రైతు గిట్టుబాటు ధర పొందాలంటే అనుసరించవలసిన మార్గాలు
ఆరు కాలాలు కష్టపడి పంటలు పండించే రైతుకు ప్రకృతి వైపరీత్యాలు, ముఖ్యంగా వాతావరణ మార్పులతో ఏర్పడే ప్రతికూల పరిస్థితులు అనేక సవాళ్లను సృష్టిస్తున్నాయి. ప్రస్తుతం ఎల్‌నినో ప్రభావంతో వర్షపాతం లోపించడం, వర్షాలు అసమానంగా కురవడం, అధిక ఉష్ణోగ్రతలు, నేలలో తేమ తగ్గడం వంటి పరిస్థితులు వ్యవసాయంపై ప్రభావం చూపే అవకాశం ఉంది. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో వ్యవసాయం చాలా వరకు వర్షపాతం పరిస్థితులతో ముడిపడి ఉంది. రాష్ట్రంలో నైరుతి రుతుపవనాల వర్షపాతం సాధారణం కంటే 50.7 శాతం తక్కువగా ఉంది. రాష్ట్రంలోని 25 జిల్లాలు లోటు వర్షపాతాన్ని, 3 జిల్లాలు అధిక లోటు వర్షపాతాన్ని నమోదు చేశాయి. 2026–27 ఖరీఫ్‌ సీజన్‌లో రాష్ట్రంలో పంటల సాగు విస్తీర్ణం సుమారు 15 శాతం తగ్గినట్లు ప్రాథమిక అంచనాలు సూచిస్తున్నాయి.
ఎల్‌నినో అంటే తప్పనిసరిగా కరువు అని అర్థం కాదు. ప్రాంతీయ వర్షపాతం ఇతర వాతావరణ అంశాలపై కూడా ఆధారపడి ఉంటుంది. అందువల్ల ముందస్తు వాతావరణ సమాచారం, పంటల ప్రణాళిక, నీటి సంరక్షణ, పంట వైవిధ్యీకరణ, మార్కెట్ సమాచారాన్ని సమర్థంగా వినియోగించడం ద్వారా రైతులు ప్రతికూల పరిస్థితులను కొంతవరకు ఎదుర్కోవచ్చు. ఇలాంటి తరుణంలో ‘సంక్షోభం నుంచి శ్రేయస్సు వైపు’ ప్రయాణించాలంటే కొన్ని ముందస్తు చర్యలు తీసుకోవాలి. ‘అవసరమే ఆవిష్కరణలకు తల్లి’ కాబట్టి విపత్కర పరిస్థితుల్లో నూతన మార్గాలను అన్వేషించడంలో, పంట వైవిధ్యీకరణ, నీటి సంరక్షణ, వాతావరణ అనుకూల వ్యవసాయ పద్ధతులు మరియు విలువ జోడింపు వంటి చర్యలపై ప్రభుత్వాలు, వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయాలు, పరిశోధనా సంస్థలు రైతులకు అండగా ఉండాలి.
ప్రతి పంట ఉత్పత్తి వినియోగదారునికి ఏదో ఒక ఉపయోగాన్ని అందిస్తుంది. అయితే ఆ ఉపయోగ స్థాయి వస్తువు యొక్క రూపం, స్థలం, సమయం మరియు దానిని వినియోగదారునికి ఉపయోగకరంగా మార్చే ప్రక్రియపై ఆధారపడి ఉంటుంది. పంట ఉత్పత్తుల ఉపయోగ విలువను పెంపొందించడంలో ముఖ్యమైన మూడు మార్గాలు ఉన్నాయి. అవి:
- ఆకార లేదా రూప ఉపయోగం – పంట ఉత్పత్తి రూపాన్ని మార్చి అధిక విలువ కలిగిన ఉత్పత్తిగా మార్చడం.
- స్థల ఉపయోగం – ఉత్పత్తిని తక్కువ ధర ఉన్న ప్రాంతం నుంచి ఎక్కువ ధర లభించే మార్కెట్‌కు తరలించడం.
- కాల ఉపయోగం – పంటను వెంటనే విక్రయించకుండా, అవసరమైన సమయంలో లేదా ధర మెరుగ్గా ఉన్నప్పుడు విక్రయించడం.
