1 Oct, 2026
రైతునేస్తం0 commentsOctober 1, 2026agri news

డైరీ పశువులలో లూజ్ హౌసింగ్ సిస్టమ్ విధానం (Loose Housing System)

పరిచయం
పాడి పశువుల పెంపకంలో సరైన గృహ వసతి లేదా పశువుల షెడ్ చాలా ముఖ్యమైనది. పశువులకు మంచి గాలి, సరైన నీడ, పరిశుభ్రమైన నేల, స్వేచ్ఛగా తిరిగే అవకాశం ఉంటే అవి ఆరోగ్యంగా ఉండి మంచి పాల ఉత్పత్తిని ఇస్తాయి. పశువులను ఎల్లప్పుడూ ఒకే చోట కట్టివేయకుండా, వాటికి స్వేచ్ఛగా తిరిగే అవకాశం కల్పించే విధానాన్ని లూజ్ హౌసింగ్ సిస్టమ్ లేదా స్వేచ్ఛా గృహ విధానం అంటారు.

ఈ విధానంలో పశువులను సాధారణంగా ఒక పెద్ద ప్రదేశంలో స్వేచ్ఛగా ఉంచుతారు. పశువులకు విశ్రాంతి తీసుకోవడానికి కప్పు ఉన్న ప్రదేశం, బయట తిరగడానికి ఓపెన్ యార్డ్, మేత మరియు నీరు తీసుకోవడానికి ప్రత్యేక సదుపాయాలు ఏర్పాటు చేస్తారు.

లూజ్ హౌసింగ్ సిస్టమ్ అంటే ఏమిటి?
లూజ్ హౌసింగ్ విధానంలో పశువులను వ్యక్తిగతంగా రోజంతా కట్టివేయరు. ఒకే వయస్సు లేదా ఒకే రకమైన పశువులను ఒక సమూహంగా ఉంచుతారు. పశువులు తమకు ఇష్టమైన విధంగా షెడ్‌లో లేదా బయట ఉన్న ఓపెన్ ప్రదేశంలో తిరగవచ్చు. వర్షం, ఎండ, చలి నుండి రక్షణ కోసం ఒక భాగంలో కప్పు ఏర్పాటు చేస్తారు. మిగిలిన భాగాన్ని ఓపెన్ యార్డ్‌గా ఉంచుతారు.

ఈ విధానం ముఖ్యంగా క్రింది పశువులకు అనుకూలంగా ఉంటుంది:
• పాలిచ్చే ఆవులు మరియు గేదెలు
• గర్భిణీ పశువులు
• ఎదుగుతున్న దూడలు
• హీఫర్లు
• పొడి పశువులు
అయితే పాల ఉత్పత్తి, వయస్సు మరియు ఆరోగ్య పరిస్థితిని బట్టి పశువులను వేర్వేరు సమూహాలుగా ఉంచడం మంచిది.

లూజ్ హౌసింగ్ షెడ్‌లో ఉండవలసిన ముఖ్యమైన భాగాలు

  1. కప్పు ఉన్న ప్రదేశం
    పశువులు ఎండ, వర్షం మరియు చలి నుండి రక్షణ పొందడానికి కప్పు ఉన్న ప్రదేశం అవసరం. ముఖ్యంగా మధ్యాహ్నం ఎండ ఎక్కువగా ఉన్న సమయంలో పశువులు ఇక్కడ విశ్రాంతి తీసుకుంటాయి.
    షెడ్‌లో:
    • తగినంత గాలి ప్రసరణ ఉండాలి.
    • పైకప్పు ఎత్తుగా ఉండాలి.
    • లోపల వేడి ఎక్కువగా ఉండకూడదు.
    • వర్షపు నీరు లోపలికి రాకుండా చూడాలి.
    • నేల పొడిగా మరియు పరిశుభ్రంగా ఉండాలి.
  2. ఓపెన్ యార్డ్
    కప్పు ఉన్న ప్రదేశం ముందు లేదా పక్కన పశువులు స్వేచ్ఛగా తిరగడానికి ఓపెన్ యార్డ్ ఏర్పాటు చేయాలి.
    ఈ ప్రదేశంలో పశువులు:
    • స్వేచ్ఛగా తిరుగుతాయి.
    • ఎండలో నిలబడతాయి.
    • ఒకదానితో ఒకటి సహజంగా కలుస్తాయి.
    • వ్యాయామం పొందుతాయి.
    ఓపెన్ యార్డ్‌లో నీరు నిల్వ ఉండకుండా సరైన డ్రైనేజీ ఉండాలి. వర్షాకాలంలో బురద ఏర్పడకుండా నేలను సక్రమంగా నిర్వహించాలి.
  3. మేత తొట్టి
    పశువులకు పచ్చిమేత, పొడి మేత మరియు దాణా అందించడానికి సరైన మేత తొట్లను ఏర్పాటు చేయాలి.
    మేత తొట్టి:
    • శుభ్రంగా ఉండాలి.
    • పశువులకు సులభంగా అందుబాటులో ఉండాలి.
    • మేత వృథా కాకుండా నిర్మించాలి.
    • ఒక పశువుకు తగినంత స్థలం ఉండాలి.
    దాణా తొట్టి నిర్మాణానికి అవసరమైన కొలతలు
    అంశం శాస్త్రీయ కొలత
    • దాణా తొట్టి వెడల్పు 0.6–0.75 m
    • దాణా తొట్టి లోతు 0.4–0.5 m
    • ఒక్క పశువుకు దాణా స్థలం 0.6–0.75 m
    • నీటి తొట్టి అంచు ఎత్తు సుమారు 0.5–0.6 m
    • ప్రతి పశువుకు కనీసం 60–75 సెం.మీ. దాణా స్థలం కల్పించడం మంచిది.
    పశువులు మేత కోసం పోటీ పడకుండా తగినంత పొడవు ఉన్న ఫీడింగ్ ప్రదేశాన్ని ఏర్పాటు చేయడం చాలా ముఖ్యం.
  4. నీటి సదుపాయం
    పాడి పశువులకు ఎల్లప్పుడూ శుభ్రమైన తాగునీరు అందుబాటులో ఉండాలి. ప్రత్యేకంగా పాలిచ్చే పశువులు ఎక్కువ నీరు తాగుతాయి. కాబట్టి నీటి తొట్టిని:
    • ప్రతిరోజూ శుభ్రం చేయాలి.
    • ఎల్లప్పుడూ నీటితో నింపి ఉంచాలి.
    • పశువులు సులభంగా చేరుకునే ప్రదేశంలో ఏర్పాటు చేయాలి.
    వేసవికాలంలో చల్లని మరియు పరిశుభ్రమైన నీరు అందించడం మరింత ముఖ్యం.

లూజ్ హౌసింగ్ సిస్టమ్‌లో పశువులకు అవసరమైన స్థలం
పశువుల సంఖ్యను బట్టి సరైన స్థలం ఏర్పాటు చేయాలి. చాలా తక్కువ ప్రదేశంలో ఎక్కువ పశువులను ఉంచకూడదు. ఇలా చేస్తే పశువుల మధ్య పోటీ, కొట్లాటలు మరియు వ్యాధుల సమస్యలు పెరుగుతాయి.
సాధారణంగా ఒక పెద్ద పశువుకు:
• విశ్రాంతి కోసం కప్పు ఉన్న స్థలం అవసరం.
• స్వేచ్ఛగా తిరగడానికి ఓపెన్ ప్రదేశం అవసరం.
పశువుల జాతి, పరిమాణం మరియు వాతావరణ పరిస్థితులను బట్టి స్థల అవసరం మారుతుంది.
చిన్న దూడలు, పెద్ద పశువులు మరియు గర్భిణీ పశువులను ఒకే సమూహంలో ఉంచకుండా వేర్వేరుగా ఉంచడం మంచిది.

షెడ్ దిశ: సాధారణంగా షెడ్‌ను తూర్పు–పడమర దిశలో ఏర్పాటు చేయడం మంచిది. దీనివల్ల వేసవిలో నేరుగా పడే సూర్యకిరణాల ప్రభావాన్ని తగ్గించవచ్చు. అయితే స్థానిక గాలి దిశ, భూమి పరిస్థితి మరియు నీటి పారుదల కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి.

నేల నిర్మాణం
• నేల గట్టిగా, జారిపోని విధంగా ఉండాలి.
• కాంక్రీట్ ఫ్లోర్ అయితే పశువులు జారకుండా రఫ్ ఫినిష్ ఇవ్వాలి.
• మూత్రం, నీరు నిల్వ ఉండకుండా స్వల్ప వాలు ఉండాలి.
• నేల ఎప్పుడూ తడిగా ఉండకుండా చూడాలి.
• తడి, జారుడు నేల వల్ల కాళ్ల వ్యాధులు, లేమినెస్ మరియు గాయాలు వచ్చే అవకాశం పెరుగుతుంది.
షెడ్ నిర్మాణానికి అవసరమైన కొలతలు
అంశం శాస్త్రీయ కొలత
ఒక వయోజన ఆవు/గేదెకు మొత్తం స్థలం 3.5–4.5 m²
కప్పబడిన విశ్రాంతి స్థలం 3.0–3.5 m²/పశువు
ఓపెన్ వ్యాయామ ప్రదేశం 7–10 m²/పశువు
షెడ్ వెడల్పు 8–12 m
పశువుల షెడ్ పొడవు అవసరానికి అనుగుణంగా
షెడ్ ఎత్తు (ఈవ్స్ వద్ద) 3–4 m
పైకప్పు మధ్య ఎత్తు 4–5 m
దాణా తొట్టి వెడల్పు 0.6–0.75 m
దాణా తొట్టి లోతు 0.4–0.5 m
ఒక్క పశువుకు దాణా స్థలం 0.6–0.75 m
నీటి తొట్టి అంచు ఎత్తు సుమారు 0.5–0.6 m
ఫ్లోర్ వాలుదనం 1:40–1:60
షెడ్ చుట్టూ డ్రైనేజీ మంచి నీటి పారుదల తప్పనిసరి

గమనిక: జాతి, పశువు పరిమాణం, వాతావరణం మరియు నిర్వహణ విధానాన్ని బట్టి కొలతల్లో స్వల్ప మార్పులు చేయవచ్చు.

లూజ్ హౌసింగ్ విధానం యొక్క ప్రయోజనాలు

  1. పశువులకు స్వేచ్ఛ : ఈ విధానంలో పశువులను ఎల్లప్పుడూ కట్టివేయరు. అందువల్ల అవి స్వేచ్ఛగా తిరగగలవు. సహజంగా నడవడం వల్ల పశువులకు మంచి వ్యాయామం లభిస్తుంది.
  2. పశువుల ఆరోగ్యం మెరుగుపడుతుంది: స్వేచ్ఛగా తిరగడం వల్ల పశువుల రక్త ప్రసరణ మరియు శారీరక ఆరోగ్యం మెరుగుపడుతుంది. పశువులు ఎక్కువ సమయం ఒకే చోట నిలబడాల్సిన అవసరం ఉండదు. సరైన పరిశుభ్రత మరియు నిర్వహణ ఉంటే అనేక ఆరోగ్య సమస్యలను తగ్గించవచ్చు.
  3. వేడి ఒత్తిడి తగ్గుతుంది: మన దేశంలో వేసవికాలంలో అధిక ఉష్ణోగ్రతలు పశువులపై ప్రభావం చూపుతాయి. లూజ్ హౌసింగ్ షెడ్‌లో మంచి గాలి ప్రసరణ ఉంటే పశువులకు వేడి ఒత్తిడి తగ్గుతుంది.
    అవసరమైతే:
    • ఫ్యాన్లు
    • ఫాగర్లు లేదా స్ప్రింక్లర్లు
    • మంచి నీడ
    వంటి సదుపాయాలు ఏర్పాటు చేయవచ్చు.
  4. పశువుల ప్రవర్తనను సులభంగా గమనించవచ్చు
    పశువులు స్వేచ్ఛగా ఉన్నప్పుడు వాటి సహజ ప్రవర్తనను రైతు గమనించవచ్చు.
    ఉదాహరణకు:
    • మేత తినడం
    • నీరు తాగడం
    • విశ్రాంతి తీసుకోవడం
    • ఈస్ట్రస్ లేదా వేడి లక్షణాలు చూపడం
    • ఇతర పశువులతో ప్రవర్తించడం వంటి విషయాలను సులభంగా గమనించవచ్చు.
  5. నిర్మాణ వ్యయం కొంత తగ్గవచ్చు
    సాంప్రదాయ పద్ధతిలో ప్రతి పశువుకు ప్రత్యేకంగా కట్టే స్టాల్ నిర్మించాల్సి రావచ్చు. కానీ లూజ్ హౌసింగ్ విధానంలో పశువులను సమూహంగా ఉంచవచ్చు. దీనివల్ల కొన్ని సందర్భాల్లో నిర్మాణ ఖర్చు తగ్గే అవకాశం ఉంటుంది.
  6. శ్రమ అవసరం తగ్గుతుంది
    సరైన పద్ధతిలో షెడ్‌ను రూపొందిస్తే పశువుల నిర్వహణలో శ్రమను తగ్గించవచ్చు.
    ముఖ్యంగా:
    • మేత పంపిణీ
    • నీటి సరఫరా
    • పేడ తొలగింపు
    వంటి పనులను సమర్థవంతంగా నిర్వహించవచ్చు.

లూజ్ హౌసింగ్ విధానం వల్ల కలిగే నష్టాలు లేదా సమస్యలు
ప్రతి విధానానికి కొన్ని ప్రయోజనాలు, కొన్ని పరిమితులు ఉంటాయి. లూజ్ హౌసింగ్ విధానంలో కూడా సరైన నిర్వహణ లేకపోతే సమస్యలు వస్తాయి.

  1. పశువుల మధ్య పోటీ: బలమైన పశువులు బలహీనమైన పశువులను మేత లేదా నీటి దగ్గర నుండి తరిమివేయవచ్చు.
    అందువల్ల:
    • తగినంత మేత తొట్టి స్థలం
    • తగినన్ని నీటి తొట్లు
    • సరైన పశువుల సంఖ్య ఉండాలి.
  2. కొట్లాటలు జరిగే అవకాశం: కొత్త పశువును సమూహంలోకి తీసుకువచ్చినప్పుడు ఇతర పశువులతో కొట్లాటలు జరిగే అవకాశం ఉంటుంది. అందువల్ల కొత్త పశువులను వెంటనే ప్రధాన సమూహంలోకి చేర్చకుండా కొంతకాలం జాగ్రత్తగా గమనించడం మంచిది.
  3. పరిశుభ్రత సమస్యలు: పేడ మరియు మూత్రం సరిగా తొలగించకపోతే షెడ్‌లో అపరిశుభ్రత ఏర్పడుతుంది.
    దీనివల్ల:
    • ఈగలు పెరగడం
    • దుర్వాసన రావడం
    • వ్యాధులు వ్యాపించడం
    • పాదాల సమస్యలు రావడం జరిగే అవకాశం ఉంది. కాబట్టి షెడ్‌ను ప్రతిరోజూ శుభ్రం చేయాలి.

లూజ్ హౌసింగ్ షెడ్ నిర్వహణ
లూజ్ హౌసింగ్ విధానం విజయవంతం కావడానికి సరైన నిర్వహణ చాలా అవసరం.

ప్రతిరోజూ చేయవలసిన పనులు

  1. పేడను తొలగించాలి: పశువుల విశ్రాంతి ప్రదేశం మరియు ఓపెన్ యార్డ్‌లో పేరుకుపోయిన పేడను క్రమం తప్పకుండా తొలగించాలి.
  2. నీటి తొట్టిని శుభ్రం చేయాలి: నీటి తొట్లో మురికి, పేడ లేదా మేత పడకుండా చూడాలి. పరిశుభ్రమైన నీరు ఎల్లప్పుడూ అందుబాటులో ఉండాలి.
  3. మేత తొట్టిని శుభ్రంగా ఉంచాలి: పాత లేదా పాడైన మేతను తొలగించి తాజా మేత ఇవ్వాలి.
  4. అనారోగ్య పశువులను వేరుగా ఉంచాలి: అనారోగ్యంగా ఉన్న పశువులను వెంటనే గుర్తించి ఇతర పశువుల నుండి వేరుగా ఉంచాలి. అవసరమైతే పశువైద్యుని సలహా తీసుకోవాలి.
  5. పశువుల ఆరోగ్యాన్ని గమనించాలి: ప్రతిరోజూ పశువులలో ఆకలి, పాల ఉత్పత్తి, నడక, శరీర ఉష్ణోగ్రత, మలం మరియు మూత్రం, ఈస్ట్రస్ లక్షణాలు వంటి అంశాలను గమనించాలి.
    ముగింపు: లూజ్ హౌసింగ్ సిస్టమ్ అనేది పాడి పశువులను ఆరోగ్యంగా, సౌకర్యవంతంగా మరియు సహజ వాతావరణంలో పెంచడానికి ఉపయోగపడే మంచి గృహ నిర్వహణ విధానం. ఈ విధానంలో పశువులకు కప్పు ఉన్న విశ్రాంతి ప్రదేశం, స్వేచ్ఛగా తిరగడానికి ఓపెన్ యార్డ్, సరైన మేత మరియు శుభ్రమైన నీరు అందించబడతాయి.
    పశువుల ఆరోగ్యం, పాల ఉత్పత్తి మరియు సంక్షేమం మెరుగుపడటానికి సరైన గృహ వసతి చాలా అవసరం. లూజ్ హౌసింగ్ విధానంలో మంచి డ్రైనేజీ, పరిశుభ్రత, గాలి ప్రసరణ, తగినంత స్థలం మరియు సరైన నిర్వహణ ఉండాలి. సరైన ప్రణాళికతో లూజ్ హౌసింగ్ విధానాన్ని అమలు చేస్తే పశువులకు సౌకర్యవంతమైన జీవన వాతావరణం కల్పించడంతో పాటు రైతుకు పాడి పరిశ్రమ నిర్వహణలో మంచి ప్రయోజనాలు లభిస్తాయి.
    రైతులకు ముఖ్య సందేశం

“మంచి షెడ్ – ఆరోగ్యకరమైన పశువు; ఆరోగ్యకరమైన పశువు – అధిక ఉత్పత్తి; అధిక ఉత్పత్తి – అధిక ఆదాయం.”

