పశుగ్రాసం కొరత – ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలు
పశువుల ఆరోగ్యం, పాల ఉత్పత్తి మరియు రైతు ఆదాయాన్ని కాపాడుకోవడానికి సమగ్ర మార్గదర్శిని
భారతదేశంలో పశుపోషణ రైతులకు పశుగ్రాసం కొరత ఒక ముఖ్యమైన సమస్య. ముఖ్యంగా వర్షాభావం, అధిక ఉష్ణోగ్రతలు, ఎల్‌నినో ప్రభావం, తక్కువ వర్షపాతం, వరదలు, పంటల సాగు విధానాల్లో మార్పులు, సాగుభూమి తగ్గడం వంటి కారణాల వల్ల పచ్చిమేత లభ్యత తగ్గుతుంది. పచ్చిమేత కొరత ఏర్పడినప్పుడు పశువులకు సరిపడా పోషకాలు అందకపోవడంతో పాల దిగుబడి తగ్గడం, శరీర బరువు తగ్గడం, పునరుత్పత్తి సామర్థ్యం తగ్గడం, వ్యాధుల బారిన పడే అవకాశం పెరగడం జరుగుతుంది.
అయితే పచ్చిమేత అందుబాటులో లేదని పశువులకు కేవలం ఎండుగడ్డి లేదా వరి గడ్డిని మాత్రమే ఎక్కువగా ఇవ్వడం సరైన పద్ధతి కాదు. లభ్యమయ్యే అన్ని స్థానిక వనరులను శాస్త్రీయంగా ఉపయోగించడం, పంట అవశేషాలను పోషక విలువ పెంచి వినియోగించడం, సైలేజ్ తయారు చేయడం, ప్రత్యామ్నాయ పశుగ్రాస పంటలు సాగు చేయడం, సమతుల్య దాణా అందించడం ద్వారా పశుగ్రాస కొరతను గణనీయంగా తగ్గించవచ్చు.
- పంట అవశేషాలను పశుగ్రాసంగా ఉపయోగించడం
పశుగ్రాస కొరత సమయంలో రైతుల వద్ద లభించే ప్రధాన వనరు పంటల అవశేషాలు.
ఉపయోగించగల పంట అవశేషాలు:
• వరి గడ్డి, జొన్న కాడలు, మొక్కజొన్న కాడలు, సజ్జ కాడలు, రాగి కాడలు, వేరుశనగ ఎండుగడ్డి,పెసర, మినుము, శనగ పంట అవశేషాలు, కంది కాడలు, గోధుమ గడ్డి, ఇతర పప్పుధాన్యాల ఎండుగడ్డి
వీటిలో కొన్ని పదార్థాల్లో పీచు ఎక్కువగా ఉండి, జీర్ణశక్తి తక్కువగా ఉంటుంది. కాబట్టి వాటిని చాఫ్ కట్టర్‌తో చిన్న ముక్కలుగా చేసి, దాణా మరియు ఇతర పోషక పదార్థాలతో కలిపి ఇవ్వడం మంచిది. - వరి గడ్డిని మెరుగుపరచి వినియోగించడం
వరి గడ్డి లభ్యత ఎక్కువగా ఉన్నప్పటికీ దాని పోషక విలువ తక్కువగా ఉంటుంది. ముఖ్యంగా లిగ్నిన్ మరియు సిలికా ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల జీర్ణశక్తి పరిమితంగా ఉంటుంది.
దీనిని మెరుగుపరచడానికి:
యూరియా ట్రీట్మెంట్
వరి గడ్డిని యూరియా ద్రావణంతో శాస్త్రీయంగా ట్రీట్ చేయడం ద్వారా దాని జీర్ణశక్తి మరియు నైట్రోజన్ విలువను పెంచవచ్చు.
సాధారణంగా 100 కిలోల పొడి గడ్డికి సుమారు 4 కిలోల యూరియాను నీటిలో కరిగించి సమంగా చల్లుతూ పొరలుగా అమర్చి, గాలి చొరబడకుండా కప్పి కొన్ని వారాలు ఉంచే పద్ధతి ఉపయోగిస్తారు.