ప్రముఖంగా ఉత్పత్తి రంగం ఆకార ఉపయోగాన్ని సృష్టిస్తుంది. చాలా సందర్భాలలో ముడి పదార్థాలు (raw materials) తమ అసలు రూపంలో ఉపయోగకరంగా ఉండవు. అవి ప్రాసెసింగ్ లేదా తయారీ ప్రక్రియల ద్వారా వినియోగదారునికి సరిపడే రూపంలోకి మారతాయి. ఈ మార్పు వల్ల వస్తువుల విలువ పెరుగుతుంది. ఈ ఉపయోగం ద్వారా తయారీదారులు, కార్మికులు, పరిశ్రమల ఏర్పాటుకు దోహదం చేస్తుంది. ఉత్పత్తుల విలువలను పెంచే క్రమంలో వ్యవసాయ ఆధారిత పరిశ్రమలు స్థాపించబడి, ఉద్యోగ అవకాశాలు పెరుగుతాయి. ఈ పరిణామ క్రమంలో పల్లెలు మరియి పట్టణాల మధ్య ఉండే తక్కువ-ఎక్కువ అనే భేధభావం తగ్గుతుంది.ఇది ఆర్థిక అభివృద్ధికి, ఉపాధికి, మరియు వస్తువుల విలువ పెరుగుదలకు దోహదపడుతుంది. ఇక్కడ పరిగణనలోనికి తీసుకోవాల్సిన అంశం ఏమిటి అంటే, రూపం మార్చడం వలన రైతు పొందే ధర ఖచ్చితంగా రూపం మార్చడం కోసం అయ్యే ఖర్చు కంటే ఎక్కువగా ఉండాలి అన్నది జగమెరిగిన సత్యం. ఉధాహరణకు, మిరపకాయలను కారంగా మార్చడం ద్వారా గాని, బెల్లాన్ని వివిద రూపాలలో తయారు చేసి అమ్మడం ద్వారా 20% నుండి 25% అధికంగా లాభాలు ఆర్జించ వచ్చు అని వివిధ పరిశోదనా ఫలితాలు తెలియజేస్తున్నాయి. ప్రస్తుత తరుణం లో తడిచిన ధాన్యాన్ని ‘పారాబాయిల్డ్ రైస్’ లేక నూకల రూపం లో అమ్ముకుంటే రైతు కు లాభసాటి. ఆదే రకంగా వాస్తవిక పరిస్థితులను బట్టి రైతులు తాము పండిచే పంటలకు తగు చర్యలు తీసుకోవాలి. రెండవది, స్థల ఉపయోగం అనగా వస్తువును పండించిన చోటనే కాకుండా ఎక్కువ ధర పలికే ప్రదేశంకు తరలించి అమ్ముకోవడం. ఊదాహరణకు హిమాచల్ ప్రదేశ్లో పండిన ఆపిల్స్ను చెన్నై మార్కెట్లకు రవాణా చేయడం, తీరప్రాంతాలలో పట్టిన చేపలను వేరే ప్రాంతాలకు పంపడం, గ్రామాల నుండి పంటలను పట్టణ మార్కెట్లకు సరఫరా చేయడం మొదలగునవి. స్థాన ఉపయోగం ద్వారా రవాణా, రోడ్లు, రైల్వేలు, పోర్టులు, మార్కెట్ వ్యవస్థలు సృష్టించబడతాయి. ఇది ప్రాంతీయ అభివృద్ధి, వాణిజ్య విస్తరణ మరియు ధరల స్థిరీకరణకు దోహదపడుతుంది. ఇక్కడ పరిగణనలోనికి తీసుకోవాల్సిన అంశం ఏమిటి అంటే, స్థాన మార్పు ద్వారా రైతు పొందే ధర ఖచ్చితంగా రవాణాకు ఆయ్యే ఖర్చు కంటే ఎక్కువగా ఉండాలి. 07 మార్చి 2025 నుంచి నూకల (Broken Rice) ఎగుమతి విధానాన్ని కేంద్ర ప్రభుత్వం ‘నిషేధిత’ నుంచి ‘స్వేచ్ఛా’ విధానంగా మార్చింది. ఏందుకంటే పశువులదాణాగా చైనా మరియు మనుషులు తినడం కోసం ఆఫ్రికా దేశాలైన సెనెగల్, జిబౌటి మొదలగు దేశాలు దిగుమతులను అనుమతిస్తున్నాయి. ఈ అవకాశాన్ని అందిపుచ్చుకోవాలి. ఇంకొక అవకాశం ఏమిటంటే, ‘పారాబాయిల్డ్ రైస్’ పై కేంద్ర ప్రభుత్వం ఎగుమతుల సుంకాన్ని పూర్తిగా తొలగించినది. మూడవది, కాల ఉపయోగం, వినియోగదారునికి అవసరమైన సమయానికి వస్తువులను అందుబాటులో ఉంచినప్పుడు ఏర్పడే ఉపయోగం. ఎందుకు అంటే, వ్యవసాయ ఉత్పత్తులు సీజన్ వారీగా పండుతాయి, కానీ వాటి వినియోగం సంత్సరాంతం ఉంటుంది. ఉదాహరణకు ఫలాలను నిల్వ ఉంచి సీజన్ కాకపోయినప్పుడు విక్రయించడం. కాల ఉపయోగం వలన వేర్‌హౌస్‌లు, నిల్వ కేంద్రాలు, నిల్వ వాణిజ్య వ్యవస్థలు సృష్టించబడతాయి. ఇది సరఫరా-డిమాండ్ సమతుల్యాన్ని నిలబెట్టడంలో మరియు ధరలు నియంత్రించడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది.