డా జె. సాయి కిరణ్ (శాస్త్రవేత, ఎల్ పి ఎం)
కృషి విజ్ఞాన కేంద్రం, పీవీ నరసింహారావు తెలంగాణ వెటర్నరీ యూనివర్సిటీ, మామునూరు, వరంగల్
Ph: 8121451017

Read More
29 Sep, 2026
రైతునేస్తం0 commentsSeptember 29, 2026agri news

వ్యాధుల నుంచి మీ పాడి ఫారం సురక్షితమేనా? – ఈ 10 అంశాలతో మీరే తెలుసుకోండి

“పశువుకు వ్యాధి ఎలా వచ్చింది?” అనే ప్రశ్నతో పాటు… “అది మన ఫారంలోకి ఎలా వచ్చింది?” అని కూడా ఆలోచించాలి.

పాడి ఫారంలో ఒక పశువుకు వ్యాధి వస్తే, అది ఆ ఒక్క పశువుతోనే ఆగిపోతుందని చెప్పలేం. కొత్తగా తెచ్చిన పశువులు, బయట నుంచి వచ్చే వ్యక్తులు, వాహనాలు, అపరిశుభ్రమైన పాక, మేత, నీరు, పరికరాలు ఇలా అనేక మార్గాల్లో వ్యాధులు ఫారంలోకి రావచ్చు. ఒక పశువు నుంచి మరో పశువుకు కూడా వ్యాపించవచ్చు.
అందుకే పశువులకు చికిత్స చేయించడమే కాకుండా, వ్యాధులు ఫారంలోకి రాకుండా, వచ్చినా ఇతర పశువులకు వ్యాపించకుండా చూసుకోవడం చాలా ముఖ్యం. దీనికి పెద్ద పెద్ద ఏర్పాట్లు అవసరం లేదు. రోజూ మనం చేసే పనుల్లో కొన్ని జాగ్రత్తలు పాటిస్తే చాలు.
మరి మీ పాడి ఫారంలో అలాంటి జాగ్రత్తలు పాటిస్తున్నారా? ఈ 10 అంశాలతో మీరే తెలుసుకోండి.

  1. కొత్తగా తెచ్చిన పశువులను వెంటనే మందలో కలుపుతున్నారా?
    కొత్తగా తెచ్చిన పశువు చూడటానికి ఆరోగ్యంగా కనిపించినా, దానితో పాటు వ్యాధులు కూడా ఫారంలోకి వచ్చే అవకాశం ఉంటుంది. అందుకే వెంటనే మందలో కలపకుండా కనీసం 3 వారాల పాటు వేరుగా ఉంచి ఆరోగ్యాన్ని గమనించడం మంచిది. ఈ సమయంలో పశువులో ఏదైనా అనారోగ్య లక్షణాలు కనిపిస్తే పశువైద్యుని సంప్రదించాలి. అంతా సరిగా ఉందని నిర్ధారించుకున్న తర్వాతే మందలో కలపడం మంచిది.
  2. అనారోగ్య పశువులను వేరుగా ఉంచే ఏర్పాటు ఉందా?
    మందలో ఏదైనా పశువు అనారోగ్యానికి గురైతే, వీలైనంత వరకు మందకు కొంత దూరంగా, ఇతర పశువులతో కలవకుండా ఉంచడం మంచిది. అనారోగ్య పశువుకు మేత, నీరు పెట్టేందుకు వాడే తొట్లు, బకెట్లు కూడా ఇతర పశువులకు వాడకుండా చూడాలి. ముందుగా ఆరోగ్యంగా ఉన్న పశువుల పనులు చూసుకొని, చివరగా అనారోగ్య పశువు దగ్గరకు వెళ్లాలి. ఆ తర్వాత చేతులు శుభ్రంగా కడుక్కోవాలి. ఇలా చిన్న చిన్న జాగ్రత్తలు పాటిస్తూ, పశువైద్యుని సలహాతో చికిత్స చేయిస్తే మిగతా పశువులకు వ్యాధి వ్యాపించే అవకాశాన్ని తగ్గించవచ్చు.
  3. మీ పాడి ఫారంలోకి వచ్చే వ్యక్తులు, వాహనాల రాకపోకలను గమనిస్తున్నారా?
    పాడి ఫారానికి వివిధ పనుల కోసం బయట వ్యక్తులు, ఇతర రైతులు, వాహనాలు వచ్చి వెళ్తుంటాయి. వీటి ద్వారా ఒక ఫారం నుంచి మరో ఫారానికి మట్టి, పేడతో పాటు వ్యాధులు కూడా చేరే అవకాశం ఉంటుంది. అందుకే బయట నుంచి వచ్చే వ్యక్తులు పశువుల దగ్గరకు నేరుగా వెళ్లకుండా చూసుకోవాలి. వాహనాలను కూడా వీలైనంత వరకు పశువుల పాకకు దూరంగా ఉంచాలి. ముఖ్యంగా ఇతర పశువుల ఫారాలకు వెళ్లి వచ్చిన వ్యక్తులు, వాహనాల విషయంలో మరింత జాగ్రత్తగా ఉండాలి.
  4. పశువుల పాకలోకి వెళ్లే ముందు చేతులు, కాళ్లు శుభ్రం చేసుకుంటున్నారా?
    మన చేతులు, కాళ్లు, చెప్పులకు అంటుకున్న మట్టి, పేడ ద్వారా కూడా వ్యాధులు ఒక చోటు నుంచి మరో చోటుకు చేరే అవకాశం ఉంటుంది. అందుకే బయట నుంచి వచ్చిన వెంటనే పశువుల దగ్గరకు వెళ్లకుండా చేతులు, కాళ్లు శుభ్రంగా కడుక్కోవడం మంచిది. ముఖ్యంగా పశువుల సంతకు, మరో పాడి ఫారానికి వెళ్లి వచ్చినప్పుడు ఈ జాగ్రత్త మరింత అవసరం. వీలైతే పశువుల పాకలో వేసుకునేందుకు వేరే చెప్పులు ఉంచుకోవాలి. వాటిని బయట ఇతర పనులకు ఉపయోగించకూడదు. అనారోగ్య పశువును చూసిన తర్వాత చేతులు, చెప్పులు శుభ్రం చేసుకొని, ఆ తర్వాతే ఇతర పశువుల దగ్గరకు వెళ్లాలి. ఈ చిన్న అలవాట్లు బయట నుంచి లేదా ఒక పశువు నుంచి మరో పశువుకు వ్యాధులు చేరే అవకాశాన్ని తగ్గిస్తాయి.
  5. పాకను శుభ్రంగా, పొడిగా ఉంచుతున్నారా?
    పశువుల పాకలో పేడ, వ్యర్థాలు పేరుకుపోయి, నేల ఎక్కువసేపు తడిగా ఉంటే పశువులకు అనారోగ్య సమస్యలు వచ్చే అవకాశం పెరుగుతుంది. అందుకే పేడ, ఇతర వ్యర్థాలను రోజూ తొలగించాలి. మూత్రం, మురికి నీరు పాకలో నిల్వ ఉండకుండా బయటకు వెళ్లేలా కాలువలు ఉండాలి. తొలగించిన పేడను పాక దగ్గరే పోగు చేయకుండా, నిర్ణీత ప్రదేశంలో సేకరించి సేంద్రియ ఎరువు తయారీకి లేదా వీలైతే బయోగ్యాస్ తయారీకి ఉపయోగించుకోవచ్చు. పశువులు పడుకునే ప్రదేశంలో తేమ లేకుండా చూసుకోవాలి. అలాగే పాకలోకి గాలి, వెలుతురు బాగా వచ్చేలా చూడాలి. ఇలాంటి చిన్న జాగ్రత్తలు పాకలో అపరిశుభ్రతను తగ్గించి, పశువుల ఆరోగ్యాన్ని కాపాడటానికి సహాయపడతాయి.
  6. మేత, తాగునీరు కలుషితం కాకుండా కాపాడుతున్నారా?
    పశువులకు ఇచ్చే మేత, తాగునీరు శుభ్రంగా ఉండటం చాలా ముఖ్యం. మేతలో పేడ, మట్టి లేదా ఇతర మలినాలు కలవకుండా చూసుకోవాలి. మేతను తేమ తగలకుండా, పొడిగా ఉండే ప్రదేశంలో నిల్వ చేయాలి. బూజు పట్టిన లేదా చెడిపోయిన మేతను పశువులకు ఇవ్వకూడదు. మేత తొట్లు, నీటి తొట్లను ఎప్పటికప్పుడు శుభ్రం చేయాలి. తొట్టెలో మిగిలిపోయి చెడిపోయిన మేతను తొలగించి, తాజా మేత వేయాలి. పశువులకు ఎల్లప్పుడూ శుభ్రమైన తాగునీరు అందుబాటులో ఉండేలా చూడాలి. ఇలా మేత, నీటి విషయంలో జాగ్రత్తలు పాటిస్తే వాటి ద్వారా వచ్చే అనారోగ్య సమస్యలను తగ్గించవచ్చు. అలాగే పశువులకు సమతుల్య మేతతో పాటు తగిన ఖనిజ లవణ మిశ్రమాన్ని కూడా అందించాలి.
  7. పాలు పితికే పాత్రలు, ఇతర పరికరాలను శుభ్రంగా ఉంచుతున్నారా?
    పాలు పితికే సమయంలో పరిశుభ్రత పాటించడం పశువుల ఆరోగ్యంతో పాటు పాల నాణ్యతకు కూడా చాలా ముఖ్యం. పాలు పితికే ముందు చేతులు, పొదుగును శుభ్రంగా కడిగి, పొదుగును పొడి గుడ్డతో తుడవాలి. పాలు పితికే పాత్రలను ప్రతి సారి ఉపయోగించిన తర్వాత బాగా కడిగి ఆరబెట్టాలి. పాలు పితికే యంత్రాలు, ఇతర పరికరాలను కూడా ఎప్పటికప్పుడు శుభ్రం చేయాలి. పాలు పితికిన తర్వాత చనుమొనలను పశువైద్యుడు సూచించిన టీట్ డిప్పింగ్ ద్రావణంలో ముంచడం మంచిది. ఇలా సరైన పద్ధతిలో పాలు పితకడం వల్ల మాస్టిటిస్ (పొదుగు వాపు) వచ్చే అవకాశాన్ని తగ్గించడంతో పాటు నాణ్యమైన పాలను పొందవచ్చు.
  8. ఈగలు, దోమలు, ఎలుకల బెడదను తగ్గిస్తున్నారా?
    పశువుల పాకలో ఈగలు, దోమలు, ఎలుకలు ఎక్కువగా ఉంటే పశువులకు ఇబ్బంది కలిగించడంతో పాటు వివిధ రకాల వ్యాధులు వ్యాపించడానికి కూడా కారణమవుతాయి. అందుకే పాకలో పేడ, మిగిలిపోయిన మేత పేరుకుపోకుండా, చుట్టుపక్కల నీరు నిల్వ ఉండకుండా చూసుకోవాలి. దాణా నిల్వ చేసే ప్రదేశాన్ని శుభ్రంగా ఉంచి, దాణా చెల్లాచెదురుగా పడకుండా చూసుకోవాలి. అవసరమైతే పశువైద్యుల సూచనలతో ఈగలు, దోమలను దూరంగా ఉంచే రిపెల్లెంట్లను, ఎలుకల నియంత్రణకు తగిన పద్ధతులను ఉపయోగించాలి. ఇలా చేయడం వల్ల లంపీ స్కిన్ డిసీజ్ (ముద్ద చర్మ వ్యాధి), సర్రా వంటి వ్యాధుల ప్రమాదాన్ని తగ్గించవచ్చు.
  9. టీకాలు, నట్టల మందులు సమయానికి వేయిస్తున్నారా?
    వ్యాధి వచ్చిన తర్వాత చికిత్స చేయించడం కంటే, ముందుగానే నివారించేందుకు తగిన జాగ్రత్తలు తీసుకోవడం మంచిది. అందుకే పశువులకు అవసరమైన టీకాలను సమయానికి వేయించడంతో పాటు, నట్టల నివారణకు కూడా సకాలంలో మందులు ఇవ్వాలి. పశువుల వయస్సు, ఆరోగ్య పరిస్థితి, ప్రాంతంలో వచ్చే వ్యాధులను బట్టి పశువైద్యుని సూచనతో వీటిని పాటించాలి. టీకాలు, నట్టల మందులు ఇచ్చిన తేదీలను చిన్న పుస్తకంలో లేదా మొబైల్లో నమోదు చేసుకుంటే, తదుపరి ఎప్పుడు ఇవ్వాలో తెలుసుకోవడం సులభమవుతుంది.
  10. పశువు ఆరోగ్యంలో మార్పు కనిపిస్తే వెంటనే చర్యలు తీసుకుంటున్నారా?
    రోజూ కొద్దిసేపు పశువులను దగ్గరగా గమనించడం అలవాటు చేసుకోవాలి. పశువు సాధారణంగా ఎలా ఉంటుందో తెలిసినప్పుడే దాని ఆరోగ్యంలో వచ్చే మార్పులను త్వరగా గుర్తించవచ్చు. మేత తినకపోవడం, నీరసంగా ఉండటం, జ్వరం, దగ్గు, విరేచనాలు, పాల దిగుబడి అకస్మాత్తుగా తగ్గడం వంటి లక్షణాలు కనిపిస్తే నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు. అనారోగ్యంగా ఉన్న పశువును వీలైనంత వరకు ఇతర పశువులతో కలవకుండా ఉంచి, వెంటనే పశువైద్యుని సంప్రదించాలి. మందలోని ఇతర పశువుల్లో కూడా ఇలాంటి లక్షణాలు కనిపిస్తున్నాయేమో గమనించాలి. ఒకటి కంటే ఎక్కువ పశువుల్లో ఒకే విధమైన లక్షణాలు కనిపిస్తే మరింత అప్రమత్తంగా ఉండి, వెంటనే పశువైద్యునికి తెలియజేయాలి. వ్యాధిని తొలిదశలోనే గుర్తించి తగిన చర్యలు తీసుకోవడం వల్ల చికిత్స త్వరగా ప్రారంభించడంతో పాటు, ఇతర పశువులకు వ్యాధి వ్యాపించే ప్రమాదాన్ని కూడా తగ్గించవచ్చు.

మరి… మీ పాడి ఫారం ఎంతవరకు సురక్షితం?
ఈ 10 అంశాల్లో మీరు ఇప్పటికే పాటిస్తున్నవి ఏవి? ఇంకా మెరుగుపరచుకోవాల్సినవి ఏవి? ఒకసారి మీరే పరిశీలించుకోండి.

పశువుల కొనుగోలు నుంచి రోజువారీ సంరక్షణ, మేత, నీరు, పాలు పితకడం, టీకాలు, ఆరోగ్య పరిశీలన వరకు ప్రతి దశలో సరైన పద్ధతులు పాటించడం ముఖ్యం. వీటిని రోజువారీ ఫారం నిర్వహణలో భాగంగా చేసుకుంటే పశువుల ఆరోగ్యాన్ని కాపాడడంతో పాటు పాడి ఫారాన్ని మరింత సురక్షితంగా నిర్వహించవచ్చు.