అయితే ఇది పశువులకు నేరుగా యూరియా తినిపించడం కాదు. యూరియా ట్రీట్మెంట్ విధానాన్ని ఖచ్చితంగా పాటించాలి. ట్రీట్ చేసిన గడ్డిని ఉపయోగించే ముందు తగిన సమయం, వెంటిలేషన్ మరియు సరైన నిర్వహణ అవసరం.
- సైలేజ్ తయారీ – పచ్చిమేత కొరతకు ఉత్తమ ప్రత్యామ్నాయం
పచ్చిమేత సమృద్ధిగా లభించే సమయంలో దానిని భద్రపరచుకోవడానికి సైలేజ్ చాలా ఉపయోగకరమైన పద్ధతి.
సైలేజ్‌కు అనుకూలమైన పంటలు:
మొక్కజొన్న, జొన్న, సజ్జ, ఓట్స్, ఇతర అనుకూలమైన పచ్చిమేత పంటలు
మొక్కజొన్న సైలేజ్ ముఖ్యంగా పాల పశువులకు మంచి శక్తి వనరుగా ఉపయోగపడుతుంది.
సైలేజ్ తయారీలో ముఖ్యమైన అంశాలు: - పంటను సరైన దశలో కోయాలి.
- సుమారు 1–2 సెం.మీ. పరిమాణంలో చాప్ చేయాలి.
- సైలేజ్ గుంత/బంకర్/సీలో బ్యాగ్‌లో పొరలుగా వేయాలి.
- ప్రతి పొరను బాగా తొక్కి గాలిని బయటకు పంపాలి.
- గాలి చొరబడకుండా పూర్తిగా మూసివేయాలి.
- కిణ్వ ప్రక్రియ సక్రమంగా జరిగేలా చూడాలి.
సరైన సైలేజ్ తయారీ ద్వారా పచ్చిమేత లభించని వేసవి లేదా కరువు కాలంలో కూడా నాణ్యమైన పశుగ్రాసాన్ని అందించవచ్చు. - ఎండుగడ్డి నిల్వ చేసుకోవడం
రైతులు పచ్చిమేత ఉన్న సమయంలోనే భవిష్యత్తు అవసరాల కోసం ఎండుగడ్డిని నిల్వ చేసుకోవాలి.
మంచి ఎండుగడ్డి లక్షణాలు:
• బూజు లేకుండా ఉండాలి
• అధిక తేమ లేకుండా ఉండాలి
• దుర్వాసన ఉండకూడదు
• పురుగులు లేకుండా ఉండాలి
• వర్షానికి తడవకూడదు
ఎండుగడ్డిని నేలపై నేరుగా కాకుండా ప్యాలెట్లు లేదా ఎత్తైన ప్రదేశంలో నిల్వ చేయడం మంచిది. - పప్పుధాన్యాల ఎండుగడ్డి వినియోగం
పచ్చిమేత కొరత సమయంలో పప్పుధాన్యాల ఎండుగడ్డి మంచి ప్రత్యామ్నాయం.
ఉదాహరణకు:
• వేరుశనగ ఎండుగడ్డి
• శనగ కాడలు
• పెసర అవశేషాలు
• మినుము అవశేషాలు
• కంది కాడలు
వీటిలో సాధారణ వరి గడ్డితో పోలిస్తే పోషక విలువ మెరుగ్గా ఉండవచ్చు.
ప్రత్యేకంగా వేరుశనగ ఎండుగడ్డి రైతులకు మంచి ప్రత్యామ్నాయ పశుగ్రాస వనరుగా ఉపయోగపడుతుంది. అయితే బూజు పట్టిన లేదా అఫ్లాటాక్సిన్ ప్రమాదం ఉన్న పదార్థాలను పశువులకు ఇవ్వకూడదు. - ఉప ఉత్పత్తులను పశుగ్రాసంలో ఉపయోగించడం
వ్యవసాయ మరియు ఆహార పరిశ్రమలలో లభించే కొన్ని ఉప ఉత్పత్తులను శాస్త్రీయంగా ఉపయోగించవచ్చు.
