కావలసిన పదార్థాలు : 20 లీ. ప్లాస్టిక్ క్యాన్ (మూతతో సహా), ఇ.యం. స్టాకు ద్రావణం 1 లీ. 1-2కి బెల్లం. 20 లీ. నీరు. తయారీ విధానం : ప్లాస్టిక్ క్యాన్‌లో 20 లీ. నీరు నింపి 1-2 కి. బెల్లాన్ని కలపాలి. దీనికి 1 లీ. ఇ.యం. స్టాకు ద్రావణం కలపాలి. క్యాన్‌పై మూత పెట్టి 8-10 రోజులు చల్లటి, చీకటి ప్రదేశంలో ఉంచాలి. ఉదజని సూచిక 3.5కి వస్తుంది. తయారైన యాక్టివేటెడ్ ఇ.యం. ద్రావణం నుండి తీయని, పుల్లటి వాసన వస్తుంది.
ఉపయోగించే విధానాలు :
నేరుగా ఉపయోగించడం :
పంటపై పిచికారి : 1 మి.లీ. / 1 లీ. నీరు
భూమి / పంట అవశేషాలపై పిచికారి : 5 మి.లీ. / 1 లీ. నీరు
కంపోస్టు కుప్పపై పిచికారి : యాక్టివేటెడ్ ఇ.యం.ని 60 రోజుల వరకు ఉపయోగించకపోతే 0.5% ద్రావణాన్ని కంపోస్టు కుప్పపై పిచికారి చేయాలి.
యాక్టివేటెడ్ ఇ.యం.ని. 60 రోజులలోపు ఉపయోగించాలి.
8 రోజులు చల్లని, చీకటి ప్రదేశంలో పులియబెట్టాలి.
శుభ్రమైన, ఎటువంటి దుర్వాసనలేని ద్రవాన్ని గుడ్డతో వడపోయాలి. తయారు చేసిన 60-70 రోజులలోపు వాడాలి
యాక్టివేటెడ్ ఇ.యం.తో సత్తువ కల్గించిన మూత్రం
పశువుల మూత్రాన్ని సేకరించి 8 రోజులు ఎనరోబిక్ పద్ధతిలో పులియ బెట్టాలి.
ఒక లీటరు నీటికి 1 మి.లీ. సత్తువ కలిగించిన మూత్రాన్ని కలిపి పంటపై పిచికారి చేయాలి. పంటకాలంలో 3-4 సార్లు పిచికారి చేయాలి. తయారు చేసిన 60-70 రోజులలోపు వాడాలి
కాన్-టికీ (Kon-Tiki) బయోచార్ కిల్న్ అనేది ఫ్లేమ్ కర్టెన్ (Flame Curtain) సూత్రం ఆధారంగా పనిచేసే తలక్రిందుల శంఖాకార కిల్న్. పంట అవశేషాలను పరిమిత ఆక్సిజన్ పరిస్థితుల్లో తక్కువ పొగతో బయోచార్‌గా మార్చడానికి ఈ పద్ధతి ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రాచుర్యం పొందుతోంది.
ముందుగా కిల్న్ అడుగు భాగంలో కొద్దిపాటి పొడి చెక్కలు లేదా ఇతర తేలికగా మండే పదార్థాలను వేసి మంట వేయాలి. అనంతరం వరి గడ్డి, మొక్కజొన్న కాండాలు, పత్తి కట్టెలు, చెరకు ఆకులు లేదా ఇతర పొడి పంట అవశేషాలను దశలవారీగా చిన్న పరిమాణాల్లో వేయాలి. పైభాగంలో ఏర్పడే మంట (Flame Curtain) పొగను దహనం చేస్తూ, కింది భాగంలోని అవశేషాలను పరిమిత ఆక్సిజన్ పరిస్థితుల్లో పైరోలిసిస్ ద్వారా బయోచార్‌గా మారుస్తుంది. చివరలో అవసరమైన స్థాయిలో బయోచార్ ఏర్పడిన తర్వాత మంటను ఆపి, నీరు చల్లి లేదా గాలి ప్రవేశాన్ని నిలిపివేసి కిల్న్‌ను చల్లారనివ్వాలి.