Dr. సంతోషిణి చింత, అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్,
Dr. బద్దం అఖిల , టీచింగ్ ఫాకల్టీ,
పశువైద్య మరియు పశుసంవర్ధక విస్తరణ విద్య విభాగం,
పశువైద్య కళాశాల, కోరుట్ల, PVNRTVU. 7093198419

Read More
21 Sep, 2026
రైతునేస్తం0 commentsSeptember 21, 2026agri news

చూడి పశువుల శాస్త్రీయ సంరక్షణ – పాడి రైతు విజయానికి మూలాధారం

పరిచయం
పాడి పరిశ్రమలో రైతు విజయాన్ని నిర్ణయించే ప్రధాన అంశాల్లో పునరుత్పత్తి నిర్వహణ (Reproductive Management) ఒకటి. పాడి ఆవు లేదా గేదె ప్రతి సంవత్సరం ఒక ఆరోగ్యవంతమైన దూడను ఈని, సకాలంలో మళ్లీ చూడి కడితేనే పాల ఉత్పత్తి నిరంతరాయంగా కొనసాగి రైతుకు స్థిరమైన ఆదాయం లభిస్తుంది. అందువల్ల చూడి కాలం (Gestation Period) పాడి పశువుల జీవితంలో అత్యంత కీలకమైన దశగా భావిస్తారు. ఆవులలో చూడి కాలం సుమారు 280–285 రోజులు, గేదెలలో 300–310 రోజులు ఉంటుంది. ఈ కాలంలో గర్భస్థ దూడ ఎదుగుదలతో పాటు తల్లి పశువు శరీరంలో కూడా అనేక శారీరక, హార్మోన్ల మార్పులు జరుగుతాయి. కాబట్టి ఈ సమయంలో సమతుల్య పోషకాహారం, సరైన యాజమాన్యం, పరిశుభ్రమైన వాతావరణం, క్రమం తప్పకుండా ఆరోగ్య పరీక్షలు మరియు సకాలంలో పశువైద్య సేవలు అందించడం అత్యంత అవసరం.

రాష్ట్రంలో ఇప్పటికీ చాలామంది రైతులు చూడి పశువులను సాధారణ పాల పశువుల మాదిరిగానే నిర్వహిస్తూ, ఈనడానికి కొద్ది రోజుల ముందు మాత్రమే ప్రత్యేక శ్రద్ధ చూపుతున్నారు. దీనివల్ల పాలజ్వరం (Milk Fever), మాయ నిలిచిపోవడం (Retained Placenta), ప్రసవ సమస్యలు, బలహీన దూడలు పుట్టడం, పాల దిగుబడి తగ్గడం వంటి సమస్యలు తరచుగా ఎదురవుతున్నాయి.అందువల్ల చూడి నిర్ధారణ అయిన రోజు నుంచే శాస్త్రీయ సంరక్షణను ప్రారంభించడం ఎంతో అవసరం. ఈ వ్యాసంలో చూడి కాలంలోని వివిధ దశలు, పోషకాహార యాజమాన్యం, డ్రై పీరియడ్ నిర్వహణ, పొదుగు సంరక్షణ, ప్రసవానికి సన్నాహాలు, ఈనిన తర్వాత తీసుకోవాల్సిన జాగ్రత్తలు వంటి ముఖ్యమైన అంశాలను శాస్త్రీయంగా, రైతులకు సులభంగా అర్థమయ్యే విధంగా తెలుసుకుందాం.

చూడి కాలం – దశలు మరియు వాటి ప్రాముఖ్యత
ఆవులలో చూడి కాలం సగటున 280–285 రోజులు, గేదెలలో 300–310 రోజులు ఉంటుంది. ఈ మొత్తం చూడి కాలాన్ని పిండం ఎదుగుదల, పోషక అవసరాలు మరియు నిర్వహణను దృష్టిలో ఉంచుకొని మూడు ప్రధాన దశలుగా విభజిస్తారు. ప్రతి దశలో సరైన యాజమాన్య పద్ధతులు పాటించడం ద్వారా ఆరోగ్యవంతమైన దూడతో పాటు ఈనిన తర్వాత అధిక పాల ఉత్పత్తిని కూడా పొందవచ్చు.

మొదటి దశ (0–3 నెలలు) – పిండం స్థిరపడే దశ
ఈ దశలో ఫలదీకరణం చెందిన అండం గర్భాశయంలో స్థిరపడి, మావి (Placenta) ఏర్పడటం ప్రారంభమవుతుంది. పిండం పరిమాణం చిన్నదిగా ఉన్నప్పటికీ, గర్భధారణ కొనసాగడానికి ఇది అత్యంత కీలకమైన దశ. ఈ సమయంలో పశువుకు మానసిక ఒత్తిడి, ఎక్కువ దూరం నడిపించడం, జారుడు నేలపై తిరగనివ్వడం, ఆకస్మికంగా మేత లేదా దాణా మార్పులు చేయడం, పోషకాహార లోపం వంటి కారణాల వల్ల ప్రారంభ గర్భస్రావం సంభవించే అవకాశం ఉంటుంది. కాబట్టి ప్రశాంతమైన వాతావరణం కల్పించి, సమతుల్య పోషకాహారం, పరిశుభ్రమైన తాగునీరు అందించడం అవసరం. గర్భధారణను 60–90 రోజుల మధ్య పశువైద్యుని ద్వారా నిర్ధారించుకోవడం ఉత్తమ యాజమాన్య పద్ధతి.

రెండవ దశ (4–6 నెలలు) – పిండం అవయవాల అభివృద్ధి దశ
ఈ దశలో పిండం శరీర అవయవాలు పూర్తిగా రూపుదిద్దుకుని, కండరాలు మరియు ఎముకల నిర్మాణం వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతుంది. గర్భస్థ దూడ జీవన సామర్థ్యానికి ఈ దశ చాలా ముఖ్యమైనది. ఈ సమయంలో పశువు పాల ఉత్పత్తి కొనసాగుతుంటే, నిర్వహణ పోషక అవసరాలతో పాటు పిండం ఎదుగుదలకు అవసరమైన అదనపు శక్తి, మాంసకృత్తులు, కాల్షియం, ఫాస్పరస్ మరియు సూక్ష్మ ఖనిజాలు అందేలా ఆహారం ఇవ్వాలి. ఖనిజ మిశ్రమం (Mineral Mixture) మరియు పరిశుభ్రమైన నీటిని క్రమం తప్పకుండా అందించడం వల్ల గర్భస్థ దూడ ఎదుగుదల మెరుగుపడటంతో పాటు, భవిష్యత్తులో పాల ఉత్పత్తికి కూడా అనుకూలంగా ఉంటుంది.

చూడి కాలం – రెండవ దశ (4–6 నెలలు) – పిండం అవయవాల అభివృద్ధి దశ

మూడవ దశ (7–9 నెలలు) – వేగవంతమైన పిండం పెరుగుదల దశ
చూడి కాలంలో దూడ బరువులో సుమారు 70 శాతం చివరి మూడు నెలల్లోనే పెరుగుతుంది. అందువల్ల ఈ దశలో పశువుకు పోషకాహార అవసరాలు అత్యధికంగా ఉంటాయి. సరిపడా శక్తి, మాంసకృత్తులు, విటమిన్లు మరియు ఖనిజాలు అందకపోతే బలహీనమైన దూడలు పుట్టడం, తక్కువ జనన బరువు, ఈనిన తర్వాత పాలజ్వరం (Milk Fever), గర్భకోశం ఆలస్యంగా బయటకు రావడం (Retained Placenta), కీటోసిస్ వంటి జీవక్రియ సంబంధిత సమస్యలు వచ్చే ప్రమాదం పెరుగుతుంది.

ఈ దశలోనే ఈనడానికి సుమారు 60 రోజుల ముందు పాలు పితకడం నిలిపివేసే కాలాన్ని “డ్రై పీరియడ్” అంటారు. ఈ కాలంలో పాల గ్రంథి కణజాలం పునరుద్ధరణ చెందుతుంది మరియు తరువాతి ఈతలో అధిక పాల ఉత్పత్తికి సిద్ధమవుతుంది. కాబట్టి డ్రై పీరియడ్‌ను నిర్లక్ష్యం చేయకుండా, సమతుల్య పోషకాహారం, ఖనిజ మిశ్రమం, పరిశుభ్రమైన నీరు, తగిన వ్యాయామం మరియు పశువైద్యుని సూచించిన టీకాలు, నులిపురుగుల నివారణ చర్యలు తప్పనిసరిగా పాటించాలి.

మూడవ దశ (7–9 నెలలు) – వేగవంతమైన పిండం పెరుగుదల దశ

పోషకాహార యాజమాన్యం
చూడి పశువులలో ఆరోగ్యవంతమైన దూడ జననం, సులభ ప్రసవం మరియు ఈనిన తర్వాత అధిక పాల ఉత్పత్తికి సమతుల్య పోషకాహారం అత్యంత అవసరం. చూడి కాలంలో పిండం ఎదుగుదల దశను బట్టి శక్తి (Energy), మాంసకృత్తులు (Protein), ఖనిజాలు (Minerals), విటమిన్లు (Vitamins) మరియు పరిశుభ్రమైన తాగునీరు తగిన మోతాదులో అందించాలి. ముఖ్యంగా చివరి మూడు నెలల్లో పిండం వేగంగా పెరుగుతుంది కాబట్టి పోషకాహార అవసరాలు కూడా పెరుగుతాయి.

తొలి మరియు మధ్య దశల్లోపోషణ (0–6 నెలలు)

  • పశువు శరీర స్థితి స్కోరు (BCS) 3.0–3.5 మధ్య ఉండేలా చూసుకోవాలి.
  • పచ్చిమేత, ఎండుమేత, సమతుల్య దాణాను శరీర బరువు, పాల దిగుబడి మరియు చూడి దశకు అనుగుణంగా అందించాలి.
  • పప్పుజాతి, గడ్డి జాతి పచ్చిమేతలను సమతుల్యంగా ఇవ్వడం మంచిది.
  • అధిక దాణా ఇచ్చి పశువును లావుగా చేయకూడదు. ఇది ప్రసవ సమయంలో ఇబ్బందులు మరియు జీవక్రియ సమస్యలకు దారితీయవచ్చు.
  • ఎల్లప్పుడూ పరిశుభ్రమైన తాగునీరు అందుబాటులో ఉంచాలి.

డ్రై పీరియడ్ (ఈనడానికి 60 రోజుల ముందు)
ఈనడానికి సుమారు 60 రోజుల ముందు పాలు పితకడం నిలిపివేయాలి. ఈ కాలంలో పాల గ్రంథి పునరుద్ధరణ చెంది, తదుపరి ఈతలో అధిక పాల ఉత్పత్తికి సిద్ధమవుతుంది. డ్రై పీరియడ్‌ను రెండు దశలుగా విభజిస్తారు.

  • డ్రై పీరియడ్ (60–21 రోజులు): నాణ్యమైన పచ్చిమేత, ఎండుమేతతో కూడిన సాధారణ నిర్వహణ ఆహారం సరిపోతుంది.
  • ట్రాన్సిషన్ పీరియడ్ (చివరి 21 రోజులు): శక్తి, మాంసకృత్తుల మోతాదును క్రమంగా పెంచుతూ, ప్రసవం మరియు తదుపరి పాల ఉత్పత్తికి పశువును సిద్ధం చేయాలి. ఆకస్మికంగా ఆహారం మార్చకూడదు.

ఖనిజ మిశ్రమం (Mineral Mixture) సప్లిమెంటేషన్
చూడి పశువులకు కాల్షియం, భాస్వరం, మెగ్నీషియం, జింక్, కాపర్, సెలీనియం వంటి ఖనిజాలు తగిన మోతాదులో అందకపోతే పాలజ్వరం, మాయ నిలిచిపోవడం, బలహీనమైన దూడలు పుట్టడం వంటి సమస్యలు సంభవిస్తాయి. అందువల్ల రోజువారీ దాణాతో పాటు నాణ్యమైన ఖనిజ మిశ్రమాన్ని అందించడం అవసరం.

తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని పి.వి. నర్సింహారావు తెలంగాణ పశు వైద్య విశ్వవిద్యాలయం అభివృద్ధి చేసిన “తెలమిన్” వంటి సమతుల్య ఖనిజ మిశ్రమాల వినియోగం వల్ల చూడి పశువుల ఆరోగ్యం, పాల ఉత్పత్తి మరియు పునరుత్పత్తి పనితీరు మెరుగుపడినట్లు పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి. అయితే, పశువైద్యుని సలహా మేరకు సిఫారసు చేసిన మోతాదులో ఖనిజ మిశ్రమాన్ని వాడటం ఉత్తమం.

ఖనిజ మిశ్రమం (Mineral Mixture) సప్లిమెంటేషన్

పొదుగు సంరక్షణ
డ్రై పీరియడ్ ప్రారంభంలో పొదుగును పూర్తిగా పరిశీలించి, పొదుగువాపు (Mastitis) లక్షణాలు లేవని నిర్ధారించుకోవాలి. ప్రతి చనుమొనలో గాయాలు, వాపు, గడ్డలు లేదా అసాధారణ స్రావం ఉన్నాయో లేదో గమనించాలి. పశువైద్యుని సలహా మేరకు డ్రై కౌ థెరపీ (Dry Cow Therapy) చేయించడం వల్ల డ్రై పీరియడ్‌లో పొదుగు ఇన్ఫెక్షన్లను నివారించడమే కాకుండా, తదుపరి ఈతలో పాల ఉత్పత్తి మెరుగుపడుతుంది. ఈనడానికి కొద్ది రోజుల ముందు పొదుగు క్రమంగా నిండడం, గట్టిపడటం సహజం. అయితే అధిక వాపు, వేడి, ఎర్రబడటం లేదా నొప్పి కనిపిస్తే వెంటనే పశువైద్యుని సంప్రదించాలి.

ఈనడానికి ముందు కనిపించే లక్షణాలు
ఈనడానికి కొన్ని రోజులు లేదా గంటల ముందు పశువులో ఈ మార్పులు కనిపిస్తాయి.

  • పొదుగు పూర్తిగా నిండి, చనుమొనల వద్ద మైనం వంటి పదార్థం (Waxing) కనిపించడం.
  • పెల్విక్ కండరాలు వదులై, తోక రెండువైపులా గుంతలు పడటం.
  • యోని నుండి పారదర్శక జిగురు (మ్యూకస్) స్రావం రావడం.
  • పశువు అశాంతిగా ఉండటం, పదేపదే పడుకోవడం, లేవడం, ఆహారం తగ్గించడం లేదా ఒంటరిగా ఉండాలని ప్రయత్నించడం.

ప్రసవానికి సన్నాహాలు

  • శుభ్రమైన, పొడి, గాలి ప్రసరణ బాగా ఉండే ప్రత్యేక ప్రసవ స్థలాన్ని సిద్ధం చేయాలి.
  • నేలపై పొడి ఎండుగడ్డి లేదా పరిశుభ్రమైన పరుపు వేయాలి.
  • పరిశుభ్రమైన నీరు, తువాళ్లు, అయోడిన్ ద్రావణం, గ్లౌజులు వంటి అవసరమైన సామగ్రిని సిద్ధంగా ఉంచాలి.
  • స్థానిక పశువైద్యుని ఫోన్ నంబర్ అందుబాటులో ఉంచుకోవాలి.
  • నీరు పగిలిన తర్వాత 2–3 గంటల్లో ప్రసవం పూర్తికాకపోయినా లేదా దూడ తప్పు భంగిమలో కనిపించినా వెంటనే పశువైద్యుని సంప్రదించాలి.

ఈనిన తర్వాత తలెత్తే సాధారణ సమస్యలు
పోషకాహార లోపం, అపరిశుభ్రత లేదా సరైన యాజమాన్యం లేకపోవడం వల్ల ఈనిన తర్వాత కొన్ని సమస్యలు కనిపించవచ్చు.

సమస్య
పాలజ్వరం (Milk Fever):

వివరణ / జాగ్రత్తలు: రక్తంలో కాల్షియం తగ్గడం వల్ల వస్తుంది. పశువు నిలబడలేకపోవడం, తలను పక్కకు వంచడం వంటి లక్షణాలు కనిపిస్తాయి. వెంటనే చికిత్స అవసరం.

సమస్య: మాయ నిలిచిపోవడం (Retained Placenta)

వివరణ / జాగ్రత్తలు: ఈనిన 12–24 గంటల్లో మాయ పడకపోతే బలవంతంగా లాగకూడదు. వెంటనే పశువైద్యుని సంప్రదించాలి.

సమస్య గర్భాశయ ఇన్ఫెక్షన్ (Metritis)*

వివరణ / జాగ్రత్తలు: అపరిశుభ్ర ప్రసవం వల్ల వస్తుంది. సకాలంలో చికిత్స చేయకపోతే తదుపరి చూడిపై ప్రభావం పడుతుంది.

సమస్య కీటోసిస్ (Ketosis):

వివరణ / జాగ్రత్తలు: ఈనిన తర్వాత శక్తి కొరత వల్ల వస్తుంది. ఆకలి తగ్గడం, పాల దిగుబడి తగ్గడం ప్రధాన లక్షణాలు.

జున్ను (Colostrum) నిర్వహణ
ఈనిన వెంటనే వచ్చే మొదటి పాలను జున్ను (Colostrum) అంటారు. ఇందులో రోగనిరోధక ప్రతిరక్షకాలు (Antibodies), విటమిన్-ఎ మరియు అధిక పోషక విలువలు ఉంటాయి. దూడకు జీవితంలో మొదటి రోగనిరోధక శక్తి జున్ను ద్వారానే లభిస్తుంది. అందువల్ల ఈనిన 1–2 గంటల్లోపు దూడకు తగిన మోతాదులో జున్ను తాగించాలి. ఆలస్యమైతే దూడ పేగులు ప్రతిరక్షకాలను గ్రహించే సామర్థ్యం వేగంగా తగ్గిపోతుంది. కాబట్టి మొదటి 24 గంటల్లో శరీర బరువులో సుమారు 10% మేర జున్ను అందించడం ఉత్తమ నిర్వహణ పద్ధతిగా భావిస్తారు.