ఉదాహరణలు:
• బియ్యం తవుడు,గోధుమ తవుడు,మొక్కజొన్న, జొన్న,సజ్జ, శనగ చూర్ణం, పప్పుధాన్యాల ఉప ఉత్పత్తులు, వేరుశనగ పిండి/కేక్, సోయాబీన్ మీల్, నువ్వుల కేక్, పొద్దుతిరుగుడు కేక్, కొబ్బరి కేక్
వీటిని పశువుల శక్తి మరియు ప్రోటీన్ అవసరాలకు అనుగుణంగా సమతుల్య దాణాలో ఉపయోగించాలి. - చెట్ల ఆకులను ప్రత్యామ్నాయ పశుగ్రాసంగా ఉపయోగించడం
పశుగ్రాస కొరత సమయంలో కొన్ని చెట్ల ఆకులు కూడా ఉపయోగపడతాయి.
ఉదాహరణకు:
సుబాబుల్, గ్లైరిసిడియా, మునగ, కొన్ని స్థానికంగా ఉపయోగించే పశుగ్రాస చెట్ల ఆకులు
అయితే ప్రతి చెట్టు ఆకును పశువులకు ఇవ్వడం సురక్షితం కాదు. కొన్ని మొక్కల్లో విషపదార్థాలు లేదా యాంటీ-న్యూట్రిషనల్ ఫ్యాక్టర్లు ఉండవచ్చు.
అందువల్ల తెలిసిన, పశుగ్రాసంగా సురక్షితంగా ఉపయోగించే మొక్కలనే ఎంచుకోవాలి. - సుబాబుల్ ఆకుల వినియోగం
సుబాబుల్ మంచి ప్రోటీన్ వనరుగా ఉపయోగపడుతుంది. అయితే ఇందులో మిమోసిన్ అనే యాంటీ-న్యూట్రిషనల్ పదార్థం ఉంటుంది.
కాబట్టి:
• అధిక మొత్తంలో ఇవ్వకూడదు.
• ఇతర పశుగ్రాసాలతో కలిపి ఇవ్వాలి.
• ఆకులను మాత్రమే ఆధారంగా చేసుకుని పూర్తి దాణాగా ఉపయోగించకూడదు.
సుబాబుల్‌ను మిశ్రమ పశుగ్రాసంలో పరిమితంగా ఉపయోగించడం ఉత్తమం. - మునగ ఆకుల వినియోగం
మునగ ఆకుల్లో ప్రోటీన్ మరియు కొన్ని ఖనిజాలు, విటమిన్లు ఉంటాయి. పశుగ్రాస కొరత సమయంలో పరిమితంగా ఇతర పశుగ్రాసాలతో కలిపి ఉపయోగించవచ్చు.
అయితే మునగ ఆకులు కూడా మొత్తం రేషన్‌కు ప్రత్యామ్నాయం కావు. - హైడ్రోపోనిక్ పశుగ్రాసం
తక్కువ స్థలంలో పశుగ్రాసం ఉత్పత్తి చేయడానికి హైడ్రోపోనిక్ ఫాడర్ గురించి ప్రస్తుతం విస్తృతంగా చర్చ జరుగుతోంది.
సాధారణంగా:
మొక్కజొన్న, బార్లీ, ఓట్స్, ఇతర ధాన్య విత్తనాలను
నీరు మరియు నియంత్రిత పరిస్థితుల్లో మొలకెత్తించి పశుగ్రాసంగా ఉపయోగిస్తారు.