కిల్న్ పరిమాణాన్ని బట్టి ఒక్కో బ్యాచ్‌లో వంద కిలోల నుంచి సుమారు ఒక టన్ను వరకు పంట అవశేషాలను ప్రాసెస్ చేయవచ్చు. ముడి పదార్థం స్వభావాన్ని బట్టి సుమారు 10-20 శాతం బయోచార్ లభిస్తుంది. సాధారణంగా ఒక బ్యాచ్ పూర్తవడానికి 2-4 గంటల సమయం పడుతుంది.
కాన్-టికీ కిల్న్ ద్వారా పొగ తక్కువగా విడుదలవుతుంది, నాణ్యమైన బయోచార్ ఉత్పత్తి అవుతుంది, తయారీ వేగంగా పూర్తవుతుంది మరియు పంట అవశేషాల దహనం వల్ల కలిగే పర్యావరణ కాలుష్యం గణనీయంగా తగ్గుతుంది. ఈ కారణాల వల్ల రైతు ఉత్పత్తిదారుల సంఘాలు, కస్టమ్ హైరింగ్ కేంద్రాలు, వ్యవసాయ శిక్షణా కేంద్రాలు మరియు పెద్ద రైతులకు ఈ సాంకేతికత అనువైన ప్రత్యామ్నాయంగా గుర్తింపు పొందుతోంది.
భారతదేశంలో అనేక సంస్థలు మరియు ఫ్యాబ్రికేషన్ యూనిట్లు వివిధ పరిమాణాల కాన్-టికీ కిల్న్‌లను తయారు చేస్తున్నాయి. కిల్న్ పరిమాణం, ఉక్కు మందం, తయారీ నమూనాను బట్టి ధర ₹40,000 నుండి ₹70,000 ల మద్య ఉండవచ్చు.
డా వి మురళి, (సీనియర్ శాస్త్రవేత్త), జి. డయానా (రిసెర్చ్ స్కాలర్), జి . రాధిక (రిసెర్చ్ స్కాలర్), డా ఆనిత కుమారి (ప్రధాన శాస్త్రవేత్త), కూరగాయల పరిశోధన స్థానం, శ్రీ కొండ లక్ష్మణ్ తెలంగాణ ఉద్యాన విశ్వవిద్యాలయం, రాజేంద్రనగర్, హైదరాబాద్ -500030 సెల్: 6304749921
ఆవాలు సుగంధ ద్రవ్యమొక్క. గింజలు 1 మి.మీ. పరిమాణంలో చిన్నవిగా ముదురు గోధుమ రంగు లేదా నలుపు రంగులో ఉంటాయి. మొక్క 2 నుండి 8 అ. ఎత్తు పెరుగుతుంది. పసుపు రంగులో చిన్న పూలు ఏర్పడతాయి. ఆకులు సన్ననూగుతో కప్పబడి ఉంటాయి. ఎండ ఎక్కువగా ఉన్న రోజుల్లో పగటిపూట ఆకులు వడలి, రాత్రిపూట తిరిగి పూర్వస్థితికి వస్తాయి. మొక్క అనేక కొమ్మలు కలిగి వేగంగా పెరుగుతుంది. పూలు 7-9 మి.మీ. పొడవుంటాయి. కాయ సన్నగా, పొడవుగా ముక్కు కలిగి ఉంటుంది. ఇది 1-2 సెం.మీ. పొడవుంటుంది.
సాధారణ నామం : బ్లాక్‌మస్టర్డ్ శాస్త్రీయ నామం : బ్రాసికా నైగ్రా కుటుంబం: బ్రాసికేసి
ఉపయోగాలు : ఔషధ రంగంలో ….
ఔషధ వైద్యంలో ఆవాల గింజల పిండిని ఉడకబెట్టి పుండుపై కట్టుకడతారు. గింజలను నూరి పేస్టు చేసి కీళ్ళ నొప్పులు తగ్గడానికి చర్మంపై పూస్తారు. దీనిని చర్మంపై పూసినపుడు రక్తాన్ని ఆ ప్రదేశంలోకి ప్రసరించేటట్లు చేసి బాధ, నొప్పులను తగ్గిస్తుంది.