రైతులు తప్పనిసరిగా పాటించవలసిన జాగ్రత్తలు

చేయవలసినవి
✔️ డ్రై పీరియడ్‌ను కనీసం 45–60 రోజులు తప్పనిసరిగా పాటించాలి.
✔️ సమతుల్య పోషకాహారం, ఖనిజ మిశ్రమం మరియు పరిశుభ్రమైన నీటిని ప్రతిరోజూ అందించాలి.
✔️ టీకాలు, నట్టల నివారణ, ఆరోగ్య పరీక్షలను షెడ్యూల్ ప్రకారం చేయించాలి.
✔️ ఈనడానికి ముందు లక్షణాలను గమనిస్తూ పశువును ప్రత్యేకంగా పరిశీలించాలి.
✔️ ప్రసవం అనంతరం పశువు మరియు దూడ ఆరోగ్యాన్ని మొదటి 24 గంటలు ప్రత్యేకంగా గమనించాలి.

చేయకూడనివి
✘ చివరి మూడు నెలల్లో అధిక దూరం నడిపించడం లేదా అధిక శ్రమ చేయించడం.
✘ ఆకస్మికంగా దాణా లేదా మేతలో పెద్ద మార్పులు చేయడం.
✘ మాయ నిలిచిపోయినప్పుడు స్వయంగా లాగే ప్రయత్నం చేయడం.
✘ అనుభవం లేని వ్యక్తులతో కష్టమైన ప్రసవాలు చేయించడం.

ముగింపు
చూడి పశువుల సంరక్షణ అనేది ఆరోగ్యవంతమైన దూడ, సులభ ప్రసవం, అధిక పాల ఉత్పత్తి మరియు పశువు దీర్ఘకాలిక పునరుత్పత్తి సామర్థ్యానికి పునాది. సమతుల్య పోషకాహారం, సరైన డ్రై పీరియడ్ నిర్వహణ, ఖనిజ మిశ్రమం వినియోగం, సకాలంలో టీకాలు, పరిశుభ్రమైన ప్రసవ నిర్వహణ మరియు పశువైద్యుని సలహాలను పాటించడం ద్వారా ఈనిన తర్వాత వచ్చే సమస్యలను గణనీయంగా తగ్గించవచ్చు. శాస్త్రీయ యాజమాన్య పద్ధతులను అనుసరించడం ద్వారా ప్రతి పాడి రైతు ఆరోగ్యవంతమైన పశువులు, అధిక పాల దిగుబడి మరియు మెరుగైన ఆర్థిక లాభాలను సాధించగలడు.

డా. ఎ. సురేష్ నాయక్‌, అసోసియేట్ ప్రొఫెసర్‌, పశువైద్య కళాశాల, రాజేంద్రనగర్‌, హైదరాబాద్‌. Ph: 9491394455

Read More
12 Sep, 2026
రైతునేస్తం0 commentsSeptember 12, 2026agri news

ఎల్నినో పరిస్థితుల్లో పాడి పశువులకు పశుగ్రాసాల ఎంపిక

    ఎల్నినో పరిస్థితుల్లో సాధారణంగా వాతావరణంలో ఉష్ణోగ్రతలు పెరగడం, వర్షపాతం అస్థిరంగా ఉండటం, దీర్ఘకాలిక పొడి పరిస్థితులు మరియు నీటి లభ్యతలో మార్పులు వ్యవసాయంతో పాటు పశుపోషణపై కూడా ప్రభావం చూపే అవకాశం ఉంది. 2026లో ఎల్నినో ప్రభావాలను ఎదుర్కొనేందుకు పంటలతో పాటు పశుసంపద, పశుగ్రాసం మరియు నీటి వనరుల నిర్వహణకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఇవ్వాల్సిన అవసరాన్ని ICAR సంస్థలు కూడా సూచిస్తున్నాయి.ఎల్నినో పరిస్థితుల్లో పచ్చిమేత లభ్యత తగ్గితే పశువులకు పోషక పదార్థాల కొరత ఏర్పడి, పాల దిగుబడి తగ్గే అవకాశం ఉంటుంది. అందువల్ల “పశుగ్రాస భద్రత – పాడి పశువుల ఆరోగ్యం – పాల ఉత్పత్తి – రైతు ఆదాయం” అనే నాలుగు అంశాలను సమగ్రంగా చూడాలి

పశుగ్రాసం అనగానే మన రైతులకు వరిగడ్డి, జొన్నచొప్ప, మొక్కజొన్న చొప్ప, సజ్జ వంటి పంట అవశేషాలు గుర్తుకు వస్తాయి. అయితే వీటిలో పశువులకు అవసరమైన అన్ని పోషక పదార్థాలు తగిన స్థాయిలో ఉండవు. ముఖ్యంగా ఎల్నినో పరిస్థితుల్లో పచ్చిమేత కొరత ఏర్పడితే కేవలం ఎండుమేతపై ఆధారపడటం వల్ల పశువుల పోషక అవసరాలు పూర్తిగా తీరకపోవచ్చు.

అదే సమయంలో జొన్న, మొక్కజొన్న, సజ్జ వంటి ధాన్యాలను అధికంగా పశుదాణాలో ఉపయోగించడం ఆర్థికంగా కూడా భారమవుతుంది. కాబట్టి రైతులు తమ భూమి, నీటి లభ్యత మరియు పశువుల సంఖ్యకు అనుగుణంగా పచ్చిమేత + ఎండుమేత + కాయజాతి పశుగ్రాసాలు + అవసరమైన మిశ్రమ దాణా కలిపి సమతుల్య పశుగ్రాస ప్రణాళికను రూపొందించుకోవాలి.

I.ఎల్నినో పరిస్థితుల్లో పశుగ్రాసాల ఎంపిక ఎలా ఉండాలి

  1. ఒకటి లేదా రెండు పాడి పశువులు ఉన్న రైతులు
    సన్నకారు మరియు చిన్నకారు రైతులు తమ ఇంటి పరిసరాల్లో అందుబాటులో ఉన్న స్థలాన్ని సమర్థవంతంగా ఉపయోగించుకోవాలి.
    • సుబాబుల్, అవిస వంటి పశుగ్రాస చెట్లను పెంచుకోవాలి.
    • ఇంటి పరిసరాలు, పొలాల గట్లను పశుగ్రాస వనరులుగా ఉపయోగించుకోవాలి.
    • నీటి లభ్యత ఉన్నట్లయితే కొంత భూమిలో శాశ్వత పచ్చిమేతను సాగు చేయాలి.
    • పంట అవశేషాలను వృథా చేయకుండా ఎండుమేతగా నిల్వ చేసుకోవాలి.
    • ఎల్నినో సమయంలో అత్యవసర పరిస్థితులకు ముందుగానే పశుగ్రాస నిల్వ చేసుకోవాలి.
  2. మధ్యస్థ స్థాయిలో పాడి పశువులు ఉన్న రైతులు
    పాడి పశువుల సంఖ్య పెరిగిన కొద్దీ రైతులు తమ భూమిలో కొంత భాగాన్ని తప్పనిసరిగా పశుగ్రాస సాగుకు కేటాయించాలి.

నీటి వసతి ఉన్న భూముల్లో హైబ్రిడ్ నేపియర్ రకాలు (CO-1, CO-2, CO-3) వంటి బహువార్షిక పశుగ్రాసాలను సాగు చేసుకోవచ్చు. వీటితో పాటు లూసర్న్, అలసంద, అనుములు, హెడ్జ్ లూసర్న్, స్టైలో వంటి కాయజాతి పశుగ్రాసాలను కూడా పెంచుకోవాలి.
గడ్డిజాతి మరియు కాయజాతి పశుగ్రాసాలను కలిపి మేపడం ద్వారా పశువులకు మెరుగైన పోషక సమతుల్యతను అందించవచ్చు.

  1. పెద్దస్థాయి పాడి పరిశ్రమలు
    వాణిజ్య స్థాయిలో పాడి పరిశ్రమ నిర్వహించే రైతులు “సంవత్సరం పొడవునా పశుగ్రాస లభ్యత” అనే లక్ష్యంతో ప్రణాళిక రూపొందించుకోవాలి.
    • నీటి వసతి ఉన్న చోట బహువార్షిక పశుగ్రాసాలు.
    • వర్షాధార ప్రాంతాల్లో సీజనల్ పశుగ్రాసాలు.
    • అదనపు పచ్చిమేతను సైలేజీగా నిల్వ చేయడం.
    • పంట అవశేషాలను శాస్త్రీయ పద్ధతిలో ఎండుమేతగా నిల్వ చేయడం.
    • కాయజాతి పశుగ్రాసాల సాగు.
    • అత్యవసర పరిస్థితులకు ముందుగానే పశుగ్రాస బ్యాంకును ఏర్పాటు చేయడం.

II.నీటి లభ్యత ఆధారంగా పశుగ్రాసాల ఎంపిక
ఎల్నినో పరిస్థితుల్లో నీరు అత్యంత విలువైన వనరు. అందువల్ల నీటి లభ్యతను బట్టి పశుగ్రాసాలను ఎంపిక చేయాలి.

A.నీటి వసతి ఉన్న భూముల్లో:
హైబ్రిడ్ నేపియర్, గినీ గడ్డి, లూసర్న్, పేరాగడ్డి వంటి బహువార్షిక పశుగ్రాసాలను సాగు చేయవచ్చు.

B.నీటి లభ్యత తక్కువగా ఉన్న ప్రాంతాల్లో:
జొన్న, సజ్జ, మొక్కజొన్న వంటి సీజనల్ పశుగ్రాసాలను వర్షాధారంగా సాగు చేయవచ్చు.

C.నీరు నిలిచే ప్రాంతాల్లో:
పేరాగడ్డి వంటి రకాలను అనువైన పరిస్థితుల్లో సాగు చేయవచ్చు

III.ఎల్నినో సమయంలో పశుగ్రాస భద్రత కోసం రైతులు పాటించాల్సిన ముఖ్యమైన సూచనలు

  1. తోటలలో / చెట్ల నీడల్లో – అనువైన పశుగ్రాసాలు : గినిగడ్డి, (మకుని), స్టైలో
  2. మిశ్రమ పంటగా పనికివచ్చే అనువైన పశుగ్రాసాలు : అలసంద, స్టైలో
  3. చవుడు భూములలో- అనువైన పశుగ్రాసాలు : రోడ్స్ గడ్డి
  4. తక్కువ వర్షపాతము గల ప్రాంతాలకు – అనువైన పశుగ్రాసాలు : సజ్జ
  5. నల్లరేగడి భూములకు – అనువైన పశుగ్రాసాలు : ఆఫ్రికన్ టాల్ రకపు మొక్కజొన్న ఎస్.ఎస్.జి
  6. ఎఱ్ఱభూములు, తేలిక పాటి భూములకు – అనువైన పశుగ్రాసాలు : ఏకవార్షికాలు- ఎస్.ఎస్.జి, ఎమ్.పి.చారి, సజ్జరకాలు బహువార్షికాలు- స్టైలో
  7. బంజరు, పడావు భూములలో – అనువైన పశుగ్రాసాలు : స్టైలో, అంజాన గడ్డి
  8. నీరునిలువ ఉండు భూములలో – అనువైన పశుగ్రాసాలు : పేరాగడ్డి
  9. ఎండుమేతగా నిలువ చేయుటకు – అనువైన పశుగ్రాసాలు : వరిగడ్డి, జొన్నచొప్ప, మొక్కజొన్న చొప్ప, జనుము, అంజాన గడ్డి, గినిగడ్డి
  10. సైలేజి (పాతరగడ్డి) గా వాడుటకు – అనువైన పశుగ్రాసాలు : జొన్న, మొక్కజొన్న, నేపియర్ రకాలు
  11. యూరయాతో సుపోషకం చేసుకోవడానికి – అనువైన పశుగ్రాసాలు : వరిగడ్డి, ముక్కలుగా నరికిన జొన్నచొప్ప, మొక్కజొన్న చొప్ప
  12. ముక్కలుగా (చాఫింగ్) నరికి మేపుటకు – అనువైన పశుగ్రాసాలు : జొన్న, సజ్జ, మొక్కజొన్న రకాలు
    ఇలాంటి ముందస్తు ప్రణాళిక ఎల్నినో వంటి వాతావరణ ఒత్తిడి సమయంలో పశుగ్రాస కొరతను తగ్గించడంలో పశుగ్రాస భద్రత, సైలేజీ తయారీ మరియు contingency preparedness సహాయపడుతుంది.

డా. ఎం. గంగా దేవి, సీనియర్ సైంటిస్ట్ (అగ్రానమీ),
డా. ఎం. యుగంధర్ కుమార్ , ప్రిన్సిపల్ సైంటిస్ట్, డా. కె. రవిచంద్ర, సైంటిస్ట్,
డా. సౌజన్య లక్ష్మి, సైంటిస్ట్
కృషి విజ్ఞాన కేంద్రం, లాం, గుంటూరు. Ph: 9490035258

Read More
9 Sep, 2026
రైతునేస్తం0 commentsSeptember 9, 2026agri news

వర్తులాకార ఆర్థిక వ్యవస్థ – ఎన్‌డిడిబి వారి మృదా

భారతదేశంలో పాడి పరిశ్రమ సమగ్ర అభివృద్ధే లక్ష్యంగా నాడు డా. వర్గీస్ కురియన్- రైతుల భాగస్వామ్యం, సహకార సంఘాల ఏర్పాటు ద్వారా సుస్థిర భారత దేశ అభివృద్ధికి బీజం నాటారు. రైతుల సాధికారిత లక్ష్యంగా ప్రతి అడుగులో రైతుకు మార్గదర్శిలా నిలబడేలా జాతీయ పాడిపరిశ్రమాభివృద్ధి సంస్థ (ఎన్‌డిడిబి) గుజరాత్‌లోని ఆనంద్ కేంద్రంగా పనిచేస్తోంది. దీని ప్రభావంతోనే రైతు సాధికారిత, ప్రపంచంలోనే పాల ఉత్పత్తిలో భారత్ ప్రథమ స్థానంలో ఉండగలగడం, బలీయమైన గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థ, పోషకాల పూరిత పాలను అందించడం, భావితరాలకు సుస్థిర భవిష్యత్తు ఇవ్వగలగడం సాధ్యమైంది.




ఎన్‌డిడిబి పాడిపరిశ్రమ అభివృద్ధిపరంగా 6 సంస్థలను ఏర్పాటు చేసింది.
  1. 1974లో మదర్ డెయిరీ ఏర్పరిచి, శుద్ధీకరించిన పాలను వినియోగదారులకు చేరుస్తోంది.
  2. ఇండియన్ ఇమ్యునోజికల్స్‌ను 1982లో పశువుల్లో వచ్చే వ్యాధుల నివారణకు టీకాలను ఉత్పత్తి చేయడం, అంతేకాక, హెపటైటిస్‌లాంటి టీకాల ఉత్పత్తి చేయడం ద్వారా అటు పశువుల ఆరోగ్యం, ఇటు ప్రజల ఆరోగ్యానికి పెద్ద పీట వేసింది.
  3. 1978లో ఐడిఎంసి ని ఏర్పరిచి, దేశీయ పరిజ్ఞానంతో పాడి పరిశ్రమ పరికరాల ఉత్పత్తి ప్రారంభించింది. దీనివలన భారత్, డెయిరీ ఇంజనీరింగ్ రంగంలో స్వయం సమృద్ధత సాధించగలిగింది.
  4. 2010లో ఎన్‌డిఎస్ (ఎన్‌డిడిబి డెయిరీ సర్వీసెస్) స్థాపించి, సంస్థాగత నిర్మాణం ద్వారా పాడి పరిశ్రమల్లో పాల ఉత్పాదకత పెంపుదలకు కృషి చేస్తోంది. ఇప్పటికే దేశంలో 210 పైగా పాల ఉత్పత్తిదారుల కంపెనీలు ఏర్పడినాయి.
  5. 2022లో CALF (Centre for Analysis and Learning in Livestock and Food) ని ఏర్పరిచి, పాల నాణ్యతా పరీక్షలతో పాలనాణ్యతకు పెద్దపీట వేసింది.
  6. 2022లో MRIDA అనే సంస్థ ద్వారా పాడిపరిశ్రమలో వ్యర్థాలను పునరుపయోగంలో తెచ్చి పాడిరైతుకు వర్తులాకార ఆర్థిక వ్యవస్థవైపు అడుగులు వేసేలా చేసింది. దీనిద్వారా పశువుల మల, మూత్రాల నిర్వహణ, బయోగ్యాస్ ఉత్పత్తి, సేంద్రియ ఎరువులు ‘సుధన’ పేర తెచ్చి పాడిపరిశ్రమలో కొత్త అధ్యాయం సృష్టించింది. పశువుల పేడ, పర్యావరణానికి పీడగా భావిస్తున్న తరుణంలో ఎన్‌డిడిబి, దీని పునరుపయోగం ద్వారా పాడిరైతులను సుస్థిర అభివృద్ధి దిశగా ఎలా తీసుకెళ్ళాలో ఆలోచించగా, వెలిగిన ఆశాకిరణం ‘మృదా’. మార్చి 2025లో సుజుకి R & D సెంటర్‌తో చేతులు కలిపి భారత దేశంలో వీలైనన్ని బయోగ్యాస్ ప్లాంట్ల ఏర్పాటు ధ్యేయంగా ప్రయాణం ప్రారంభించింది. తొలుత పశువుల పాకలు, గోశాలల వద్ద బయోగ్యాస్ ప్లాంట్లు ఏర్పాటు చేసారు. ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని వారణాసి, గుజరాత్‌లోని వాసనాలలో ప్రయోగాత్మకంగా ప్రారంభించారు. రోజకు 65-70 మెట్రిక్ టన్నుల పేడ సేకరించి, దానికి గాను రైతులకు రూ. 150 లక్షలు చెల్లించగలిగారు. దీనిద్వారా దగ్గరలోని డెయిరీలకు బాయిలర్లకు ఇంధన సరఫరా, సుమారు 250 కిలో వాట్ల విద్యుత్ ఉత్పత్తి చేసి చూపించారు. రూట్‌గార్డ్, గ్రోమాక్స్ లాంటి పశువు…పేడ ఆధారిత ఉత్పత్తులు తయారు చేసి ‘సుధన’ పేర రైతులకు అందజేసారు. ‘గోబర్ సే సమృద్ధి’ ని సాకారం చేసి ‘కార్బన్ క్రెడిట్స్’ పొందగలిగేలా ఎన్‌డిడిబి కృషి చేస్తోంది. ప్రస్తుతం ఎన్‌డిడిబి, సస్టెయిన్ ప్లస్ అనే సంస్థ సహకారంతో 10000 ఇళ్ళలో 2 క్యూబిక్ మీటర్ల బయోగ్యాస్ ప్లాంట్ల ఏర్పాటుకు సహకరిస్తోంది. వివరాలకు జయేష్ చవాన్ – ఫోన్: 9405716326 ని సంప్రదించవచ్చు. దీని ధన లబ్ధిదారుని వాటాగా రూ. 11,262/-గా నిర్ధారించారు. ఏది ఏమైనా, దేశంలోనే అగ్రగామి సంస్థగా ఎన్‌డిడిబి వివిధ సేవల ద్వారా పాడి రైతుల అభివృద్ధికి అవిరళ కృషి చేస్తోంది. ఆనంద్‌లోని ఎన్‌డిడిబి సంస్థను ప్రతి ఒక్కరూ సందర్శిస్తే, పాడిరైతుల కోసం సంస్థ చేస్తోన్న కృషి తెలిసి వస్తుంది. ఇప్పటికే ఎన్‌డిడిబి సహకారంతో విజయ తెలంగాణ డెయిరీ ERP సేవలను కొనసాగిస్తోంది. ఇంకెన్నో ఆవిష్కరణలతో ఎన్‌డిడిబి అగ్రగామిగా ఉండాలని ఆశిద్దాం!
  • మధుసూదనరావు, జనరల్ మేనేజర్, విజయ డెయిరీ, హైదరాబాద్. ఫోన్: 9121160553