ప్రయోజనాలు:
• తక్కువ స్థలం
• తక్కువ సమయంలో ఉత్పత్తి
• సంవత్సరం పొడవునా ఉత్పత్తి చేసే అవకాశం
• నీటి వినియోగాన్ని నియంత్రించవచ్చు
అయితే విత్తనం, షెడ్, నీరు, కార్మిక వ్యయం మరియు ఫంగస్ నియంత్రణ ఖర్చులను పరిగణనలోకి తీసుకుని మాత్రమే రైతు ఆర్థికంగా అనుకూలమా కాదా నిర్ణయించాలి. - పశుగ్రాస పంటల సాగు
పశుగ్రాస కొరతను శాశ్వతంగా తగ్గించడానికి రైతులు తమ భూమిలో కొంత భాగాన్ని పశుగ్రాస పంటలకు కేటాయించడం ఉత్తమ మార్గం. స్థానిక వాతావరణం, నీటి లభ్యత మరియు నేల స్వభావాన్ని బట్టి పంటను ఎంచుకోవాలి. - మిశ్రమ పశుగ్రాస సాగు
ఒకే పంటపై ఆధారపడకుండా గడ్డి + పప్పుజాతి పశుగ్రాసం కలిపి సాగు చేయడం మంచిది.
ఉదాహరణకు:
సూపర్ నేపియర్ + లెగ్యూమ్ ఫోడర్
లేదా
జొన్న + లెగ్యూమ్
ఇలా చేస్తే పశువులకు శక్తి మరియు ప్రోటీన్ రెండింటినీ సమతుల్యంగా అందించే అవకాశం ఉంటుంది. - పశువుల రేషన్‌ను శాస్త్రీయంగా నిర్వహించడం
పశుగ్రాసం కొరత సమయంలో అందుబాటులో ఉన్న గడ్డిని విచక్షణ లేకుండా ఎక్కువగా ఇవ్వడం కంటే రేషన్ బ్యాలెన్సింగ్ చాలా ముఖ్యమైనది. ప్రత్యేకంగా అధిక పాలిచ్చే పశువులకు కేవలం గడ్డి ఆధారిత ఆహారం సరిపోకపోవచ్చు. అవసరానికి అనుగుణంగా సమతుల్య దాణా ఇవ్వాలి. - మినరల్ మిక్చర్ ప్రాముఖ్యత
పశుగ్రాసం తగ్గినప్పుడు పశువులకు లభించే మొత్తం పోషకాల్లో మాత్రమే కాకుండా ఖనిజాల లోపం కూడా ఏర్పడవచ్చు.
అందువల్ల పశువు వయస్సు, శరీర స్థితి, పాల ఉత్పత్తి మరియు గర్భస్థితిని బట్టి సరైన మినరల్ మిక్చర్ ఇవ్వాలి. - నీటి నిర్వహణ
పశుగ్రాసం కొరత సమయంలో నీటి కొరత మరింత తీవ్రమైన సమస్య.
పాలు ఉత్పత్తి చేసే పశువులకు తగినంత స్వచ్ఛమైన నీరు ఎప్పుడూ అందుబాటులో ఉండాలి.
నీటి కొరత ఉంటే పశువు ఆహారం తీసుకోవడం మరియు పాల ఉత్పత్తి రెండూ తగ్గే అవకాశం ఉంది. - పశుగ్రాసాన్ని వృథా కాకుండా చూడాలి
పశువులకు గడ్డి పెట్టే విధానం కూడా చాలా ముఖ్యం.
చాలా పొడవైన గడ్డిని నేలపై ఎక్కువగా వేసినప్పుడు పశువులు కొంత భాగాన్ని తొక్కి వృథా చేస్తాయి.
అందువల్ల:
చాఫ్ కట్టర్ → చిన్న ముక్కలు → సరైన ఫీడ్ ట్రఫ్ → నియంత్రిత పరిమాణం
అనే విధానాన్ని పాటిస్తే పశుగ్రాస వృథాను తగ్గించవచ్చు. - పశుగ్రాస బ్యాంకులు
గ్రామ స్థాయిలో Fodder Banks ఏర్పాటు చేయడం కరువు పరిస్థితుల్లో చాలా ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది.
