మునగ (మొరింగా ఒలిఫెరా L.), దీనిని సాధారణంగా డ్రమ్ స్టిక్ ట్రీ అని పిలుస్తారు, ఇది భారత ఉపఖండంలో ఉద్భవించి ఉష్ణమండల ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా సాగు చేయబడుతుంది. ఇది మానవ ఆహారం, పశుగ్రాసం, ఔషధ గుణాలు, రంగుల తయారీ, మరియు నీటి శుద్ధీకరణ వంటి అనేక ప్రయోజనాలను అందిస్తుంది. ఈ చెట్టు కరువును, భిన్న ఉష్ణోగ్రతలను తట్టుకుంటుంది, వివిధ రకాల నేలల్లో పెరుగుతుంది మరియు వేగంగా, శక్తివంతంగా వృద్ధి చెందుతుంది. మునగ ఆకులలో అధిక ప్రోటీన్ (20% కంటే ఎక్కువ క్రూడ్ ప్రోటీన్) మరియు అనేక అవసరమైన అమైనో ఆమ్లాలు ఉంటాయి. ఇది బీటా-కెరోటిన్, విటమిన్ సి, కాల్షియం, మెగ్నీషియం, ఇనుము వంటి ఖనిజాలను కలిగి ఉంటుంది. అలాగే, దీనికి యాంటీఆక్సిడెంట్ మరియు యాంటీమైక్రోబియల్ గుణాలు ఉన్నాయి, ఇవి E.coli, S. aureus, P. aeruginosa, B. cereus వంటి ఫంగల్ జాతులకు వ్యతిరేకంగా పనిచేస్తాయి. ఈ అద్భుతమైన గుణాల కారణంగా మునగ ను ‘మిరాకిల్ ట్రీ’ అని పిలుస్తారు.
పశుగ్రాసం కోసం పండించే ఇతర పంటలతో పోలిస్తే, అధిక పచ్చి ఆకు దిగుబడిలో మునగ అగ్రస్థానంలో నిలుస్తుంది. దీని ప్రత్యేకత ఏమిటంటే, ఒక్కసారి నాటుకుంటే చాలు, దాదాపు 8 నుండి 10 ఏళ్ల వరకు నిరంతరాయంగా దిగుబడిని ఇస్తుంది. రైతులు తమ సౌలభ్యాన్ని బట్టి మునగను పొలం గట్ల వెంట కంచెలుగా, హెర్ట్లుగా లేదా అనేక కోతలకు వచ్చే పశుగ్రాసంగా సాగు చేసుకోవచ్చు. ఇది పాడి రైతులకు అత్యంత లాభదాయకమైన మార్గం. కేంద్ర మేకల పరిశోధన స్థానం (Central Institute for Research on Goats – CIRG), మధురా(UP) వారి పరిశోధనల ప్రకారం, ఒక హెక్టారు భూమిలో మునగ సాగు ద్వారా కింది సూచించబడిన పోషకాలను పొందవచ్చు:
పచ్చి ఆకు దిగుబడి: 650 టన్నులు (ఇది 130 టన్నుల ఎండిన గ్రాసానికి సమానం).
స్వచ్చమైన ప్రోటీన్: * 17.5 టన్నులు.
క్రొవ్వులు (Lipids): 7 టన్నులు (వీటిలో 65% ఒమేగా-3 ఫ్యాటీ యాసిడ్లు).