నలగగొట్టిన గింజలపై వేడి నీరు పోసి కాళ్ళనుంచితే జలుబు, తలనొప్పులు తగ్గుతాయి. పురాతన ఔషధమూలికా వైద్యులు బట్టతల, మూర్ఛరోగం, పాముకాటు, పంటి నొప్పుల చికిత్సకుపయోగించేవారు.
గింజలను లోపలికి తీసుకుంటే ఆకలిని పెంచడం, జీర్ణశక్తిని పెంచడం, మూత్రవర్ధకం, వాంతి మందుగా పనిచేస్తుంది. గింజలను మొలాసెస్‌తో కలిపి లోపలికి మింగితే విరేచనకారిగా పనిచేస్తుంది. గింజల కషాయం కాలేయం, స్ల్పీన్ గట్టి పడటాన్ని తగ్గించే చికిత్సలో ఉపయోగిస్తారు. దీనిని కార్సినోమా, గొంతు ట్యూమర్ల చికిత్సలో కూడా ఉపయోగిస్తారు. ఆవాలు గింజలను తింటే టానిక్‌గా, ఆకలి పెంచడానికి ఉపయోగపడతాయి.
గింజలతో తయారు చేసిన ద్రవంతో పుక్కిలిస్తే ట్యూమర్స్ నివారించబడతాయి. ఆవాల నూనె వెంట్రుకల పెరుగుదలను ప్రోత్సహిస్తుంది. ఆవాల పిండి యాంటిసెప్టిక్‌గా పనిచేస్తుంది.
వ్యవసాయరంగంలో …
ఆవపిండిని పశువులకు దాణాగా యిస్తే పాల దిగుబడి పెరుగుతుంది. ఆవాల నూనె చెక్క పంటలకు ఎరువుగా, పురుగు మందుగా పనిచేస్తుంది.
ఆవాల ఆకు ద్రావణాన్ని వేడి నీటితో కలిపి పిచికారి చేస్తే జ్యూట్ పంటలో కాండం కుళ్ళు తెగులు నివారించబడుతుంది.
ఈ ద్రావణాన్ని వేడి నీటితో కలిపి పిచికారి చేస్తే వరి పంటనాశించే గోధుమ రంగు మచ్చ తెగులు నివారించబడుతుంది. పశ్చిమ బెంగాల్ రైతులు ఈ పద్ధతిని విజయవంతంగా ఆచరిస్తున్నారు. ఆ విధంగా ఈ మొక్కని పర్యావరణహిత సేంద్రియ వ్యవసాయంలో ఉపయోగించవచ్చు. (ఘోష్, 2000).
భూమిలో నివసించే వైర్‌వర్మ్స్ లార్వాలు అనేక పంటలను ఆశిస్తాయి. ఆలుగడ్డ పంటలో వీటి నష్టాన్ని బ్రాసికా పచ్చి రొట్ట ఎరువుల్ని పెంచి నివారించవచ్చు. (ఫ్రాస్ట్, 2002).
ఆవాల నూనె స్పోడోప్టెరా లిట్టొరాలిస్, స్పోడోప్టెరాలిట్టొరాలిస్ మిమోలిమ్స్‌ను నివారించింది. ఫాట్ బాడిప్రోటీన్ పరిమాణాలను తగ్గించింది (ఖాట్టర్ అండ్ అబుల్ డాబ్, 2010).
ఆవాల ఎసెన్షియల్ ఆయిల్ క్యాబేజి లూపర్, ట్రైకోప్లూసియాని అతి సమర్థవంతంగా చంపగలిగింది (యాస్మిన్ అక్తర్, 2014).
రైతునేస్తం ప్రచురణ ‘ఔషధ వేదం’ పుస్తకం కొరకు ఫోన్: 9676797777కు సంప్రదించండి.
ఇది నేలసారాన్ని మెరుగుపరచి, ప్రయోజనకరమైన సూక్ష్మజీవులను వృద్ధిచేస్తుంది. మొక్కలు బలంగా, ఆరోగ్యంగా పెరగటానికి సహాయపడుతుంది. సేంద్రియ మరియు సహజ వ్యవసాయానికి ఇది చాలా అనువైనది.
మోతాదు: ఎకరాకు 200 లీటర్లు సాగు నీరు ద్వారా గానీ, భూమిపైన గాని చల్లాలి.