వర్షాకాలంలో అధికంగా లభించే:
• ఎండుగడ్డి, సైలేజ్, పశుగ్రాస విత్తనాలు, పంట అవశేషాలు
సేకరించి నిల్వ చేసి, కరువు సమయంలో రైతులకు అందించవచ్చు.
రైతు సంఘాలు, సహకార సంఘాలు, పశుసంవర్ధక శాఖ మరియు స్థానిక సంస్థలు కలిసి పనిచేస్తే ఇది మరింత సమర్థవంతంగా ఉంటుంది. - పశుగ్రాస కొరత సమయంలో పశువుల సంఖ్యను నియంత్రించడం
దీర్ఘకాలిక పశుగ్రాస కొరత ఉన్నప్పుడు అందుబాటులో ఉన్న పశుగ్రాసాన్ని పశువుల సంఖ్యతో పోల్చుకోవాలి.
తక్కువ ఉత్పాదకత కలిగిన, వృద్ధ, దీర్ఘకాలికంగా అనారోగ్యంతో ఉన్న లేదా ఆర్థికంగా నిర్వహించడం కష్టమైన జంతువులను కొనసాగించడం రైతుకు భారంగా మారవచ్చు.
అందువల్ల రైతు ఉత్పాదకత ఆధారంగా మంద నిర్వహణ చేయడం ద్వారా పశుగ్రాస అవసరాన్ని తగ్గించుకోవచ్చు. - పశుగ్రాస కొరత సమయంలో తప్పించుకోవాల్సినవి
❌ బూజు పట్టిన గడ్డి
❌ కుళ్లిన సైలేజ్
❌ తెలియని విషపూరిత మొక్కలు
❌ అధికంగా యూరియా కలిగిన పదార్థాలు
❌ అకస్మాత్తుగా అధిక ధాన్యాలు
❌ ఒక్కసారిగా రేషన్‌లో భారీ మార్పులు
❌ కలుషితమైన వ్యవసాయ వ్యర్థాలు
❌ పురుగుమందు అవశేషాలు ఉన్న పంట అవశేషాలు
వీటివల్ల జీర్ణకోశ సమస్యలు, విషపూరిత పరిస్థితులు, అజీర్ణం, ఆమ్లత్వం మరియు ఇతర ఆరోగ్య సమస్యలు ఏర్పడవచ్చు.
పశుగ్రాస కొరత అనేది కేవలం పచ్చిమేత కొరత సమస్య కాదు; అది పశువుల ఆరోగ్యం, పాల ఉత్పత్తి, సంతానోత్పత్తి మరియు రైతు ఆదాయంపై ప్రభావం చూపే సమస్య. అందువల్ల పచ్చిమేత కోసం వర్షంపై మాత్రమే ఆధారపడకుండా ముందుగానే పశుగ్రాస ప్రణాళిక రూపొందించుకోవాలి.
“పచ్చిమేత ఉన్నప్పుడు నిల్వ – పంట అవశేషాల శాస్త్రీయ వినియోగం – సైలేజ్ – ఎండుగడ్డి – ప్రత్యామ్నాయ పశుగ్రాసాలు – సమతుల్య దాణా – సరిపడా నీరు” అనే ఏడు అంశాలను రైతులు పాటిస్తే పశుగ్రాస కొరత ప్రభావాన్ని గణనీయంగా తగ్గించవచ్చు.
ప్రతి రైతు తన భూమిలో కొంత భాగాన్ని శాశ్వత పశుగ్రాసం కోసం కేటాయించడం, పంట అవశేషాలను కాల్చకుండా పశుగ్రాసంగా మార్చడం, పచ్చిమేతను సైలేజ్/హే రూపంలో నిల్వ చేయడం అలవాటు చేసుకోవాలి.
పశుగ్రాస భద్రత = పశుసంపద భద్రత = రైతు ఆదాయ భద్రత.
డా.జి.రాంబాబు, పశు వైద్య సహాయ శస్త్ర చికిత్సకులు, నందిమండలం, వై.యస్.ఆర్. కడప జిల్లా. Ph:94945 88885
