తర్వాత తగిన టీకాలు మరియు నియంత్రణ చర్యలు తీసుకోవచ్చు.
  • పశుసంపద రక్షణ – రైతుల పశుసంపదను ఆరోగ్యంగా కాపాడడంలో ముఖ్య పాత్ర పోషిస్తుంది.
  • ప్రయోగశాల పరీక్షల అవసరాన్ని నిర్ణయించడం – ఏ పరీక్షలు చేయాలో నిర్ణయించడానికి సహాయపడుతుంది. ఈ వ్యాసంలో గాలికుంటు వ్యాధిలో ఉండే లక్షణాలు ఏంటి మరియు దానిని పోలిఉండే ఇతర వ్యాధులు, వాటి లక్షణాలు, సరైన వ్యాధిని గుర్తించడం ఎలా అనే వాటి గురించి తెలుసుకుందాము.

గాలికుంటు వ్యాధి యొక్క ప్రధాన లక్షణాలు

  • అధిక జ్వరం
  • నోటిలో పుండ్లు మరియు బుడగలు
  • నాలుకపై గాయాలు
  • కాళ్ల గిట్టల వద్ద పుండ్లు
  • ఎక్కువగా లాలాజలం కారడం
  • కుంటుతూ నడవడం
  • పాల ఉత్పత్తి తగ్గడం వ్యాధికి గురయ్యే జంతువులు – ఆవులు, గేదెలు, గొర్రెలు, మేకలు మరియు పందులు
    గాలికుంటు వ్యాధి ని పోలిఉండే ఇతర వ్యాధులు:
  1. వెసిక్యులర్ స్టొమటైటిస్:
    కారణం : రేబ్డో విరిడే కుటుంబానికి చెందిన వెసిక్యులో వైరస్ వల్ల వచ్చే వ్యాధి.

లక్షణాలు

  • నోటిలో బుడగలు
  • నాలుకపై గాయాలు
  • కాళ్ల వద్ద పుండ్లు
  • అధిక లాలాజలం
    వ్యాధికి గురయ్యే జంతువులు – గుర్రాలు, ఆవులు, పందులు, గొర్రెలు, మేకలు మరియు అడవి జంతువులు
    గాలికుంటు వ్యాధితో తేడా – ఇది ముఖ్యంగా గుర్రాలలో కూడా కనిపిస్తుంది, కానీ గాలికుంటు వ్యాధి గుర్రాలలో సాధారణంగా రాదు.
  1. బోవైన్ వైరల్ డయేరియా:
    కారణం – ఫ్లేవి విరిడే కుటుంబానికి చెందిన పెస్టి వైరస్ వల్ల వచ్చే వ్యాధి