కావలసిన పదార్థాలు : ఆవుపేడ: 10 కేజీలు; ఆవు నెయ్యి : 250 గ్రాములు; తేనె / నల్లబెల్లం : 500 గ్రాములు.
తయారు చేయు విధానం: ముందుగా ఆవుపేడ మట్టి కుండలో వేసి పావుకిలో ఆవునెయ్యి వేసి సుమారు 2 గంటలు బాగా కలిపి తర్వాత తేనె లేక బెల్లపు నీరు (అరకేజి బెల్లంకు అర లీటరు నీరు) పోసి 2 గంటలు ఆవుపేడను బాగా పిసుకుతూ కలపాలి. తర్వాత నీటిలో కళ్ళాపిలాజేసి 200 లీటర్ల డ్రమ్ములో పోసి డ్రమ్మునిండా నీరు పోస్తూ కలుపుతుండాలి. డ్రమ్ము నింపిన తర్వాత మిశ్రమాన్ని సుమారు 3 లేక 4 గంటలు కర్రతో త్రిప్పి ఆ తర్వాత ఎకరం పొలంలో కళ్ళాపిలా చిమ్మడం గాని లేక పారుతున్న నీటిలో పోస్తూ గాని భూమికివ్వాలి.
చేపల పెంపకంలో అధిక ఉత్పత్తి సాధించడానికి నాణ్యమైన చేప పిల్లలు, సమతుల్య ఆహారం, సరైన నీటి నాణ్యత మరియు వ్యాధి నియంత్రణతో పాటు చెరువులో సహజ ఆహార వనరుల లభ్యత కూడా ఎంతో ముఖ్యమైనది. ఈ సహజ ఆహార వనరులలో అత్యంత ప్రాధాన్యత కలిగినవి ప్లవకాలు. చేపల చెరువులో ప్లవకాల ఉత్పత్తి సమృద్ధిగా ఉన్నప్పుడు చేపల పెరుగుదల మెరుగుపడటంతో పాటు అనుబంధ ఆహార వ్యయం కూడా తగ్గుతుంది. అందువల్ల ప్లవకాల ఉత్పత్తి చేపల సాగులో కీలకమైన అంశంగా పరిగణించబడుతుంది.
ప్లవకాలు అంటే ఏమిటి? నీటిలో స్వేచ్ఛగా తేలియాడే సూక్ష్మ జీవులను ప్లవకాలు అంటారు. ఇవి కంటికి కనిపించని స్థాయిలో చిన్నవిగా ఉండి చెరువు జీవావరణ వ్యవస్థలో ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తాయి. చేప పిల్లల నుంచి పెద్ద చేపల వరకు వివిధ దశల్లో ఇవి సహజ ఆహారంగా ఉపయోగపడతాయి.
ప్లవకాల రకాలు చెరువులలో ప్రధానంగా రెండు రకాల ప్లవకాలు కనిపిస్తాయి
వృక్ష ప్లవకాలు (ఫైటోప్లాంక్టాన్) సూర్యరశ్మి సహాయంతో కిరణజన్య సంయోగక్రియ జరిపి తమ ఆహారాన్ని తామే తయారు చేసుకునే సూక్ష్మ మొక్కల సమూహాన్ని వృక్ష ప్లవకాలు అంటారు.
జంతు ప్లవకాలు (జూప్లాంక్టాన్) వృక్ష ప్లవకాలపై ఆధారపడి జీవించే సూక్ష్మ జీవులను జంతు ప్లవకాలు అంటారు. ఇవి చేప పిల్లలకు అత్యంత పోషకమైన సహజ ఆహారం.
చేపల చెరువులలో ప్లవకాల ప్రాముఖ్యత ప్లవకాలు చేపల చెరువులలో ఆహార గొలుసుకు పునాది వంటివి. చేపల పెరుగుదల, జీవన శాతం, ఆరోగ్యం మరియు ఉత్పత్తి స్థాయిని ప్రభావితం చేసే ముఖ్యమైన జీవ వనరులు. చెరువులో తగిన స్థాయిలో ప్లవకాలు ఉంటే చేపల పెరుగుదల వేగవంతమవుతుంది. అదనంగా రైతులు అనుబంధ ఆహారంపై చేసే ఖర్చు కూడా తగ్గుతుంది.