ఫెర్మెంటబుల్ షుగర్స్: 10 టన్నులు
స్టార్చ్: సుమారు 8 టన్నులు
హెమిసెల్యులోజ్ మరియు సెల్యులోజ్: సుమారు 45 టన్నులు
మునగ ఆకులు మరియు లేత కాండాల్లోని ఈ అద్భుతమైన లక్షణాలే, వాటిని పశువుల పోషణలో అత్యంత తక్కువ ఖర్చుతో కూడిన మరియు ఆకర్షణీయమైన ఆహార వనరుగా మార్చాయి. అత్యధిక ప్రోటీన్ జీర్ణశక్తి మునగ ఆకులలో ఉన్న ప్రోటీన్ 92% వరకు జీర్ణమయ్యే స్వభావం కలిగి ఉంటుంది. ఇది కొబ్బరి పిండి, పత్తి చెక్క (cotton seed cake), పల్లి చెక్క (groundnut cake) వంటి సాంప్రదాయ ప్రోటీన్ పదార్థాల కంటే చాలా ఎక్కువ. అధిక జీర్ణశక్తి అంటే పశువులు మునగ నుండి ఎక్కువ పోషకాలను సమర్థవంతంగా గ్రహించగలవు, తద్వారా వాటి ఆరోగ్యం మరియు ఉత్పాదకత మెరుగుపడతాయి.
మునగ (మోరింగా)ను పశుగ్రాసంగా సాగు చేయడం లాభదాయకం. అయితే, మంచి దిగుబడి, పోషక విలువలు పొందాలంటే కొన్ని ముఖ్యమైన మెలకువలు పాటించాలి.
మునగ రకాలు
పశుగ్రాసం కోసం ప్రత్యేకంగా అభివృద్ధి చేయబడిన రకాలలో P.K.M-1 మరియు P.K.M-2 ముఖ్యమైనవి. తమిళనాడు వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయం (TNAU) అభివృద్ధి చేసిన ఈ రకాలు అధిక కాయ దిగుబడితో పాటు పశుగ్రాసంగా అత్యంత అనుకూలమైనవి. తెలంగాణకు చెందిన కొన్ని స్థానిక రకాలను కూడా శాస్త్రవేత్తలు పరీక్షించి, అవి కూడా పశుగ్రాసం కోసం అనుకూలమని నిర్ధారించారు.
నాటు విధానం
మునగను ప్రధానంగా రెండు విధాలుగా పెంచవచ్చు. విత్తనాల ద్వారా నాటడం పశుగ్రాసం కోసం ఉత్తమం, ఎందుకంటే దగ్గరగా నాటడం అవసరం. విత్తనాలను నేరుగా పొలంలో నాటవచ్చు లేదా నర్సరీలో పాలీబ్యాగ్ లో పెంచి, ఆ తర్వాత నాటవచ్చు. విత్తనాలు శుభ్రంగా, రోగరహితంగా, జీవశక్తితో ఉండాలి; ఒక సంవత్సరం కంటే ఎక్కువ నిల్వ చేస్తే వాటి మొల కెత్తే శక్తి తగ్గుతుంది. ఒక కిలోలో సుమారు 4000 విత్తనాలు ఉంటాయి. నాటే ముందు 10-12 గంటలు నీటిలో నానబెట్టాలి. P.K.M-1 విత్తనాలు కోయంబత్తూరులోని TNAU నుండి కిలో రూ.3000 ధరకు లభిస్తాయి. విత్తనాలను 2 సెం.మీ. లోతులో నాటాలి; లోతుగా నాటితే మొలకెత్తే రేటు తగ్గుతుంది. ఒక గుంటలో ఒకటి లేదా రెండు విత్తనాలు నాటవచ్చు, బలహీనమైన మొక్కను తొలగించాలి. విత్తనాలు 12-15 రోజులలో మొలకెత్తుతాయి. ఒక హెక్టారుకు 40 కిలోల విత్తనాలు అవసరం. కొమ్మలు నాటడం ద్వారా పెంచిన మొక్కలకు లోతైన వేరు వ్యవస్థ ఉండదు, కాబట్టి అవి గాలి, కరువు, చెదల దాడులకు గురయ్యే అవకాశం ఉంది.