Read More
7 Sep, 2026
రైతునేస్తం0 commentsSeptember 7, 2026agri news

డెయిరీ రంగం చదువు – సవాళ్ళు

దొడ్ల డెయిరీ వారి విరాళం రూ. 6.5 కోట్లతో కామారెడ్డి డెయిరీ కళాశాలలో నూతన భవన నిర్మాణం జరిగి, దొడ్ల డెయిరీ సిఇఓ బివికె రెడ్డి, యండి సునీల్ రెడ్డి, పివి నర్సింహారావు వెటర్నరీ విశ్వవిద్యాలయ ఉపకులపతి జ్ఞాన ప్రకాశ్‌లచే ఇటీవల ప్రారంభించబడింది. డెయిరీ విద్యనభ్యసించిన మొదటి బ్యాచ్ నుండి విద్యార్థులు అందరూ పాల్గొని గురువులు నర్సింహారెడ్డి, రాజరత్నం, హన్మంతరావు, జయరాజరావు తదితరులను సత్కరించారు. ఈ సందర్భంగా డెయిరీ టెక్నాలజీ ఆలుమ్ని అసోసియేషన్ కామారెడ్డి (DTAAK) ఏర్పడింది.

కాగా, పూర్వ విద్యార్థుల మనోగతాన్ని పరిశీలించినపుడు, డెయిరీ - ఇప్పుడు కేవలం పాల ఉత్పత్తి, సేకరణ, శుద్ధీకరణ, విక్రయమే కాదు సాంకేతికంగానూ, విశ్లేషణపరంగానూ, సుస్థిరత దిశగా, వినియోగదారుని భద్రత, విశ్వవ్యాప్తంగా పోటీకి సంసిద్ధత అవసరం ఉందని తేలింది.

ప్రస్తుత సాంకేతికతకు అనుగుణంగా విజ్ఞానం, నైపుణ్యం, అందిపుచుకోగల సామర్థ్యం అవసరం అని గుర్తించడం జరిగింది.

ప్రస్తుత కృత్రిమ మేధ, ఆటోమేషన్, రోబోటిక్స్, సెన్సర్స్, జినోమిక్స్, ప్రిసిషన్ ఫార్మింగ్, డిజిటల్ గుర్తింపు, అత్యాధునిక ఆహార శుద్ధీకరణ మరింత ముఖ్యం అని తేలింది.

పశువు ఆరోగ్య పర్యవేక్షణకు సెన్సర్ల ఉపయోగం, అలాగే ఆహార వినియోగం, పాల ఉత్పత్తి కోసం కృత్రిమ మేధ వినియోగం అవసరమవుతోంది. ఆటోమేటెడ్‌గా పాలను పితకడం పనితీరుని మెరుగు పరచగలవు. అందుబాటులో ఉన్న విషయాల విశ్లేషణ సరైన నిర్ణయాలు తీసుకోడంలో పనికొస్తాయి.

ఇప్పుడు తెలివి ఒకటే కాదు, సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, వైజ్ఞానిక దృక్పథం, డిజిటల్ నైపుణ్యాలు, వాణిజ్యంపై అవగాహన, పౌరసంబంధాలపై పట్టు, నాయకత్వ లక్షణాలు సైతం డెయిరీ రంగ విద్యార్థులకు ఎంతో అవసరం. డిగ్రీ ఆధారితంగా కాకుండా పోటీ ప్రధానంగా విద్యావ్యవస్థ పెంపొందాలి.

ప్రస్తుత నీటికొరత, వాతావరణ మార్పులు వేస్ట్ మ్యానేజ్‌మెంట్, పశు సంక్షేమం, వనరుల సద్వినియోగం లాంటి పరిస్థితులకు అనుగుణంగా పాడిపరిశ్రమ అభివృద్ధి కావల్సిన అవసరం ఉంది. దాణా ఉపయోగంలో మెరుగుదల, వ్యర్థాల తగ్గింపు వ్యవసాయ వ్యర్థాల పునరుపయోగం, లాంటి చర్యలతో వర్తులాకార వాణిజ్యం వృద్ధి చేసి సుస్థిర ప్రగతి సాధించాల్సిన అవసరం ఉంది.

డెయిరీ రంగంలో ఔత్సాహికులకు అవకాశాలు అపారంగా ఉన్నాయి. విలువ జోడింపు, శీతలీకరణ, డెయిరీ ఫార్మ్ నిర్వహణ, పశుఆరోగ్యం, పశు ఆహారం, డెయిరీ పరికరాలు, డిజిటలైజేషన్, పాల నాణ్యత, ప్యాకింగ్, వ్యర్థాల వినియోగం, వినియోగదారులకు నేరుగా పాలు అందుబాటులో తేవడం లాంటి ఎన్నో రంగాల్లో డెయిరీ నిపుణులు తమ సత్తా చాటుకోవడానికి అవకాశాలున్నాయి.

ఔత్సాహికులుగా ఆలోచన, శాస్త్రవేత్తగా ఆవిష్కరణ, సమస్య పరిష్కార దిశగా పనిచేయడం నేటి అవసరం.

దానికై సాంకేతికంగా ముందడుగు వేసిన డెయిరీల్లో ఇంటర్న్‌షిప్ చేయించడం, పరిశ్రమ నిపుణులచే విషయ వివరణ, అతిథి ఉపన్యాసాలు అవసరం.

నేడు పాడిపరిశ్రమ రంగంతో డెయిరీ క్లాస్‌ రూం లు అనుసంధానం కావల్సిన అవసరం ఉంది.

ఏదిఏమైనా భవిష్యత్ పాడిపరిశ్రమ పాడిరైతులపైనా, పశువైద్యులపైనా, డెయిరీ పట్టభద్రులపైనా, శాస్త్రవేత్తలపైనా, నైపుణ్యంగల పనివారలపైనా ఆధారపడి ఉంటుంది.

దీనికై ప్రాక్టికల్ విషయ సంగ్రహణ, డిజిటల్ పోటీతత్వం, ఆవిష్కరణా దృక్పథం, జీవితాంతం నిరంతర పరిజ్ఞాన సేకరణ ఎంతో అవసరం.

రేపటి తరానికి డెయిరీ పట్టభద్రులు కేవలం ఉత్తీర్ణతే కాకుండా, నూతన ఒరవడికి నాంది పలకాలి.

నాటి సహకార ఉద్యమ స్ఫూర్తి, పాడిరైతుల పట్ల సానుభూతి, పరికరాల పట్ల పరిజ్ఞానం, వినియోగదారుని భద్రత దృష్టిలో ఉంచుకుని పాడి పట్టభద్రులు ‘పాడి పంట’ నానుడిని నిజం చేయాలి. రైతు కళ్లలో భద్రతతో కూడిన ఆనందం వెల్లివిరియాలి.
  • మధుసూదనరావు, జనరల్ మేనేజర్, విజయ డెయిరీ, హైదరాబాద్. ఫోన్: 9121160553
Read More
7 Sep, 2026
రైతునేస్తం0 commentsSeptember 7, 2026agri news

“పోషకాహారమే పశువుల పునరుత్పత్తికి పునాది”

పశుసంవర్ధకంలో అధిక లాభాలు పొందాలంటే పశువుల ఆరోగ్యం, పాల ఉత్పత్తి మాత్రమే కాకుండా వాటి పునరుత్పత్తి సామర్థ్యం కూడా చాలా ముఖ్యం. ఒక ఆవు లేదా గేదె సమయానికి ఈనకపోతే రైతుకు ఆర్థిక నష్టం కలుగుతుంది. ఈ సమస్యలలో చాలా వరకు సరైన పోషకాహారం లేకపోవడమే ప్రధాన కారణం.

పశువుల శరీరంలో అన్ని జీవక్రియలు సక్రమంగా జరిగేందుకు శక్తి, ప్రోటీన్లు, ఖనిజ లవణాలు, విటమిన్లు మరియు నీరు సమతుల మోతాదులో అవసరం. వీటిని సమతుల ఆహారం లేదా బ్యాలెన్స్‌డ్ ఫీడ్ అంటారు. శక్తినిచ్చే కార్బోహైడ్రేట్లు మరియు కొవ్వులు పశువుల శక్తి అవసరాలను తీరుస్తాయి.

ప్రసవం ముందు మరియు తర్వాత ప్రత్యేక పోషకాహారం ఇవ్వడం చాలా ముఖ్యం. దీనివల్ల పశువులు త్వరగా కోలుకుని మళ్లీ సమయానికి గర్భం దాల్చుతాయి. అలాగే పశువులకు క్రమం తప్పకుండా క్రి మినాశక మందులు వేయించడం, శుభ్రమైన నీరు అందించడం అవసరం.

  1. శక్తినిచ్చే ఆహారం: ధాన్యాలు, మొక్కజొన్న, జొన్న, బార్లీ, గోధుమ పొట్టు వంటి పదార్థాలు పశువులకు శక్తిని అందిస్తాయి. పశువులకు తగిన శక్తి అందకపోతే అవి బలహీనంగా మారి, వేడి లక్షణాలు సరిగా కనిపించవు. గర్భధారణ శాతం కూడా తగ్గుతుంది. ప్రసవం తర్వాత శక్తి లోపం ఉంటే పశువులు తిరిగి గర్భం దాల్చడానికి ఎక్కువ సమయం పడుతుంది.
  2. ప్రోటీన్ల ప్రాముఖ్యత: ప్రోటీన్లు శరీర కణాల నిర్మాణానికి, ఎదుగుదలకు మరియు పునరుత్పత్తి అవయవాల పనితీరుకు చాలా అవసరం. నూనె గింజల పిండి, పత్తి గింజల పిండి, సోయాబీన్ మీల్, శనగ చొప్ప వంటి పదార్థాలు మంచి ప్రోటీన్ వనరులు. ప్రోటీన్ లోపం ఉంటే ఆడ పశువుల్లో అండోత్పత్తి సరిగా జరగదు. మగ పశువుల్లో వీర్య నాణ్యత తగ్గుతుంది.
  3. ఖనిజ లవణాలు పునరుత్పత్తిలో కీలక పాత్ర: కాల్షియం మరియు ఫాస్ఫరస్ ఎముకల బలానికి మాత్రమే కాకుండా గర్భధారణకు కూడా అవసరం. కాపర్, కోబాల్ట్, జింక్, సెలీనియం వంటి సూక్ష్మ ఖనిజాలు పశువుల సంతానోత్పత్తి సామర్థ్యాన్ని పెంచుతాయి. వీటి లోపం వల్ల గర్భస్రావాలు, వంధ్యత్వం, పిల్లలు బలహీనంగా పుట్టడం వంటి సమస్యలు వస్తాయి. అందుకే పశువులకు ప్రతిరోజూ మినరల్ మిక్చర్ ఇవ్వడం చాలా మంచిది.
  4. విటమిన్లు: ముఖ్యంగా విటమిన్ A, D మరియు E పునరుత్పత్తికి చాలా అవసరం.
    విటమిన్ A లోపం వల్ల వేడి లక్షణాలు తగ్గిపోవచ్చు. విటమిన్ D ఎముకల బలానికి అవసరం. విటమిన్ E మరియు సెలీనియం కలిసి పనిచేసి గర్భాశయ ఆరోగ్యాన్ని మెరుగుపరుస్తాయి. పచ్చి గడ్డి మరియు నాణ్యమైన మేతలో ఇవి సహజంగా లభిస్తాయి.
  5. నీటి ప్రాముఖ్యత: శుభ్రమైన నీరు సరిపడా ఇవ్వకపోతే ఆహారం జీర్ణం సరిగా కాదు. పాల ఉత్పత్తి తగ్గుతుంది. శరీరంలో జీవక్రియలు దెబ్బతిని పునరుత్పత్తి సామర్థ్యం తగ్గుతుంది. వేసవికాలంలో మరింత ఎక్కువ నీరు అవసరం.
  6. గర్భధారణ సమయంలో పోషకాహారం : గర్భిణీ పశువులకు సాధారణ ఆహారంతో పాటు అదనపు పోషకాలు ఇవ్వాలి. ముఖ్యంగా చివరి మూడు నెలల్లో పిల్ల ఎదుగుదల ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఈ సమయంలో సరైన ఆహారం ఇవ్వకపోతే పిల్ల బలహీనంగా పుడుతుంది. అలాగే ప్రసవం తర్వాత పాల ఉత్పత్తి కూడా తగ్గుతుంది.

ప్రసవం తర్వాత పశువుల సంరక్షణ కూడా ఎంతో ముఖ్యం.ప్రసవం జరిగిన వెంటనే తగినంత నీరు, సులభంగా జీర్ణమయ్యే ఆహారం ఇవ్వాలి. ఖనిజ లవణాలు మరియు శక్తినిచ్చే ఆహారం ఇవ్వడం ద్వారా పశువు త్వరగా కోలుకుంటుంది. తద్వారా తిరిగి సమయానికి గర్భం దాల్చుతుంది.

  1. పచ్చిమేత ప్రాముఖ్యత :

నేపియర్ గడ్డి, జొన్న గడ్డి, మక్క సైలేజ్, లూసెర్న్ వంటి పచ్చిమేతల్లో మంచి పోషకాలు ఉంటాయి. పచ్చిమేత ఇవ్వడం వల్ల జీర్ణక్రియ మెరుగవుతుంది. పాల ఉత్పత్తి పెరుగుతుంది. పునరుత్పత్తి సమస్యలు తగ్గుతాయి.

రైతు సోదరులారా,
పశువులలో కనిపించే అనేక పునరుత్పత్తి సమస్యలకు సరైన పోషకాహారం ద్వారానే పరిష్కారం లభిస్తుంది. సమతుల ఆహారం, మినరల్ మిక్చర్, పచ్చిమేత, పరిశుభ్రమైన నీరు మరియు క్రమం తప్పని ఆరోగ్య పరీక్షలు ఉంటే పశువులు ఆరోగ్యంగా ఉండి సమయానికి ఈనుతాయి. దీంతో పాల ఉత్పత్తి పెరిగి రైతు ఆదాయం కూడా మెరుగుపడుతుంది.