ప్లవకాల ఉత్పత్తికి అవసరమైన పరిస్థితులు ప్లవకాల ఉత్పత్తి చెరువు నేల సారం, నీటి నాణ్యత, సూర్యరశ్మి లభ్యత మరియు ఎరువుల వినియోగంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. చెరువు తయారీ సమయంలో భూసార పరీక్షలు నిర్వహించి అవసరమైన మేరకు పోషకాలను అందించడం ద్వారా ప్లవకాల పెరుగుదలను ప్రోత్సహించవచ్చు.
ప్లవకాల ఉత్పత్తిలో ఎరువుల పాత్ర చేపల చెరువులలో సహజ ఆహారమైన వృక్ష ప్లవకాలు మరియు జంతు ప్లవకాలు ఉత్పత్తిని పెంచడంలో ఎరువులు ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తాయి. వృక్ష ప్లవకాల పెరుగుదలకు అవసరమైన నత్రజని, భాస్వరం మరియు పొటాషియం వంటి పోషకాలను అందించడం వల్ల ప్లవకాల ఉత్పత్తి వేగంగా ప్రారంభమవుతుంది. జంతు ప్లవకాల ఉత్పత్తి కోసం పశువుల పేడ, కోళ్ల పెంట వంటి సేంద్రీయ ఎరువులను వినియోగిస్తారు. చెరువు తయారు చేసుకునే సమయంలో హెక్టారుకు 5-10 టన్నుల పశువుల పేడ లేదా 2-3 టన్నుల కోళ్ల పెంట వేయడం ద్వారా సూక్ష్మజీవుల పెరుగుదల ప్రోత్సహించబడి జంతు ప్లవకాల ఉత్పత్తి పెరుగుతుంది. అదనంగా జింక్, మాంగనీస్, కోబాల్ట్, ఇనుము వంటి సూక్ష్మ పోషకాలు ప్లవకాల వృద్ధిని మెరుగుపరుస్తాయి. ఎరువులను శాస్త్రీయ మోతాదులో సమతుల్యంగా వినియోగించడం ద్వారా చెరువులో సహజ ఆహార లభ్యత పెరిగి చేపల పెరుగుదల, ఆరోగ్యం మరియు ఉత్పాదకత మెరుగుపడతాయి. అయితే అధిక మోతాదులో ఎరువులు ఉపయోగించడం వల్ల నీటి నాణ్యత దెబ్బతినే అవకాశం ఉన్నందున అవసరానికి అనుగుణంగా మాత్రమే వినియోగించాలి
వృక్ష ప్లవకాల వల్ల కలిగే ప్రయోజనాలు వృక్ష ప్లవకాలు కిరణజన్య సంయోగక్రియ ద్వారా నీటిలో ప్రాణవాయువును ఉత్పత్తి చేస్తాయి. చేపలకు సహజ ఆహారాన్ని అందించడంతో పాటు నీటి నాణ్యతను మెరుగుపరుస్తాయి. నీటిలోని కార్బన్ డైఆక్సైడ్‌ను గ్రహించడం ద్వారా పర్యావరణ సమతుల్యతను కాపాడుతాయి. హానికరమైన కొన్ని సూక్ష్మజీవుల పెరుగుదలను కూడా నియంత్రించడంలో సహాయపడతాయి.
జంతు ప్లవకాల వల్ల కలిగే ప్రయోజనాలు జంతు ప్లవకాలలో ప్రోటీన్లు, కొవ్వులు, విటమిన్లు మరియు ఖనిజాలు అధికంగా ఉంటాయి. చేప పిల్లల ప్రారంభ దశ పెరుగుదలలో ఇవి ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తాయి. చెరువులో సమృద్ధిగా జంతు ప్లవకాలు ఉండటం వల్ల చేపల ఆరోగ్యం మెరుగుపడి మరణాల శాతం తగ్గుతుంది.
నీటి నాణ్యత పై ప్లవకాల ప్రభావం పగటి సమయంలో ప్లవకాలు కిరణజన్య సంయోగక్రియ జరిపి నీటిలో ఆక్సిజన్ స్థాయిని పెంచుతాయి. దీని వలన చేపలకు అనుకూలమైన వాతావరణం ఏర్పడుతుంది. పి.హెచ్. విలువలను సమతుల్యంగా ఉంచడంలో కూడా ప్లవకాల పాత్ర ఎంతో ముఖ్యమైనది. తగిన స్థాయిలో ప్లవకాలు ఉన్నప్పుడు నీటి నాణ్యత మెరుగ్గా ఉంటుంది.