లక్షణాలు

  • నోటిలో గాయాలు
  • విరేచనాలు
  • బలహీనత
  • జ్వరం
    వ్యాధికి గురయ్యే జంతువులు – గుర్రాలు, ఆవులు, పందులు, గొర్రెలు, మేకలు మరియు అడవి జంతువులు
    గాలికుంటు వ్యాధితో తేడా – కాళ్ల వద్ద బుడగలు సాధారణంగా ఉండవు మరియు విరేచనాలు ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి.
  1. రిండర్పెస్ట్ పశువుల్లో పారుడు వ్యాధి:
    కారణం – పేరామిక్సో విరిడే కుటుంబానికి చెందిన మోర్బిలి వైరస్.
    లక్షణాలు
  • అధిక జ్వరం
  • నోటిలో పుండ్లు
  • విరేచనాలు
  • నీరసం
    వ్యాధికి గురయ్యే జంతువులు ఆవులు, గేదెలు
    గాలికుంటు వ్యాధితో తేడా – తీవ్రమైన విరేచనాలు ప్రధాన లక్షణం. కాళ్ల గాయాలు తక్కువగా ఉంటాయి. ఈ వ్యాధి ఇండియాలో అధికారికంగా నిర్మూలించబడింది.
  1. నీలినాలుక వ్యాధి :
    కారణం – రియో విరిడే కుటుంబానికి చెందిన ఆర్బి వైరస్
    లక్షణాలు
  • నోటి వాపు
  • నాలుక నీలం రంగులో మారడం
  • జ్వరం
  • కుంటడం
    వ్యాధికి గురయ్యే జంతువులు – గొర్రెలు, మేకలు, ఆవులు మరియు జింకలు
    గాలికుంటు వ్యాధితో తేడా – గొర్రెలలో ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది మరియు మరియునాలుక నీలం రంగులో ఉండటం ప్రత్యేక లక్షణం.
  1. కాంటాక్ట్ డెర్మటైటిస్:
    కారణం – రసాయనాలు లేదా విషపదార్థాల వల్ల చర్మం దెబ్బతినడం.
    లక్షణాలు
  • కాళ్ల వద్ద గాయాలు
  • చర్మ వాపు
  • నడవడంలో ఇబ్బంది
    వ్యాధికి గురయ్యే జంతువులు – ఏ జంతువైనా రసాయనాలు మరియు విషపూరిత పదార్థాలను తాకడం లేదా తినడం వల్ల
    గాలికుంటు వ్యాధితో తేడా – నోటిలో పుండ్లు ఉండవు. ఇది అంటువ్యాధి కాదు.
  1. ఫుట్ రాట్:
    కారణం – ఫ్యూజోబ్యాక్టీరియం నెక్రోఫోరం మరియు డైకిలోబ్యాక్టార్ నొడోసస్ వంటి బ్యాక్టీరియా.
    లక్షణాలు:
  • కాళ్లలో వాపు
  • నడవడంలో ఇబ్బంది లేదా కుంటడం
  • గిట్టల మధ్య దుర్వాసనతో కూడిన పుండ్లు
  • తీవ్రమైన నొప్పి మరియు ఇన్ఫెక్షన్
    వ్యాధికి గురయ్యే జంతువులు: గొర్రెలు, మేకలు, పశువులు మరియు ఇతర గిట్టలున్న జంతువులు
    గాలికుంటు వ్యాధితో తేడా – గాలికుంటు వ్యాధి వల్ల నోటిలో మరియు గిట్టలపై బొబ్బలు ఏర్పడతాయి. కాగా ఫుట్రాట్ ప్రధానంగా గిట్టల ప్రాంతానికే పరిమితమై, కుంటడం మరియు గిట్టలు దెబ్బతినడం కలిగిస్తుంది, గిట్టల మధ్య భాగంలో దుర్వాసనతో కూడిన కుళ్లిన కణజాలాన్ని కలిగిస్తుంది. ఇందులో సాధారణంగా నోటిలో పుండ్లు కనిపించవు.
  1. మౌత్ రాట్:
    కారణం – అవకాశవాద బ్యాక్టీరియా లైన ఏరోమోనాస్, సూడోమోనాస్ మరియు సాల్మొనెల్లా వంటి బ్యాక్టీరియా
    లక్షణాలు
  • నోటిలో దుర్వాసన
  • పుండ్లు
  • తినకపోవడం
    వ్యాధికి గురయ్యే జంతువులు – ఆవులు, గేదెలు, గొర్రెలు, మేకలు, పక్షులు మరియు వేరే ఏ జంతువైనా పైన పేర్కొన్న బ్యాక్టీరియా సోకినప్పుడు
    గాలికుంటు వ్యాధితో తేడా – కాళ్ల వద్ద గాయాలు ఉండవు. ప్రధానంగా నోటిలోనే సమస్య ఉంటుంది.

ముగింపు
గాలికుంటు వ్యాధిని పోలి కనిపించే అనేక వ్యాధులు జంతువులలో కనిపిస్తాయి. భేద నిర్ధారణ అనేది పశువైద్యంలో చాలా ముఖ్యమైన ప్రక్రియ. సరైన భేద నిర్ధారణ లేకపోతే తప్పు చికిత్స జరిగే అవకాశం ఉంటుంది. అందువల్ల క్లినికల్ లక్షణాలు, ప్రయోగశాల పరీక్షలు మరియు జంతువు చరిత్ర ఆధారంగా ఖచ్చితమైన నిర్ధారణ చేయాలి. రైతులు మరియు పశువైద్యులు అప్రమత్తంగా ఉండి సమయానికి చర్యలు తీసుకుంటే పశుసంపదను రక్షించవచ్చు. దీని ద్వారా జంతువుల ఆరోగ్యం మెరుగుపడి రైతులకు ఆర్థిక రక్షణ లభిస్తుంది.