పశువుల పునరుత్పత్తి సామర్థ్యం మెరుగుపరచడానికి అనుగుణంగా కొన్ని సూచనలను కింద ఇవ్వడం జరిగింది

  • పశువులకు సరైన సమయానికి, సరైన మోతాదులో ఆహారం ఇవ్వడం వల్ల వేడి లక్షణాలు స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. దీంతో కృత్రిమ గర్భధారణ సరైన సమయంలో చేయగలుగుతారు.
  • ప్రసవం తర్వాత ఎక్కువకాలం ఈనకపోవడానికి ప్రధాన కారణాల్లో పోషకాల లోపం ఒకటి. సమతుల ఆహారం ఇవ్వడం ద్వారా “సర్వీస్ పీరియడ్” తగ్గుతుంది.
  • అధిక పాల ఉత్పత్తి ఇచ్చే పశువులకు సాధారణ పశువుల కంటే ఎక్కువ శక్తి మరియు ప్రోటీన్లు అవసరం. లేకపోతే శరీర బరువు తగ్గి పునరుత్పత్తి సమస్యలు వస్తాయి.
  • శరీర స్థితి స్కోర్ (Body Condition Score) సరైన స్థాయిలో ఉండాలి. చాలా లావుగా ఉన్నా, చాలా సన్నగా ఉన్నా గర్భధారణ శాతం తగ్గుతుంది.
  • పొడి దశలో (Dry period) సరైన పోషకాహారం ఇవ్వడం తదుపరి పాల ఉత్పత్తి మరియు పునరుత్పత్తి పనితీరును మెరుగుపరుస్తుంది.
  • ప్రసవానికి ముందు “స్టీమింగ్ అప్” పద్ధతిలో క్రమంగా అదనపు కాన్ సన్‌ట్రేట్ ఆహారం ఇవ్వడం వల్ల ప్రసవం సాఫీగా జరుగుతుంది మరియు పాల ఉత్పత్తి పెరుగుతుంది.
  • గర్భాశయ ఆరోగ్యం మెరుగుపడటానికి విటమిన్ E మరియు సెలీనియం ముఖ్యపాత్ర పోషిస్తాయి. ఇవి గర్భాశయ ఇన్ఫెక్షన్లను తగ్గిస్తాయి.
  • మినరల్ మిక్చర్ ను నిరంతరం ఇవ్వడం వల్ల “సైలెంట్ హీట్” సమస్యలు తగ్గుతాయి.
  • పచ్చిమేతలో ఉండే సహజ విటమిన్లు మరియు ఖనిజాలు హార్మోన్ల సమతుల్యతను కాపాడుతాయి.
  • వేసవికాలంలో వేడి ఒత్తిడి (Heat stress) వల్ల పశువులలో గర్భధారణ శాతం తగ్గుతుంది. ఈ సమయంలో చల్లటి నీరు, ఆకుకూర మేత మరియు ఖనిజ లవణాలు ఇవ్వడం చాలా అవసరం.
  • సరైన ఆహారం ఇచ్చిన పశువుల్లో గర్భస్రావాలు తక్కువగా ఉంటాయి మరియు ఆరోగ్యకరమైన దూడలు పుడతాయి.
  • మగ పశువుల్లో కూడా పోషకాహారం చాలా ముఖ్యం. సరైన ప్రోటీన్, జింక్ మరియు విటమిన్లు ఉంటే వీర్య నాణ్యత మెరుగుపడుతుంది.
  • కాల్షియం లోపం వల్ల ప్రసవానంతర సమస్యలు, ముఖ్యంగా మిల్క్ ఫీవర్ వచ్చే అవకాశాలు ఎక్కువగా ఉంటాయి.
  • ఆహారంలో అకస్మాత్తుగా మార్పులు చేయకూడదు. అలా చేస్తే జీర్ణక్రియ దెబ్బతిని పునరుత్పత్తిపై ప్రభావం పడుతుంది.
  • సైలేజ్ మరియు హే వంటి నిల్వ మేతలను సరైన పద్ధతిలో ఉపయోగించడం ద్వారా సంవత్సరమంతా పోషకాహారం అందించవచ్చు.
  • కృమినాశక మందులు వేయకపోతే పశువులు తీసుకునే పోషకాలు పూర్తిగా శరీరానికి అందవు. అందుకే క్రమం తప్పకుండా డీవార్మింగ్ చేయాలి.
  • పరిశుభ్రమైన మేత మరియు నీరు ఇవ్వడం ద్వారా వ్యాధులు తగ్గి పునరుత్పత్తి సామర్థ్యం మెరుగుపడుతుంది.
  • పోషకాహారం సరైన స్థాయిలో ఉంటే పశువుల హార్మోన్ల ఉత్పత్తి సక్రమంగా జరిగి సమయానికి అండోత్పత్తి జరుగుతుంది.
    అందువల్ల “పోషకాహారమే పశువుల పునరుత్పత్తికి పునాది” అనే విషయాన్ని ప్రతి రైతు గుర్తుంచుకోవాలి.

Dr.K.Archana, Assistant Professor
College of Veterinary Science, Korutla. Ph: 8096871067

Read More
31 Aug, 2026
రైతునేస్తం0 commentsAugust 31, 2026agri news

పశువైద్య రంగంలో కృత్రిమ మేధస్సు (Artificial Intelligence – AI) వినియోగం: భవిష్యత్ పశుసంవర్ధకానికి నూతన దిశ

పరిచయం
ప్రపంచవ్యాప్తంగా వ్యవసాయం మరియు పశుసంవర్ధక రంగాలలో సాంకేతిక పరిజ్ఞానం వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతోంది. ముఖ్యంగా కృత్రిమ మేధస్సు (Artificial Intelligence – AI) నేటి కాలంలో పశువైద్య రంగంలో విప్లవాత్మక మార్పులకు దారితీస్తోంది. పశువుల ఆరోగ్య సంరక్షణ, వ్యాధుల ముందస్తు గుర్తింపు, పాల ఉత్పత్తి పెంపు, సంతానోత్పత్తి నిర్వహణ, మేత నిర్వహణ మరియు వ్యవసాయ ఆధారిత నిర్ణయాలు తీసుకోవడంలో AI కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది. భారతదేశంలో కూడా పశుపాలక రైతులు ఆధునిక సాంకేతికతలను స్వీకరిస్తూ అధిక ఉత్పాదకత మరియు లాభదాయకత సాధిస్తున్నారు. AI ఆధారిత పరికరాలు, సెన్సర్లు, మొబైల్ యాప్‌లు మరియు డేటా విశ్లేషణ వ్యవస్థలు పశుసంవర్ధక రంగాన్ని స్మార్ట్ వ్యవస్థగా మార్చుతున్నాయి.

పశువుల ఆరోగ్య పర్యవేక్షణలో AI
పశువుల ఆరోగ్యాన్ని నిరంతరం పర్యవేక్షించడం ద్వారా వ్యాధులను ప్రారంభ దశలోనే గుర్తించడం సాధ్యమవుతోంది. ప్రస్తుతం పశువుల మెడకు లేదా కాళ్లకు ధరించే స్మార్ట్ కాలర్లు మరియు సెన్సర్లు శరీర ఉష్ణోగ్రత, కదలికలు, మేత తీసుకునే సమయం మరియు విశ్రాంతి వ్యవధిని నమోదు చేస్తాయి. ఈ సమాచారాన్ని AI సాఫ్ట్ వేర్ విశ్లేషించి జ్వరం, మాస్టిటిస్, జీర్ణ సమస్యలు లేదా ఇతర వ్యాధుల సంకేతాలను ముందుగానే గుర్తిస్తుంది. తద్వారా రైతులు మరియు పశువైద్యులు వెంటనే చికిత్స చర్యలు చేపట్టగలుగుతారు.

వ్యాధుల నిర్ధారణలో కృత్రిమ మేధస్సు
ఇటీవలి కాలంలో AI ఆధారిత మొబైల్ అప్లికేషన్లు పశువుల ఫోటోలు, వీడియోలు మరియు లక్షణాలను విశ్లేషించి సంభావ్య వ్యాధులను సూచిస్తున్నాయి. చర్మ వ్యాధులు, కుంటితనం (Lameness), మాస్టిటిస్, శ్వాసకోశ వ్యాధులు మరియు ఇతర అంటువ్యాధులను గుర్తించడంలో ఈ సాంకేతికత ఉపయోగపడుతోంది. కొన్ని దేశాల్లో ఎక్స్-రే, అల్ట్రాసౌండ్ మరియు ప్రయోగశాల పరీక్షల ఫలితాలను AI ద్వారా విశ్లేషించి వేగవంతమైన మరియు ఖచ్చితమైన నిర్ధారణ చేస్తున్నారు.

సంతానోత్పత్తి నిర్వహణలో AI
పాడి పశువులలో ఈస్ట్రస్ (Heat) గుర్తించడం రైతులకు ప్రధాన సవాలు. ప్రస్తుతం AI ఆధారిత సెన్సర్లు మరియు యాక్టివిటీ మానిటరింగ్ పరికరాలు పశువుల ప్రవర్తనలో మార్పులను గుర్తించి సరైన కృత్రిమ గర్భధారణ (AI) సమయాన్ని సూచిస్తున్నాయి.
దీని వల్ల:
• గర్భధారణ శాతం పెరుగుతుంది.
• ఖాళీ రోజులు తగ్గుతాయి.
• పాల ఉత్పత్తి మెరుగుపడుతుంది.
• రైతుల ఆదాయం పెరుగుతుంది.

పాల ఉత్పత్తి పెంపులో AI
ఆధునిక డెయిరీ ఫార్ములలో AI ఆధారిత మిల్కింగ్ సిస్టమ్స్ వినియోగంలోకి వస్తున్నాయి. ఈ వ్యవస్థలు ప్రతి పశువు పాల ఉత్పత్తి, పాల నాణ్యత, కొవ్వు శాతం మరియు ఆరోగ్య స్థితిని నమోదు చేస్తాయి.

AI విశ్లేషణ ద్వారా:
• అధిక ఉత్పత్తి చేసే పశువులను గుర్తించవచ్చు.
• పోషకాహార లోపాలను అంచనా వేయవచ్చు.
• పాల ఉత్పత్తిని మెరుగుపరచే సూచనలు పొందవచ్చు.

మేత నిర్వహణలో AI
పశువుల ఉత్పాదకతలో మేత కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. AI ఆధారిత ఫీడ్ మేనేజ్‌మెంట్ వ్యవస్థలు పశువు వయస్సు, బరువు, పాల ఉత్పత్తి మరియు శారీరక స్థితిని బట్టి సరైన మేత మిశ్రమాన్ని సూచిస్తాయి.

దీని వల్ల:
• మేత ఖర్చులు తగ్గుతాయి.
• పోషకాహార సమతుల్యత మెరుగుపడుతుంది.
• పాలు మరియు మాంస ఉత్పత్తి పెరుగుతుంది.

పౌల్ట్రీ రంగంలో AI
కోళ్ల పరిశ్రమలో AI వినియోగం వేగంగా పెరుగుతోంది. సెన్సర్లు మరియు కెమెరాల ద్వారా కోళ్ల కదలికలు, ఆహార వినియోగం, నీటి వినియోగం మరియు ఉష్ణోగ్రతలను నిరంతరం పర్యవేక్షిస్తారు.

AI వ్యవస్థలు:
• వ్యాధుల ప్రారంభ సంకేతాలను గుర్తిస్తాయి.
• మరణాల రేటును తగ్గిస్తాయి.
• ఉత్పత్తి సామర్థ్యాన్ని పెంచుతాయి.
• నిర్వహణ ఖర్చులను తగ్గిస్తాయి.

డ్రోన్లు మరియు రోబోటిక్స్ వినియోగం
అభివృద్ధి చెందిన దేశాల్లో డ్రోన్లు మరియు రోబోటిక్స్ పశుసంవర్ధక రంగంలో వినియోగిస్తున్నారు. డ్రోన్ల ద్వారా పెద్ద పశువుల మందలను పర్యవేక్షించడం, మేత భూముల పరిస్థితిని అంచనా వేయడం జరుగుతోంది. రోబోటిక్ మిల్కింగ్ యంత్రాలు మానవ శ్రమను తగ్గించి పాల సేకరణను వేగవంతం చేస్తున్నాయి.

తాజా AI సాంకేతికతలు
ప్రస్తుతం పశువైద్య రంగంలో అందుబాటులో ఉన్న ముఖ్యమైన AI సాంకేతికతలు:

  1. స్మార్ట్ కాలర్లు మరియు వేర్‌బుల్ సెన్సర్లు
  2. AI ఆధారిత హీట్ డిటెక్షన్ సిస్టమ్స్
  3. రోబోటిక్ మిల్కింగ్ యంత్రాలు
  4. AI వ్యాధి నిర్ధారణ మొబైల్ యాప్‌లు
  5. డ్రోన్ ఆధారిత పశు పర్యవేక్షణ
  6. ఆటోమేటిక్ ఫీడ్ మేనేజ్‌మెంట్ సిస్టమ్స్
  7. కంప్యూటర్ విజన్ ఆధారిత లేమ్‌నెస్ గుర్తింపు
  8. AI ఆధారిత పౌల్ట్రీ మేనేజ్‌మెంట్ ప్లాట్‌ఫార్మ్స్

రైతులకు కలిగే ప్రయోజనాలు
• వ్యాధుల ముందస్తు గుర్తింపు
• చికిత్స ఖర్చుల తగ్గింపు
• పాలు, మాంసం మరియు గుడ్ల ఉత్పత్తి పెంపు
• సంతానోత్పత్తి సామర్థ్యం మెరుగుదల
• మేత వినియోగ సామర్థ్యం పెంపు
• శ్రమ మరియు నిర్వహణ ఖర్చుల తగ్గింపు
• అధిక ఆదాయం మరియు లాభదాయకత

ముగింపు
కృత్రిమ మేధస్సు పశువైద్య మరియు పశుసంవర్ధక రంగంలో విప్లవాత్మక మార్పులకు నాంది పలుకుతోంది. వ్యాధుల ముందస్తు గుర్తింపు నుండి పాల ఉత్పత్తి పెంపు వరకు ప్రతి దశలో AI రైతులకు తోడ్పడుతోంది. భవిష్యత్తులో AI ఆధారిత సాంకేతికతల వినియోగం మరింత విస్తరించి, స్మార్ట్ పశుసంవర్ధక వ్యవస్థలను అభివృద్ధి చేస్తుంది. రైతులు, పశువైద్యులు మరియు విస్తరణ సంస్థలు ఈ సాంకేతికతలను స్వీకరించడం ద్వారా పశుసంవర్ధక రంగాన్ని మరింత లాభదాయకంగా మరియు స్థిరంగా తీర్చిదిద్దవచ్చు.

డా జె. సాయి కిరణ్ ( శాస్త్రవేత, ఎల్ పి ఎం), ఫోన్ : 8121451017
కృషి విజ్ఞాన కేంద్రం, పీవీ నరసింహారావు తెలంగాణ వెటర్నరీ యూనివర్సిటీ, మామునూరు, వరంగల్

Read More
18 Aug, 2026
రైతునేస్తం0 commentsAugust 18, 2026agri news

పాడి పరిశ్రమకు కల్పతరువు: హైబ్రిడ్ ‘నేపియర్ బజ్రా గడ్డి ‘ సాగు!

పాడి పరిశ్రమలో విజయవంతంగా రాణించాలన్నా, నిలకడగా లాభాలు ఆర్జించాలన్నా మేత ఖర్చును తగ్గించుకోవడం అత్యంత ప్రధానమైన అంశం. సాధారణంగా ఒక పాడి ఆవు లేదా గేదె రోజువారీ ఖర్చులలో దాదాపు 60 నుండి 70 శాతం భాగం దాణా మరియు పశుగ్రాసానికే ఖర్చవుతుంది. ఈ ఆర్థిక భారాన్ని తగ్గించి, పశువులకు ఏడాది పొడవునా పోషకాలతో కూడిన నాణ్యమైన పచ్చిమేతను అందించడంలో హైబ్రిడ్ నేపియర్ గడ్డి ఒక అద్భుతమైన వరంగా నిలుస్తుంది. సజ్జ (Pearl Millet / Bajra) మరియు నేపియర్ గడ్డి (Elephant Grass) జాతులను సంకరీకరణం చేయడం ద్వారా అభివృద్ధి చేసిన అద్భుతమైన, అత్యధిక దిగుబడినిచ్చే బహువార్షిక పశుగ్రాసమే ఈ హైబ్రిడ్ నేపియర్ బజ్రా గడ్డి. కింగ్ గ్రాస్, ఎలిఫెంట్ గ్రాస్ దీనిని తెలుగులో సజ్జ సంకర గడ్డి, లేదా గంటలగడ్డి అని పిలుస్తారు. ఈ పంట వేడి, తేమతో కూడిన వాతావరణంలో తగినంత వర్షపాతం లేదా నీటి పారుదల సౌకర్యం ఉన్నప్పుడు అత్యంత అద్భుతంగా పెరుగుతుంది. ఇది దాదాపు అన్ని రకాల నేలలకు అనుకూలించినప్పటికీ, నీరు నిలవని, మంచి సారవంతమైన బంకమట్టి లేదా ఒండ్రు నేలలు దీని సాగుకు అత్యంత అనువైనవిగా పరిగణించబడతాయి. ముఖ్యంగా నత్రజని ఎరువుల యాజమాన్యానికి ఈ పంట అద్భుతంగా స్పందిస్తూ, ఎక్కువ పిలకలు మరియు ఆకుల పెరుగుదలతో పాటు మొత్తం పశుగ్రాస దిగుబడిని గణనీయంగా పెంచుకుంటుంది. కేవలం పశుగ్రాసంగానే కాకుండా, గడ్డికి ఇతర పారిశ్రామిక మరియు పర్యావరణ ఉపయోగాలు కూడా ఉన్నాయి. దీనిలో ఉండే అధిక సెల్యులోజ్ కారణంగా దీనిని ఇథనాల్, బ్యూటానాల్ మరియు మిథేన్ వంటి జీవ ఇంధనాల (Biofuel) మరియు బయోఎనర్జీ ఉత్పత్తుల తయారీకి వాడుకునే సంభావ్యత ఉంది. అంతేకాకుండా, ఇది ఒక అద్భుతమైన ఫైటోరెమిడియేషన్ (Phytoremediator) జాతిగా గుర్తించబడింది. ఇది నేలలో పేరుకుపోయిన భార లోహాలు మరియు కొన్ని రకాల రసాయన కాలుష్య కారకాలను సమర్థవంతంగా గ్రహించి, కలుషితమైన నేలలను శుద్ధి చేయడంలో పశువుల రంగానికి మరియు పర్యావరణానికి ఎంతగానో దోహదపడుతుంది.