ప్లవకాల బ్లూమ్స్ – కారణాలు మరియు ప్రభావాలు అధిక మోతాదులో ఎరువులు వాడటం, నీటిలో పోషకాలు ఎక్కువగా చేరడం వంటి కారణాల వల్ల ప్లవకాల బ్లూమ్స్ ఏర్పడతాయి. ఈ సమయంలో నీరు ముదురు ఆకుపచ్చ రంగులో కనిపిస్తుంది. బ్లూమ్స్ కారణంగా రాత్రి సమయంలో ఆక్సిజన్ స్థాయిలు ప్రమాదకరంగా తగ్గిపోవచ్చు. ఇది చేపల ఆరోగ్యానికి హానికరం.
ప్లవకాల క్రాష్ – కారణాలు మరియు నివారణ చర్యలు వాతావరణ మార్పులు, అధిక ప్లవకాల సాంద్రత లేదా నీటి నాణ్యతలో ఆకస్మిక మార్పుల వల్ల ప్లవకాల క్రాష్ సంభవిస్తుంది. ఈ పరిస్థితిలో నీరు తేటగా మారి ఆక్సిజన్ కొరత ఏర్పడుతుంది. చేపలు ఒత్తిడికి గురై వ్యాధుల బారిన పడే అవకాశం ఉంటుంది. అందువల్ల చెరువులో నీటి నాణ్యతను నిరంతరం పరిశీలిస్తూ సమతుల్య ఎరువుల నిర్వహణ చేపట్టాలి.
ప్లవకాల సాంద్రతను అంచనా వేసే పద్ధతులు సెచి డిస్క్ మరియు ప్లాంక్టాన్ నెట్ ద్వారా ప్లవకాల సాంద్రతను అంచనా వేయవచ్చు. సాధారణంగా సెచి డిస్క్ దృశ్య లోతు 20-30 సెం.మీ. మధ్య ఉన్నప్పుడు చెరువులో ప్లవకాల స్థాయి అనుకూలంగా ఉందని భావిస్తారు.
ప్లవకాల నిర్వహణ లో చేపల రైతులు తీసుకోవాల్సిన జాగ్రత్తలు -చెరువు నేల భూసార పరీక్షల ఆధారంగా ఎరువులు వాడాలి.
ఎరువులను విడతల వారీగా వేయాలి.
నీటి రంగు మరియు పారదర్శకతను క్రమం తప్పకుండా పరిశీలించాలి.
ప్లవకాల బ్లూమ్స్ ఏర్పడినప్పుడు నీటి మార్పిడి చేపట్టాలి.
ఆక్సిజన్ కొరత లక్షణాలు కనిపించినప్పుడు వెంటనే తగిన చర్యలు తీసుకోవాలి.
ముగింపు చేపల చెరువులలో ప్లవకాల ఉత్పత్తి విజయవంతమైన చేపల పెంపకానికి మూలాధారం. ప్లవకాలు చేపలకు సహజ ఆహారాన్ని అందించడమే కాకుండా నీటి నాణ్యతను మెరుగుపరచడం, ఆక్సిజన్ ఉత్పత్తి చేయడం మరియు చెరువు జీవావరణ సమతుల్యతను కాపాడడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. కాబట్టి చేపల రైతులు శాస్త్రీయ పద్ధతులను అనుసరించి ప్లవకాల ఉత్పత్తి మరియు నిర్వహణపై ప్రత్యేక శ్రద్ధ వహించినట్లయితే అధిక దిగుబడులు, తక్కువ ఉత్పత్తి వ్యయం మరియు మెరుగైన లాభాలను పొందగలరు.
డాక్టర్. జి. గణేష్, మత్స్య శాస్త్రవేత్త కృషి విజ్ఞాన కేంద్రం, పి. వి. నరసింహ రావు తెలంగాణ పశు వైద్య విశ్వవిద్యాలయం, మామునూర్, వరంగల్ జిల్లా-506 166. ph; 6281836891