భూమి తయారీ, నాటు దూరం మరియు కాలం: నీరు నిలిచిపోని సమతల భూమి మునగ సాగుకు అనుకూలం. భూమిని లోతుగా దున్ని చదును చేయాలి. కొండ ప్రాంతాల్లో వాలుకు వ్యతిరేకంగా టెర్రస్ లపై నాటాలి. నీటిపారుదల మరియు ఎరువులతో భూమిని తడిగా ఉంచాలి. భూమి పరీక్ష ఆధారంగా ఎరువు మోతాదు నిర్ణయించాలి. కేంద్ర మేకల పరిశోధన స్థానం (CIRG), మధురా సిఫార్సు చేసిన నాటు దూరం 30 సెం.మీ. × 30 సెం.మీ. (వరుస నుండి వరుస, మొక్క నుండి మొక్కకు). ఈ దూరంతో ఒక హెక్టారుకు సుమారు 1.11 లక్షల మొక్కలు సరిపోతాయి. విత్తనాలను జూన్-జులైలో వర్షాకాలం ప్రారంభంలో నాటవచ్చు. నీటిపారుదల సౌకర్యం ఉంటే, సమశీతోష్ణ వాతావరణంలో ఏడాదిలో ఏ సమయంలోనైనా నాటవచ్చు.
నీటిపారుదల, ఎరువులు మరియు కలుపు నియంత్రణ: వర్షాకాలంలో నాటితే నీటిపారుదల లేకుండా మొలకెత్తి పెరుగుతుంది. గడ్డలాంటి వేరు 20 రోజులలో అభివృద్ధి చెంది కరువును తట్టుకుంటుంది. సరైన వృద్ధి కోసం క్రమం తప్పకుండా నీటిపారుదల అవసరం. నీటిని ఆదా చేయడానికి మరియు అధిక దిగుబడి కోసం డ్రిప్ ఇరిగేషన్ సిఫార్సు చేయబడింది. ఉత్తర భారతదేశంలో శీతాకాలంలో (డిసెంబర్ 15 – మార్చి 15) ఆకులు రాలిపోతాయి కాబట్టి నీటిపారుదల అవసరం లేదు. ఉష్ణోగ్రత 25°C కంటే తక్కువగా ఉంటే 30-40 రోజుల వ్యవధిలో, 40°C పైన ఉంటే ప్రతి 20 రోజులకు ఉపరితల నీటిపారుదల సిఫార్సు చేయబడుతుంది. నాటే సమయంలో హెక్టారుకు 10 టన్నుల కంపోస్ట్/పశువుల పేడ (FYM) భూమిలో వేయాలి. ప్రతి సంవత్సరం FYM జోడించడం సిఫార్సు చేయబడింది. భూమి పరీక్ష ఆధారంగా పోషకాలను అందించాలి. మునగ సాగులో ప్రారంభ దశలో కలుపు మొక్కలు పెరుగుతాయి, దీనిని 1-2 సార్లు కలుపు తీయడం ద్వారా నియంత్రించవచ్చు. దగ్గరగా నాటడం వల్ల తర్వాత కలుపు పెరుగుదల పరిమితం అవుతుంది. కలుపు నాశినులు సిఫార్సు చేయబడవు. మునగ చాలా తెగుళ్లు మరియు రోగాలకు నిరోధకత కలిగి ఉంటుంది. పశుగ్రాసం కోసం సాగు చేస్తే, గొంగళి పురుగు ప్రధాన చీడగా ఉంటుంది, దీనిని స్థానికంగా అగ్నితో నియంత్రించవచ్చు. పశువుల నుండి రక్షణ కోసం కంచె లేదా జీవకంచె అవసరం.
కోత మరియు దిగుబడి
మొదటి కోత నాటిన 90 రోజుల తర్వాత, ఆ తర్వాత ప్రతి 45 రోజులకు ఒకసారి చేయవచ్చు. ఉత్తర భారతదేశంలో శీతాకాలంలో (డిసెంబర్ 15 – మార్చి 15) కోత చేయరు. సంవత్సరానికి 6-8 కోతలు సాధ్యం. ఒకసారి నాటిన మొక్క 8-10 సంవత్సరాల పాటు పచ్చిగ్రాసాన్ని ఇస్తుంది. కోత సమయంలో ఆకులు మరియు కాండాలను 30 సెం.మీ. ఎత్తులో కత్తిరించి, చాఫ్ కట్టర్ తో చిన్న ముక్కలుగా కోసి, ఎండబెట్టి పశుగ్రాసంగా ఉపయోగిస్తారు. ఉత్తర భారతదేశంలో సంవత్సరానికి 6 కోతల ద్వారా 650 టన్నులు/హెక్టారు ఆకుపచ్చ బయోమాస్ లభిస్తుంది. దక్షిణ భారతదేశంలో ఎక్కువ కోతలతో దిగుబడి మరింత పెరుగుతుంది.