డా.తనూజ నాదెళ్ళ, సహాయ సంచాలకులు, ఆంధ్రప్రదేశ్ గాలికుంటు వ్యాధి సహకార కేంద్రం, వి.బి.ఆర్.ఐ., విజయవాడ. ఫోన్: 9121000747

Read More
25 Jun, 2026
రైతునేస్తం0 commentsJune 25, 2026agri news

తెలంగాణ రాష్ట్రంలో గొర్రెలు, మేకల్లో స్థానిక విషపూరిత మొక్కలు, వాటి యొక్క ప్రబావం

తెలంగాణ రాష్ట్రంలో గొర్రెలు, మేకల పెంపకం కొంతమంది రైతులకు ముఖ్యమైన ఉపాధి. తక్కువ పెట్టుబడితో ఎక్కువ లాభం ఇచ్చే పశుపాలనగా ఇది గుర్తింపు పొందింది. అయితే, మారుతున్న వాతావరణ పరిస్థితులు, అడవుల తగ్గుదల, పచ్చిక కొరత, పశుపోషణ లోపాల వల్ల గొర్రెలు, మేకలు తినరాని కొన్ని స్థానిక మొక్కలను తిని విషబాధకు గురవడం మన రాష్ట్రంలో తరచూ కనిపిస్తోంది. ఈ సమస్య వల్ల జంతువులు అనారోగ్యానికి గురై, కొన్నిసార్లు మరణించడమూ జరుగుతుంది. అందుకే రైతులు ఈ విషయంలో అవగాహన కలిగి ఉండటం చాలా అవసరం.

విషపూరిత మొక్కలు అంటే ఏమిటి?
గొర్రెలు, మేకలు సాధారణంగా పచ్చిక, ఆకులు, కొమ్మలు తింటాయి. కానీ కొన్ని మొక్కల్లో సహజంగానే విషపదార్థాలు ఉంటాయి. అలాంటి మొక్కలను జంతువులు తిన్నప్పుడు ఆ విషపదార్థాలు శరీరంలోకి వెళ్లి జీర్ణక్రియ, నరాలు, కాలేయం, మూత్రపిండాలను దెబ్బతీస్తాయి. దీనినే మొక్కల వల్ల వచ్చే విషబాధ అంటారు.

ఈ విషబాధ ఎక్కువగా:
• వేసవిలో పచ్చిక కొరత ఉన్నప్పుడు
• కరవు పరిస్థితుల్లో
• అడవుల్లో మేపేటప్పుడు
• పొలాల అంచుల్లో నిర్లక్ష్యంగా మేపినప్పుడు ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది.

తెలంగాణలో సాధారణంగా కనిపించే విషమొక్కలు

లంతెన (గండ్ల పూల చెట్టు)

ఈ మొక్క తెలంగాణ అంతటా విస్తృతంగా కనిపిస్తుంది. దీని ఆకులు, పువ్వులు తిన్న గొర్రెలు, మేకల్లో:
• ఆకలి తగ్గిపోవడం
• నోరు పచ్చగా మారడం
• కడుపు ఉబ్బడం
• బలహీనత
• క్రమంగా చనిపోవడం కనిపిస్తాయి.

తుమ్మ చెట్టు

తుమ్మ ఆకులు ఎక్కువగా తింటే:
• నోటిలో గాయాలు
• మేత తినకపోవడం
• జీర్ణక్రియ లోపించడం వంటివి వస్తాయి

కందగడ్డి / అడవి కంద

ఇవి తిన్నప్పుడు:
• వాంతులు
• విరేచనాలు
• నడవలేకపోవడం
• అకస్మాత్తుగా పడిపోవడం కనిపిస్తాయి.

నల్ల ఉసిరి / అడవి ఉసిరి

ఇది తినడం వల్ల:
• కాలేయానికి నష్టం
• కళ్లు పసుపు రంగులో మారడం
• మూత్రం ముదురు రంగులో రావడం వంటివి కనిపిస్తాయి.

అడవి పొగాకు

ఈ మొక్క తిన్న మేకల్లో:
• నరాల బలహీనత
• వణుకు
• శ్వాస తీసుకోవడంలో ఇబ్బంది
• చనిపోవడం కూడా జరుగుతుంది.

విషబాధకు కారణాలు

  1. పచ్చిక కొరత వేసవిలో పచ్చిక దొరకకపోవడంతో జంతువులు దొరికిన మొక్కలన్నీ తింటాయి.
  2. ఖనిజాల లోపం ఉప్పు, ఖనిజాల లోపం ఉన్నప్పుడు జంతువులు అసాధారణంగా ఇతర మొక్కలను తింటాయి.
  3. అడవుల్లో నిర్లక్ష్య మేపకం అడవుల్లో ఎటువంటి నియంత్రణ లేకుండా మేపితే విషమొక్కలు తినే ప్రమాదం ఎక్కువ.
  4. పొలాల్లో రసాయనాల ప్రభావం మందులు పిచికారీ చేసిన తర్వాత మేపడం వల్ల విషబాధ వస్తుంది.