సాధారణంగా భారతదేశంలో ఈ గడ్డిని మార్చి మధ్య నుండి ఆగస్టు చివరి వరకు నాటుతారు. అయితే గరిష్ట పచ్చిగ్రాస దిగుబడి మరియు ఎక్కువ కోతలు సాధించడానికి మార్చి మధ్యలోనే నాటడం పూర్తి చేయడం ఉత్తమం. ఇలా ముందుగా నాటడం వల్ల వేసవి తీవ్ర ఉష్ణోగ్రతలు రాకముందే పంట స్థిరపడి, సుదీర్ఘమైన, ఉత్పాదక పెరుగుదల కాలాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ఆలస్యంగా నాటితే పెరుగుదల కాలం తగ్గి, నవంబర్ నాటికి కేవలం ఒక కోత మాత్రమే సాధ్యమవుతుంది. ఆ తర్వాత శీతాకాలపు తక్కువ ఉష్ణోగ్రతల కారణంగా పంట సుప్తచేతనావస్థ (dormant phase) లోకి ప్రవేశించి పెరుగుదల నిలిచిపోతుంది. నాటిన సుమారు మూడు నెలల తర్వాత, పంట తగినంత ఎత్తుకు వృద్ధి చెందినప్పుడు (సుమారు ఒక మీటర్) మొదటి కోతకు సిద్ధమవుతుంది. ఆపై వాతావరణం, నేల సారం, నీటి లభ్యతను బట్టి ప్రతి 45-50 రోజుల విరామంలో తదుపరి కోతలు చేపట్టవచ్చు. పశువులకు కనీస పోషక అవసరాలను (maintenance ration) అందించడమే పచ్చిగ్రాస సాగు యొక్క ప్రాథమిక లక్ష్యం. ఒకవేళ పంటను చాలా ఆలస్యంగా కోస్తే, అందులో పీచు మరియు లిగ్నిన్ శాతం పెరిగి జీర్ణశక్తితో పాటు పశుగ్రాస నాణ్యత, మాంసకృత్తుల (crude protein) స్థాయిలు తగ్గిపోతాయి. అందువల్ల, సరైన పోషక విలువలు మరియు రుచి సమతుల్యత కోసం పంటను సుమారు 1 మీటర్ ఎత్తులో లేదా సిఫార్సు చేసిన కోత వ్యవధిలో కోయడం ఎంతో ముఖ్యం. ఆవులు, గేదెలు, గొర్రెలు మరియు మేకలకు పచ్చిగ్రాసంగా ఉపయోగపడటంతో పాటు, కట్-అండ్-క్యారీ పద్ధతి, సైలేజ్ మరియు హే తయారీ, మృత్తిక పరిరక్షణ మరియు ఫాడర్ బ్యాంకుల ఏర్పాటు ద్వారా ఏడాది పొడవునా పశుగ్రాస కొరతను అధిగమించడానికి ఇది ఎంతగానో ఉపయోగపడుతుంది.

హైబ్రిడ్ నేపియర్ రకాలైన APBN 1, CO-4 మరియు CO-5 లు వాటి అసాధారణ పచ్చిగ్రాస దిగుబడికి విస్తృతంగా గుర్తింపు పొందినప్పటికీ, ఈ పశుగ్రాసం యొక్క అసలు పోషక విలువ మరియు జీర్ణశక్తి అనేది అది కోసే దశ మరియు ఎత్తుపై పూర్తిగా ఆధారపడి ఉంటాయి. పంటను చాలా ఆలస్యంగా కోస్తే, అందులో పీచు (fiber) మరియు లిగ్నిన్ (lignin) శాతం పెరిగి, జీర్ణశక్తితో పాటు క్రూడ్ ప్రోటీన్ స్థాయిలు తగ్గిపోతాయి. దీనికి విరుద్ధంగా, సరైన పెరుగుదల దశలో అనగా సాధారణంగా 1 మీటర్ ఎత్తులో లేదా సిఫార్సు చేసిన కోత వ్యవధిలో (50-60) కోయడం వల్ల దిగుబడికి మరియు పోషక నాణ్యతకు మధ్య సరైన సమతుల్యత లభిస్తుంది; ఇది ముఖ్యంగా క్రూడ్ ప్రోటీన్ పరిమాణాన్ని, మేత రుచిని (palatability) మరియు పశువులు తినే శాతాన్ని మెరుగుపరుస్తుంది.అందువల్ల, సకాలంలో నాటడం, సమతుల్య ఎరువుల యాజమాన్యం మరియు సరైన కోత వ్యవధులను పాటించడం ద్వారా, హైబ్రిడ్ నేపియర్ గడ్డి స్థిరమైన పశుగ్రాస ఉత్పాదక వ్యవస్థలలో అత్యంత ఉత్పాదకత కలిగిన, పోషక సమర్ధవంతమైన మరియు నమ్మకమైన పచ్చిగ్రాస పంటగా ఉపయోగపడుతుంది. ఇందులో 8–12% ముడి మాంసకృత్తులు, 25-35% ముడి పీచు మరియు 55–60% జీర్ణమయ్యే పోషకాలు (TDN) ఉంటాయి. సమృద్ధిగా లభించే కాల్షియం, పశువులలో పాల ఉత్పత్తిని, ఎదుగుదలను మరియు పునరుత్పత్తిని మెరుగుపరుస్తుంది. దీని రసభరిత స్వభావం మరియు మంచి రుచి కారణంగా పశువులు దీనిని ఇష్టంగా తింటాయి.

ప్రాముఖ్యత మరియు ఉపయోగాలు
హైబ్రిడ్ నేపియర్ గడ్డిని ప్రధానంగా ఆవులు, గేదెలు, గొర్రెలు మరియు మేకలకు పచ్చిమేతగా సాగు చేస్తారు. దీని అధిక గడ్డి దిగుబడి క్రింది వాటికి ఎంతో అనుకూలమైనదిగా చేస్తుంది:

  • పచ్చిగ్రాస ఉత్పత్తి
  • సైలేజ్ (పాతర గడ్డి) మరియు హే (ఎండుగ్రాసం) తయారీ
  • కట్-అండ్-క్యారీ (కోసి మేపడం) పద్దతి
  • మృత్తిక పరిరక్షణ మరియు నేల కోత నివారణ
  • ఫాడర్ బ్యాంకులు (గ్రాస నిధి) మరియు ఏడాది పొడవునా పశుగ్రాస సరఫరా

ఏడాది పొడవునా బహుళ కోతలను ఇచ్చే దీని సామర్థ్యం పశువులకు నిరంతర మరియు నమ్మకమైన పచ్చిగ్రాస సరఫరాను నిశ్చయపరుస్తుంది. దీర్ఘకాలిక లేదా రుతుసంబంధ పశుగ్రాస కొరతను ఎదుర్కొనే ప్రాంతాలలో ఈ గుణం పశువులకు ఎంతో లాభదాయకంగా ఉంటుంది.భూమి తక్కువగా ఉండి సాంద్ర పద్ధతిలో (కొట్టాలలో వేసి మేపడం) ప్రాధాన్యత ఇచ్చే చిన్నకారు రైతులకు కోసి మేపే (cut-and-carry) పద్ధతి అత్యంత అనువైనది. ఈ విధానంలో కోసిన గడ్డిని పశువులు కాండం వదలకుండా పూర్తిగా తినేలా చేయడానికి చాపింగ్ (ముక్కలుగా కత్తిరించడం) చేయాలి. అలాగే, కోసిన ముక్కలను కొన్ని గంటల పాటు ఎండలో ఆరబెట్టడం (wilting) ద్వారా అధిక తేమ తగ్గి, రుచి పెరగడమే కాకుండా పశువులలో జీర్ణక్రియ మరియు స్వచ్చంద మేత వినియోగం మెరుగవుతాయి. ఈ పద్ధతిలో సాధారణంగా ప్రతి 6 నుండి 8 వారాల వ్యవధిలో కోతలు చేపడతారు. అయితే వేడి మరియు తేమతో కూడిన తీరప్రాంతాలలో సరైన నీరు, ఎరువుల యాజమాన్యం ఉంటే ప్రతి 4 వారాలకే వేగంగా కోతకు వస్తుంది. ఒకవేళ పొడి వాతావరణం లేదా నీటి ఎద్దడి ఉంటే పంట ఉత్పాదకత దెబ్బతినకుండా 2 నెలల వరకు వ్యవధి ఇవ్వడం మంచిది.

నియంత్రిత పద్ధతిలో పచ్చికబయళ్ల నిర్వహణ (Pasture utilization) కోసం కూడా ఈ గడ్డిని విజయవంతంగా ఉపయోగించవచ్చు. పశువులు అధిక పోషక విలువలు కలిగిన లేత ఆకులు, చిగుర్లను సమర్థవంతంగా తినేలా ప్రతి 6 నుండి 9 వారాల వ్యవధిలో నియంత్రిత పద్ధతిలో మేపడం (controlled grazing) చేయాలి. మేపిన తర్వాత నేలపై సుమారు 90 సెంటీమీటర్ల ఎత్తు వరకు పంట మోడులను (residual height) ఉంచడం వల్ల తిరిగి వేగంగా పెరగడానికి మరియు కాండం గట్టిపడకుండా ఆకులు రావడానికి సహాయపడుతుంది. నిరంతర ఉత్పాదకత కోసం ప్రతి కోత లేదా మేపిన ప్రతి చక్రం తర్వాత ఎరువులు వేయడం మరియు ముదిరిన నిరుపయోగ కాండాలను ఎప్పటికప్పుడు తొలగించడం ద్వారా పచ్చికబయళ్ల నాణ్యతను స్థిరంగా ఉంచవచ్చు.
అధిక పచ్చిగ్రాస దిగుబడి కారణంగా ఈ గడ్డి ఎండుగడ్డి (Hay) మరియు పాతర గడ్డి (Silage) తయారీకి సైతం ఎంతో అనుకూలమైనది. నాణ్యమైన ఎండుగడ్డి కోసం గడ్డి 1.5–2.0 మీటర్ల ఎత్తులో, పిలకకు 4-6 ఆకులు ఉన్నప్పుడే కోయాలి. దీనివల్ల కాండం లేతగా ఉండి జీర్ణశక్తి బాగుంటుంది. కోసిన తర్వాత సహజ సూర్యరశ్మిలో లేదా మెకానికల్ డ్రైయర్ల ద్వారా సమానంగా ఎండబెట్టడం వల్ల బూజు పట్టకుండా నిల్వ చేసుకోవచ్చు. మరోవైపు, సైలేజ్ తయారీలో ఈ గడ్డిలో ఉండే అధిక తేమ మరియు తక్కువ కార్బోహైడ్రేట్ల (WSC) వల్ల కిణ్వ ప్రక్రియలో కొన్ని సవాళ్లు ఎదురవుతాయి. దీనిని అధిగమించడానికి గడ్డిని సైలేజ్ చేసే ముందు కాసేపు ఆరబెట్టడం మరియు మొలాసిస్ (బెల్లం పాకం) లేదా మైక్రోబియల్ ఇనాక్యులెంట్స్ వంటి సైలేజ్ సంకలనాలను చేర్చడం ద్వారా కిణ్వ ప్రక్రియను పెంపొందించి, నాణ్యమైన సైలేజ్ ను ఏడాది పొడవునా నిల్వ చేసుకోవచ్చు.

సాగు పద్ధతులు
హైబ్రిడ్ నేపియర్ గడ్డి (Pennisetum purpureum x Pennisetum glaucum) అనేది భారతదేశంలో CO-3, CO-4, CO-5 మరియు సూపర్ నేపియర్ వంటి రకాలతో ఉష్ణమండల, ఉప-ఉష్ణమండల వాతావరణ పరిస్థితులలో విస్తృతంగా సాగవుతోంది. ఇది ప్రాథమికంగా వేడి, తేమతో కూడిన వాతావరణంలో వృద్ధి చెందే ఉష్ణమండల జాతి. ఈ పంట 25-35 డిగ్రీల సెల్సియస్ ఉష్ణోగ్రతల మధ్య ఉత్తమంగా పెరుగుతుంది. ఇది మంచు తదితర తీవ్ర చలి పరిస్థితులను అస్సలు తట్టుకోలేదు; ముఖ్యంగా ఉష్ణోగ్రతలు 15 °C కంటే తగ్గినప్పుడు దీని పెరుగుదల గణనీయంగా మందగిస్తుంది. దీనికి పెరుగుదల కాలంలో సమానంగా విస్తరించిన సుమారు 800–1500 మి.మీ వార్షిక వర్షపాతం అవసరమవగా, పొడి వాతావరణ పరిస్థితులలో అనుబంధ నీటి పారుదలకు ఈ పంట చాలా అద్భుతంగా స్పందిస్తుంది. వేగవంతమైన పెరుగుదలకు తగినంత నేల తేమ అవసరమైనప్పటికీ, ఈ పంట నీటి నిల్వను అస్సలు తట్టుకోలేదు, కాబట్టి సరైన నీటి పారుదల వసతి కల్పించడం ఎంతో కీలకం. నిరంతర సూర్యరశ్మి పిలకల సంఖ్యను, పచ్చిగ్రాస దిగుబడిని పెంచుతుంది; నీడ ఉన్నచోట దీని ఉత్పాదకత గణనీయంగా తగ్గుతుంది. పెరిగిన దశలో మొక్కలు పొడవుగా, రసభరితమైన కాండాలతో దట్టమైన ఆకులను కలిగి ఉండటం వల్ల అధిక గాలి వేగం ఉన్నప్పుడు పంట పడిపోయే ప్రమాదం ఉంది. కాబట్టి మధ్యస్థ గాలులు ఉండే ప్రాంతాలు లేదా గాలిని నిరోధించే చెట్లు ఉన్న పొలాలు దీని సాగుకు అనుకూలంగా ఉంటాయి.
మంచు ప్రభావం తక్కువగా ఉండి, వేడి వాతావరణం ఉన్నంతవరకు ఇది సముద్ర మట్టానికి సుమారు 2000 మీటర్ల ఎత్తు వరకు బాగా పెరుగుతుంది. అయితే, 2000 మీటర్ల కంటే ఎక్కువ ఎత్తు ఉన్న ప్రాంతాలలో చల్లని ఉష్ణోగ్రతల వల్ల మొక్క ఎదుగుదల, పిలకలు పెట్టే సామర్థ్యం తగ్గి దిగుబడి క్షీణిస్తుంది. ఉత్తర భారతదేశంలో (పంజాబ్, హర్యానా, ఉత్తరప్రదేశ్, రాజస్థాన్ వంటి రాష్ట్రాలలో) శీతాకాలపు నెలల్లో (డిసెంబర్-జనవరి) సంభవించే మంచు, సుదీర్ఘ చలి పరిస్థితులు నేపియర్ గడ్డికి తీవ్ర నష్టం కలిగిస్తాయి. ఉష్ణోగ్రతలు 10 °Cకంటే తగ్గితే పంట పెరుగుదల పూర్తిగా మందగించి, ఆకులు మాడిపోవడం, కణజాల నష్టం మరియు పైభాగాలు ఎండిపోవడం జరుగుతుంది. తీవ్రమైన చలి వల్ల పిలకలు పాక్షికంగా చనిపోయి, శీతాకాలంలో పశుగ్రాస లభ్యత తగ్గుతుంది. నేల రకాల విషయానికి వస్తే, హైబ్రిడ్ నేపియర్ ఇసుక లోమ్ (sandy loam) నుండి ఒండ్రు నేలల వరకు విస్తృత శ్రేణి నేలల్లో పెరుగుతుంది. అయినప్పటికీ, సేంద్రీయ కర్బనం అధికంగా ఉండి, నీరు నిలవని, సారవంతమైన లోమ్ నేలలు అధిక దిగుబడికి అత్యంత అనువైనవి. ఇది 5.0–8.0 ( 5.5–7.5) pH పరిధిలో బాగా పెరుగుతుంది మరియు స్వల్ప ఆమ్ల లేదా మధ్యస్థ క్షార/ఉప్పు నేలలను తట్టుకోగలదు. కానీ అధిక ఉప్పు, తీవ్ర క్షార లేదా నీరు నిలిచే చౌడు నేలలు దీని సాగు కోసం పనికిరావు.