రైతులు తమ యొక్క ఉత్పత్తులకు గిట్టుబాటు ధరలు ఎలా ఉంటాయో ముందస్తుగా తెలుసుకోవడానికి ప్రయత్నించాలి. ఆచార్య ఎన్. జి. రంగా వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయం, గుంటూరులో ప్రధాన వ్యవసాయ పంటల ముందస్తు ధరలను అంచనా వేయుటకు “వ్యవసాయ మార్కెట్ ఇంటెలిజెన్స్ కేంద్రం” 2018-19 సంవత్సరం లో స్థాపించబడింది. గత అనుభవంలో ఈ కేంద్రం అంచనా వేసిన ధరలు 90% వరకు వాస్తవానికి దగ్గరగా ఉన్నాయి మరింత సమాచారం కోసం https://angrau.ac.in/downloads/AMIC/PriceForecast సందర్శించవచ్చు. వీటిని దృష్టిలో పెట్టుకొని రైతు తమ ఉత్పత్తులకు ఆదాయ వ్యాయాల నిష్పత్తిని లెక్కించుకొని, వీటితో పాటు వివిధ మార్కెట్లలో తమ పంట ఉత్పత్తులకు ఎంత ధర ఉందో తెలుసుకొని దానికి అనుగుణoగా నిర్ణయం తీసుకోవాలి. నికి తోడు, రైతులు తమ ఉత్పత్తులను అదేవిదంగా అమ్మకుండా, దానికి విలువ జోడించినట్లయితే అధిక ధరలను పొందవచ్చు.
ఎల్‌నినో పరిస్థితుల్లో ప్రభుత్వ జోక్యం కూడా అవసరం
వ్యవసాయం నుండి ఉత్పత్తులు ‘సీజన్’ ఆధారంగా ఉంటాయి, కానీ వాటి యొక్క వినియోగం సంవత్సరం పొడవునా ఉంటుంది. అందుచేత గిరాకి మరియు సరఫరాల మద్య తారతమ్యాలు తక్కువగా ఉండాలి అంటే ‘ప్రభుత్వ జోక్యం’ అనేది తప్పనిసరి. ఏపంటలో ఆయిన ధరలు 20 శాతం కంటే ఎక్కువ పెరిగినప్పుడు ప్రభుత్వం నిల్వ ఉన్న సరుకులను మార్కెట్ లోకి అందుబాటులో ఉండేటట్లు చూడాలి. దీనికోసం ప్రత్యేకంగా ‘ధరల స్థిరీకరణ నిధి’ ఏర్పాటు చేయాలి. ఇప్పటి పరిస్థితులలో మన రాష్ట్ర ప్రభుత్వం మిగతా రాష్ట్రాల మాదిరిగా పంట ఉత్పత్తులలో నాణ్యత తగ్గినా కొనుగోలు చేయాలి.
వాతావరణ పరిస్థితులు రైతు నియంత్రణలో ఉండకపోవచ్చు. కానీ పంటను ఎలా ఉత్పత్తి చేయాలి, ఎప్పుడు విక్రయించాలి, ఎక్కడ విక్రయించాలి, ఏ రూపంలో విక్రయించాలి అనే నిర్ణయాల్లో కొంతవరకు రైతుకు అవకాశం ఉంటుంది. అందువల్ల ఎల్‌నినో వంటి వాతావరణ సవాళ్లను కేవలం ఉత్పత్తి నష్టంగా చూడకుండా, పంట ప్రణాళిక, నీటి నిర్వహణ, విలువ జోడింపు, మార్కెట్ ఎంపిక, నిల్వ మరియు సరైన సమయంలో విక్రయం వంటి అంశాలను సమగ్రంగా చూడాలి. వినియోగదారుడి సంతృప్తి అనేది ఎప్పటికైనా అంతిమ లక్ష్యం. ఆకార, స్థల మరియు కాల ఉపయోగాలు సమాజంలో వ్యవసాయ ఉత్పత్తులను వినియోగదారునికి సరైన రూపంలో, సరైన ప్రదేశంలో, సరైన సమయంలో అందించడంలో ముఖ్య పాత్ర పోషిస్తాయి. ఇవి కలిపి ఆర్థిక సమృద్ధిని మరియు వినియోగదారుని సంతోషాన్ని పెంచుతాయి. వీటన్నింటి సంగమమే “సరైన వస్తువు – సరైన రూపంలో – సరైన సమయానికి – సరైన వ్యక్తికి” చేరేలా చేస్తాయి. ఇవి ఆర్థిక వ్యవస్థను సమర్థవంతంగా నడపడానికి, రైతులు మరియు వినియోగదారుల మద్య సమతుల్యాన్ని నెలకొల్పడానికి మరియు సామాజిక సంక్షేమాన్ని పెంచడానికి దోహదపడతాయి.డా. కె. జె. వి. కె. శిరీష, రీసెర్చ్ అసోసియేట్, డా. ఐ. వి. వై. రామారావు, ప్రధాన వ్యవసాయ ఆర్ధిక శాస్త్రవేత్త,
సాగు ఖర్చు విభాగం, ఆచార్య ఏన్. జీ. రంగా వ్యవసాయ విశ్వవిధ్యాలయం, లాం, గుంటూరు – 522 304
ఈమెయిల్: ivy.ramarao@angrau.ac.in, ఫోన్:9493660918.