లక్షణాలు (గుర్తించే విధానం)
విషమొక్కలు తిన్న గొర్రెలు, మేకల్లో సాధారణంగా ఈ లక్షణాలు కనిపిస్తాయి:
• మేత తినకపోవడం
• ఎక్కువగా నోరు నుంచి నురుగు రావడం
• కడుపు నొప్పి, ఉబ్బరం
• విరేచనాలు లేదా మలబద్ధకం
• నడవలేక కూలిపోవడం
• శ్వాస వేగంగా తీసుకోవడం
• అకస్మాత్తుగా మరణం

లక్షణాలు కనిపించిన వెంటనే ఆలస్యం చేయకుండా చర్యలు తీసుకోవాలి.
చికిత్స (ప్రాథమిక చర్యలు)

  1. వెంటనే వెటర్నరీ డాక్టర్‌కు సమాచారం ఇవ్వాలి
  2. అనుమానాస్పద మొక్కలు తినకుండా జంతువులను వేరుచేయాలి
  3. శుద్ధమైన నీరు ఇవ్వాలి
  4. డాక్టర్ సూచన మేరకు:
    o యాంటీడోట్ మందులు
    o గ్లూకోజ్ డ్రిప్
    o కాలేయ రక్షక మందులు ఇవ్వాలి

గమనిక: ఇంటి చిట్కాలు వాడకూడదు, తప్పనిసరిగా వైద్యుడి సలహా తీసుకోవాలి.

నివారణ చర్యలు (అత్యంత ముఖ్యమైనవి)
• పశువులకు సరిపడా పచ్చిక, ఎండుగడ్డి అందించాలి
• ఉప్పు, ఖనిజ మిశ్రమం తప్పనిసరిగా ఇవ్వాలి
• పొలాల అంచుల్లో, అడవుల్లో విషమొక్కలను తొలగించాలి
• మందులు పిచికారీ చేసిన పొలాల్లో మేపకూడదు
• రైతులకు విషమొక్కలపై శిక్షణ ఇవ్వాలి

సారాంశం
తెలంగాణ రాష్ట్రంలో గొర్రెలు, మేకల్లో స్థానిక మొక్కల వల్ల వచ్చే విషబాధలు రైతులకు పెద్ద నష్టాన్ని కలిగిస్తున్నాయి. కానీ సరైన అవగాహన, జాగ్రత్తలు, సమయానికి చికిత్స ద్వారా ఈ నష్టాన్ని చాలా వరకు తగ్గించవచ్చు. పశువుల ఆరోగ్యం కాపాడితేనే రైతు ఆర్థికంగా ముందుకు సాగగలడు. అందుకే ప్రతి పశుపోషకుడు ఈ విషయంలో జాగ్రత్తగా ఉండాలి.

డా జె. సాయి కిరణ్ ( శాస్త్రవేత, ఎల్ పి ఎం), Ph: 8121451017, కృషి విజ్ఞాన కేంద్రం, పీవీ నరసింహారావు తెలంగాణ వెటర్నరీ యూనివర్సిటీ, మామునూరు, వరంగల్