మేకల కోసం మునగ పచ్చిగ్రాసం మరియు గుళికల దాణా
మేకల కోసం మునగ పచ్చిగ్రాసాన్ని 6-8 కోతల ద్వారా సేకరించి, సంరక్షించి ఏడాది పొడవునా ఆహారంగా ఇవ్వవచ్చు. మునగ లేత కొమ్మలను 1 అంగుళం ముక్కలుగా చాఫ్ కట్టర్తో కోసి, సూర్యరశ్మిలో 7-8 గంటలు ఎండబెట్టాలి. మునగలోని యాంటీఫంగల్ గుణం 3-4 రోజుల వరకు ఫంగస్ పెరగకుండా చేస్తుంది. ఆవశ్యకతను బట్టి మునగ ను ఎండబెట్టి, గుళికల (pellets) రూపంలో తయారుచేయవచ్చు. ఇది నిల్వ చేయడానికి సులభం, రవాణా సౌకర్యవంతం మరియు పశువులకు సమతుల్య దాణాగా ఉపయోగపడుతుంది. కేంద్ర మేకల పరిశోధన స్థానం (CIRG), మధురా పరిశోధనల ప్రకారం 30 కిలోల బరువు సాధించడానికి ఒక మేకకు రోజుకు 1.5-2 కిలోల మునగ గుళికలు (pellets) ఆదర్శవంతమని తేలింది. ఈ గుళికల దాణా ఇతర దాణా లేదా పచ్చిగ్రాసం అవసరం లేకుండానే సరిపోతుంది. ఒక కిలో గుళికల ధర రూ.4.5-5 అయితే, రోజుకు ఒక మేకకు రూ.9-10 ఖర్చు అవుతుంది, ఇది సాంప్రదాయ దాణా (రూ.15) కంటే తక్కువ. ఒక హెక్టారు మునగ సాగుతో 150 సిరోహీ లేదా 200 బర్బేరి మేకలను పోషించవచ్చు. మునగ దాణాతో FCR (Feed Conversion Ratio) 8.76:1 (ఇతర దాణాతో 11.1:1) గా ఉంది, ఇది దాణా ఖర్చులో 25% తగ్గింపు మరియు పాల దిగుబడిలో 20% పెరుగుదలకు దారితీస్తుంది. మునగ పశుగ్రాసంగా ఆర్థికంగా లాభదాయకం మరియు పోషకాహార దృష్ట్యా అత్యుత్తమం. CIRG, మధురా సిఫార్సుల ఆధారంగా, మునగ సాగు మరియు దాణా తయారీ రైతులకు లాభసాటి మార్గం. PKM-1, PKM-2 రకాలతో దగ్గరగా నాటడం, డ్రిప్ పద్ధతి, సరైన ఎరువులు మరియు కోత విధానాలతో మునగ మేకల/ జీవాలు పెంపకంలో విప్లవాత్మక మార్పులను తీసుకువస్తుంది. ఇది పశువుల దాణా ఖర్చులను తగ్గించి, వాటి ఆరోగ్యం మరియు ఉత్పాదకతను పెంచే ఒక ఆశాజనకమైన పశుగ్రాస పంట.
సి. హెచ్ రామకృష్ణ కె. సుష్మ, సి. హెచ్. శివప్రసాద్, పి. అమరేశ్వరి, మరియు టి. రఘునందన్
పశుగణ క్షేత్ర సముదాయ, పశువైద్య కళాశాల
పీవీ నరసింహారావు తెలంగాణ పశువైద్య విశ్వవిద్యాలయం
ph: 7989269600