Read More
3 Jun, 2026
రైతునేస్తం0 commentsJune 3, 2026agri news

పశుపోషకులు అప్రమత్తంగా ఉండాలి

నైరుతి రుతుపవన కాలంలో ఎల్ నినో ప్రభావంతో సాధారణం కంటే తక్కువ వర్షపాతం నమోదయ్యే అవకాశం ఉన్నందున నీటి కొరత, పచ్చిమేత లభ్యత తగ్గడం, కరవు పరిస్థితులు రావచ్చన్న ఆంధ్రప్రదేశ్ పశుసంవర్ధకశాఖ తెలిపింది. ఈ పరిస్థితి పశువులు, గొర్రెలు, మేకలు, కోళ్ల ఆరోగ్యం, ఉత్పత్తి, ఉత్పాదకతపై ప్రతికూల ప్రభావం చూపే అవకాశం ఉన్నందున పశుపోషకులు ముందస్తు జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలని సూచించింది. ఈ మేరకు పశుపోషకులకు సూచనలు చేస్తూ ఆ శాఖ మంత్రి కింజరాపు అచ్చెన్నాయుడు, ప్రత్యేక ప్రధాన కార్యదర్శి బి. రాజశేఖర్, డైరెక్టర్ డాక్టర్ దామోదర్ నాయుడు మంగళవారం సంయుక్త ప్రకటన చేశారు.
నీటివసతి ఉన్న ప్రాంతాల్లో స్వల్పకాలిక, అధిక దిగుబడి వచ్చే పశుగ్రాస పంటలను సాగు చేయడం ద్వారా వచ్చే మేత లభ్యతను కొనసాగించాలి. పశువులకు తగినంత తాగునీరు, పచ్చిమేత, ఖనిజ లవణ మిశ్రమాల పోషకాహారం అందించాలి. వ్యాధినిరోధక టీకాలు తప్పనిసరిగా వేయించాలి. ప్రీ-మాన్సూన్ డ్రై సోయింగ్ ద్వారా పశుగ్రాస సాగు చేపట్టాలి. అదనపు పశుగ్రాసాన్ని సైలేజ్ రూపంలో నిల్వచేయాలి.

Read More
12 May, 2026
రైతునేస్తం0 commentsMay 12, 2026agri news

సెర్ప్ నుంచి గ్రామీణ మహిళలకు కొత్త పథకం

రాష్ట్ర పేదరిక నిర్మూలన సంస్థ (సెర్ప్) గ్రామీణ మహిళలకు జీవనోపాధి, ఆర్థిక సాధికారత కల్పించేందుకు జూన్ 2 నుంచి కొత్త పథకాన్ని ప్రారంభించబోతోంది. దీనికింద మహిళలతో పొట్టేళ్ల యూనిట్లు, గొర్రె, మేక పిల్లల పెంపకం కేంద్రాలు, నాటు కోళ్లు, ఈము పక్షుల కొనుగోళ్ల యూనిట్లు ఏర్పాటు చేయిస్తారు. వారికి బ్యాంకు లింకేజీలు, రివాల్వింగ్ ఫండ్లు, సబ్సిడీల ద్వారా ఆర్థికసాయం అందిస్తారు. పథకానికి ఎంపికైన మహిళా సంఘాల లబ్దిదారులకు పశువైద్య వర్సిటీ శిక్షణ ఇస్తుంది. దీనిపై పీవీ నరసింహారావు తెలం గాణ పశువైద్య విశ్వవిద్యాలయంతో సెర్ప్ అవగాహన ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది. సోమవారం హైదరాబాద్ బీఆర్‌కే భవన్‌లో సెర్ప్ సీఈవో దివ్యా దేవరాజన్, పశు వైద్య వర్సిటీ రిజిస్ట్రార్ శరత్‌చంద్ర ఒప్పందంపై సంతకాలు చేశారు. తెలంగాణ రాష్ట్ర మంత్రి సీతక్క ఆదేశాల మేరకు గ్రామీణ మహిళల ఆర్థిక స్వావలంబనకు తెలంగాణ స్వయంసహాయక సంఘాల అభ్యున్నతి, పశుసంపద వృద్ధి కోసం ఒప్పందం చేసుకున్నట్లు దివ్యా దేవరాజన్ తెలిపారు.

Read More
13 Apr, 2026
రైతునేస్తం0 commentsApril 13, 2026agri news

4 మేక పిల్లలు…. ఒకే ఈతలో

సాధారణంగా మేకలు రెండు, మూడు పిల్లలకు జన్మనిస్తాయి. కానీ శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా ఆత్మకూరు పట్టణంలోని తూర్పు వీధికి చెందిన అన్వర్ పెంచుకుంటున్న మేక ఒకే ఈతలో నాలుగు పిల్లలను ఈనింది. దీంతో చుట్టుపక్కల వారు ఆసక్తిగా వచ్చి చూస్తున్నారు. ‘చాలా అరుదుగా మాత్రమే ఇలా నాలుగు పిల్లలను పెడతాయి’ అని పశువైద్యాధికారి వెంకటేశ్వర్లురెడ్డి తెలిపారు. అందులో ఏదైనా మేక పిల్ల బలహీనంగా ఉంటే జాగ్రత్తగా పెంచాల్సి ఉంటుందన్నారు.

Read More