నేపియర్ గడ్డి సాగులో భాగంగా నాటడానికి ఒక నెల ముందు పొలంలో హెక్టారుకు 20–25 టన్నుల బాగా కుళ్లిన పశువుల ఎరువు వేసి, రెక్కల నాగలితో దున్ని చదును చేయడం ద్వారా మట్టిని మెత్తటి పదునుకు తీసుకురావాలి; ఆ తర్వాత నేల మట్టానికి సుమారు 20 సెం.మీ ఎత్తులో, 90–100 సెం.మీ దూరంలో బోదెలు మరియు కాలువలు ఏర్పాటు చేసుకోవాలి. నేపియర్ గింజలు చాలా చిన్నవిగా మరియు తక్కువ మొలక సామర్థ్యం కలిగి ఉండటం వల్ల వాటిని ప్రజననానికే వాడతారు కాబట్టి,. వాణిజ్య సాగు కోసం దీనిని కాండం ముక్కలు (setts) లేదా వేర్లతో కూడిన పిలకల ద్వారా శాఖీయంగా ప్రవర్ధనం చేస్తారు. కాండం ముక్కలను నేరుగా నాటడం కంటే, మొదట నర్సరీలో పిలకలను పెంచి ఆపై ప్రధాన పొలంలో నాటడం (transplanting) ద్వారా పొలమంతటా ఏకరీతి పంటను సాధించవచ్చు, కానీ ఈ పద్ధతికి శ్రమ మరియు ఖర్చు ఎక్కువ అవుతుంది. మునుపటి పంట యొక్క వేర్లతో కూడిన మోడులను (rooted stubbles) విడదీసి కూడా నాటవచ్చు, అయితే వీటికి పిలకల బలానికి కొద్దిగా ఎక్కువ నత్రజని అవసరమవుతుంది. అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన, సులువైన పద్ధతి కాండం ముక్కలను ఉపయోగించడమే.

తెలంగాణలో వేడి వాతావరణం ప్రారంభమయ్యే మార్చి-ఏప్రిల్ నెలల్లో మరియు నైరుతి రుతుపవనాల రాకతో జూలై-ఆగస్టు నెలల్లో నాటడం మంచిది. ఈ సమయంలో 25-35 celsius అనుకూల ఉష్ణోగ్రతలు వేగంగా మొలకెత్తడానికి సహాయపడతాయి. దక్షిణ మరియు తీరప్రాంతాలలో, ఏడాది పొడవునా వాతావరణం వేడిగా ఉండటం వల్ల, తీవ్రమైన కరవు లేదా అధిక నీటి ముంపు లేని ఏ సమయంలోనైనా దీనిని నాటవచ్చు. నాటడానికి బాగా పెరిగిన మూడు కన్నులు/మొగ్గలు ఉన్న ఆరోగ్యకరమైన కాండం ముక్కలను ఎంచుకోవాలి. ప్రతి ముక్క పొడవు సుమారు 20–30 సెం.మీ ఉండాలి. సాధారణంగా వరుసల మధ్య 90-100 సెం.మీ మరియు వరుసలో మొక్కల మధ్య 50-60 సెం.మీ దూరం ఉండేలా బోదెలపై నాటాలి. ఇది అంతరకృషి పనులకు (కలుపు తీత, ఎరువులు వేయడం, నీటి పారుదల) వీలుగా ఉంటుంది. నేపియర్ కాండం ముక్కలను నేల ఉపరితలానికి సుమారు 45డిగ్రీల కోణంలో నాటాలి, దీనివల్ల 1-2 కన్నులు మట్టిలోపల వేర్లు రావడానికి మరియు 1-2 కన్నులు పైకి చిగురించడానికి వీలుంటుంది. ఇది నిలువుగా నాటడం కంటే ముక్కలు కుళ్లిపోకుండా కాపాడుతుంది. వేర్ల పిలకలను మాత్రం నిలువుగా నాటాలి. ఒక ఎకరానికి సుమారు 10,000 నుండి 12,500 కాండం ముక్కలు అవసరమవుతాయి. వీటిని సిద్ధం చేసిన కాలువలలో 7-8 సెం.మీ లోతులో నాటాలి.

పంట నాటిన మొదటి 45-60 రోజులు నేపియర్ గడ్డి నెమ్మదిగా పెరుగుతుంది కాబట్టి కలుపు పోటీని తట్టుకోలేదు. ఈ దశలో కలుపు నివారణ సరిగ్గా లేకుంటే దిగుబడి తగ్గుతుంది. కాబట్టి కలుపుని నివారించాలి. గుంటక తోలడం, చేతి కలుపు తీయడం మరియు మొదళ్లకు మట్టిని తోయడం ద్వారా వేర్లకు గాలి ఆది, పిలకలు వేగంగా వస్తాయి. మట్టిని తోయడం వల్ల మొక్కలు పడిపోకుండా యాంత్రిక మద్దతు లభిస్తుంది. ఆచ్ఛాదనం (Mulching) ఆకులు అలములు కప్పడం) ద్వారా కూడా తేమను కాపాడి కలుపును అణచవచ్చు. తెగుళ్లు మరియు వ్యాధుల యాజమాన్యం విషయానికి వస్తే, కాండం తొలిచే పురుగు, చెదపురుగులు మరియు మిడతలు కాండం, వేర్లు మరియు ఆకులను దెబ్బతీస్తాయి. వీటిని లోతు దుక్కులు మరియు అవసరమైతే వేప ఆధారిత జీవ పద్ధతుల ద్వారా నివారించవచ్చు. ఆకుమచ్చ తెగులు, తుప్పు తెగులు మరియు కాటుక తెగులు వంటి వ్యాధులను నివారించడానికి ఆరోగ్యకరమైన కాండపు ముక్కలను వాడాలి మరియు వ్యాధి సోకిన భాగాలను వెంటనే తొలగించాలి. హైబ్రిడ్ నేపియర్ గడ్డి నాటిన సుమారు 3 నెలల (80-90 రోజులు) తర్వాత మొదటి కోతకు సిద్ధమవుతుంది. తదుపరి కోతలను మొక్కల పెరుగుదలను బట్టి ప్రతి 45–55 రోజుల వ్యవధిలో చేపట్టవచ్చు. సగటున ఏడాదికి 5 నుండి 7 కోతలు పొందవచ్చు. సాధారణంగా హెక్టారుకు సగటున 2500–3500 క్వింటాళ్ల పచ్చిగ్రాస దిగుబడి వస్తుంది, అయితే సరైన యాజమాన్య పద్ధతులు మరియు ఎరువులు వాడితే 4000 క్వింటాళ్ల/హెక్టారు వరకు దిగుబడి సాధించవచ్చని పరిశోధనా ఫలితాలు వెల్లడించాయి. కోతను ఎల్లప్పుడూ నేలకు దగ్గరగా కోయాలి, ఇది తదుపరి మోడుల పెరుగుదలకు మరియు ఎక్కువ పిలకలు రావడానికి సహాయపడుతుంది. ముదిరిన గడ్డి పీచుగా మారిపోతుంది కాబట్టి లేత రసభరిత దశలోనే కోయాలి. స్థిరమైన ఉత్పాదకత కోసం నేపియర్ గడ్డిని ఒకే పొలంలో 5–6 సంవత్సరాల వరకు ఉంచవచ్చు, ఆ తర్వాత దాని స్థానంలో వేరే పంటను మార్చాలి.

నేపియర్ గడ్డిలో కరిగే మరియు కరుగని రెండు రూపాల ఆక్సలేట్లు ఉంటాయి, ఇవి ముఖ్యంగా లేతగా,వేగంగా పెరుగుతున్న మొక్కలలో మరియు అధిక నత్రజని ఎరువులు వేసి పెంచిన వాటిలో ఎక్కువగా కేంద్రీకృతమై ఉంటాయి. ఈ సమ్మేళనాలు జీర్ణవ్యవస్థలో క్యాల్షియంతో బంధాన్ని ఏర్పరుచుకుని, శరీరం శోషించుకోలేని కరుగని క్యాల్షియం ఆక్సలేట్గా మారతాయి,

తద్వారా మొత్తం ఖనిజాల సమతుల్యతను దెబ్బతీస్తాయి (Nasution et al., 2025). అధికంగా ఆక్సలేట్లను తీసుకునే జంతు రక్తంలో క్యాల్షియం స్థాయిలు తగ్గడం (మిల్క్ ఫీవర్/పాల జ్వరం వలె),ఎముకలు బలహీనపడటం, ఎదుగుదల లోపించడం మరియు తీవ్రమైన సందర్భాలలో స్పటికాలు పేరుకుపోవడం వల్ల మూత్రపిండాలు దెబ్బతినడం వంటివి సంభవించవచ్చు. లేత మొక్కలు, అధికనత్రజని ఎరువుల వాడకం మరియు కరవు పరిస్థితులు ఉన్నప్పుడు ఈ ప్రమాదం అత్యధికంగా ఉంటుంది.

హైబ్రిడ్ నేపియర్ గడ్డిలో ఆక్సలేట్ శాతాన్ని తగ్గించడానికి వివిధ రకాల సమర్థవంతమైన యాజమాన్యవ్యూహాలను అనుసరించవచ్చు. మొదటగా, పంటను సరియైన వయస్సులో, అంటే 45 నుండి 60 రోజుల మధ్య సరైన పెరుగుదల దశలో కోయడం ద్వారా ఆక్సలేట్ మరియు టానిన్ సాంద్రతలను అదుపులో ఉంచవచ్చు, ఎందుకంటే చాలా లేత మొక్కలలో ఈ యాంటీ- న్యూట్రిషనల్ కారకాలు ఎక్కువగా కేంద్రీకృతమై ఉంటాయి. కోసిన పశుగ్రాసాన్ని వాడబెట్టడం (wilting) మరియు ఎండబెట్టడం (sun-drying) వంటి పద్ధతులకు గురిచేయడం ద్వారా అందులోని కరిగే ఆక్సలేట్లను, హైడ్రోజన్ సయనైడ్ (HCN) ను గణనీయంగా తగ్గించవచ్చు. దీనితో పాటు, కిణ్వ ప్రక్రియ ద్వారా సైలేజ్ చేయడం (Ensiling) వల్ల ఆక్సలేట్ టానిన్లు మరియు ఫైటేట్ స్థాయిలు సమర్థవంతంగా తగ్గడమే కాకుండా పశుగ్రాసం యొక్క రుచి, జీర్ణశక్తి కూడా మెరుగుపడతాయి. పొలంలోఅధిక నత్రజని ఎరువులు వేయడం వల్ల ఆక్సలేట్ సాంద్రతలు పెరుగుతాయి కాబట్టి, సమతుల్య ఎరువుల వాడకం ద్వారా తగినంత పొటాషియం మరియు భాస్వరం అందిస్తూ ప్రతిపోషక కారకాలు( అనేవి ఆహారంలో సహజంగా ఉండే రసాయన పదార్థాలు. ఇవి శరీరానికి అవసరమైన పోషకాలను జీర్ణం చేయడం, శోషించుకోవడం లేదా వినియోగించుకోవడాన్ని అడ్డుకుంటాయి. అందువల్ల ఆహారంలోని పోషక విలువ తగ్గుతుంది. ) పేరుకుపోవడాన్ని అదుపులో ఉంచాలి. పశువులకు మేతగా ఇచ్చేటప్పుడు సున్నం లేదా ఖనిజ మిశ్రమాల వంటి క్యాల్షియం వనరులను ఆహారంలో చేర్చడం ద్వారా ఆక్సలేట్ సంబంధిత లోపాలను అధిగమించవచ్చు. అలాగే, నేపియర్ గడ్డిని లూసర్న్, అలసందలు లేదా మునగ వంటిపప్పుధాన్యాల పశుగ్రాసాలతో కలిపి ఇవ్వడం వల్ల ఆక్సలేట్ వంటి ప్రతిపోషక కారకా ల సాంద్రత తగ్గడమే కాకుండా, పశుగ్రాసంలో ప్రొటీన్ మరియు ఖనిజాల శాతం పెరిగి పశువులకుమేలైన పోషకాలు అందుతాయి.

సి. హెచ్. రామకృష్ణ కె. సుష్మ, సి. హెచ్. శివప్రసాద్, పి. అమరేశ్వరి, మరియు టి. రఘునందన్
పశుగణ క్షేత్ర సముదాయ, పశువైద్య కళాశాల
పీవీ నరసింహారావు తెలంగాణ పశువైద్య విశ్వవిద్యాలయం. ph: 7989269600

Read More
12 Aug, 2026
రైతునేస్తం0 commentsAugust 12, 2026agri news

దూడల ఆరోగ్య సంరక్షణ – వ్యాధుల నివారణ మార్గాలు

ఆరోగ్యంగా పెరిగిన దూడలు భవిష్యత్తులో అధిక పాలు ఉత్పత్తి చేసే ఆవులు, గేదెలు లేదా మంచి శక్తి కల్గిన ఎద్దులుగా ఎదిగి రైతుకు స్థిరమైన ఆదాయాన్ని అందిస్తాయి. కాబట్టి దూడల పెంపకంకంలో శాస్త్రీయ పద్ధతులు అనుసరించడం వల్ల వాటి ఆరోగ్యంని కాపాడుకోవచ్చు. పుట్టిన మొదటి కొన్ని వారాలు, నెలలు దూడల జీవితంలో అత్యంత ముఖ్య దశ. ఈ దశలో దూడలకి మంచి పోషకాహారం, నట్టల నివారణ మందులు, రోగనిరోధక టీకాలు సకాలంలో అందించినట్లయితే దూడలు ఎలాంటి వ్యాధుల భారిన పడకుండా ఆరోగ్యముగా ఎదిగి రైతులకు ఆదాయాన్ని ఇస్తాయి.

 దూడలలో పోషకాహారం లోపించండం లేదా పాకలలో పరిశుభ్రత పాటించకపోవడం వలన వాటికి అంటువ్యాధులు సంభవించి వాటి ఎదుగుదల మందగించడం,శరీర బరువు తగ్గడం, మరణాల రేటు పెరగడం  మరియు భవిష్యత్తులో అధిక పాల ఉత్పత్తిని ఇచ్చే సామర్థ్యం తగ్గడం వంటి సమస్యలకు దారితీస్తుంది. అందువల్ల వ్యాధులు వచ్చిన తరువాత చికిత్స చేయడం కంటే ముందుగా నివారణ చర్యలు తీసుకోవడం వలన అంటువ్యాధులు నివారించవచ్చు.

దూడలలో సాధారణంగా వచ్చే వ్యాధులు:

దూడలలో పుట్టిన వెంటనే చనిపోవడానికి గల ప్రధాన కారణాలు: కష్టప్రసవం (Dystocia), పుట్టిన వెంటనే ముక్కులోని జిగురు పదార్థాలు శుభ్రం చేయకపోవడం వలన ఊపిరి ఆడకపోవడం, పుట్టుకతో వచ్చే జన్యుపరమైన లోపాల వలన మరియు పుట్టిన వెంటనే తగిన మోతాదులో ముర్రుపాలు అందించకపోవడం మరియు తల్లి పోషకాహార లోపం కూడా దూడలు పుట్టిన వెంటనే చనిపోవడానికి కారణాలు.

నాభి సంక్రమణ ( Navel ill): పుట్టిన వెంటనే నాభిని శుభ్రపర్చకపోతే సూక్ష్మజీవుల సంక్రమణ కలుగుతుంది. దీని వలన దూడలకి బొడ్డు వాపు మరియు తీవ్రమైన జ్వరం వస్తుంది.
ఈ వ్యాధి నివారణకు పుట్టిన వెంటనే అయోడిన్ ద్రావణంతో నాభిని శుభ్రపరచాలి.

అతిసారవ్యాధి:

పుట్టిన దూడలలో అధికంగా కనిపించే వ్యాధులలో అతిసారం (Diarrhoea లేదా Scores) ఒకటి. ఈ వ్యాధి వల్ల దూడ శరీరంలో నీరు, ఖనిజలవణాలు వేగంగా కోల్పోయి నిర్జలీకరణకు గురవుతుంది. సకాలంలో చికిత్స అందించకపోతే కొద్ది గంటలలోనే ప్రాణాపాయం సంభవించే అవకాశం ఉంది. అందువల్ల ప్రతి పాడి రైతు ఈ వ్యాధి కారకాలు, లక్షణాలు మరియు నివారణ గురించి అవగాహన కలిగి ఉండటం చాలా అవసరం.

అతిసారం అంటే ఏమిటి ?
దూడలు తరుచుగా నీటి వంటి లేదా పలుచటి మలాన్ని విసర్జించడం, సాధారణం కంటే ఎక్కువసార్లు మలం చేయడం, శరీరం నుంచి నీరు మరియు లవణాలు అధికంగా కోల్పోవడం వంటి పరిస్థితిని అతిసారం అంటారు. ఈ వ్యాధి స్వతంత్ర వ్యాధి కాకుండా బాక్టీరియా, వైరస్, పరాన్నజీవులు లేదా పోషకాహార లోపల వల్ల కలుగుతుంది. ముఖ్యంగా పుట్టిన 5-30 రోజుల మధ్య ఈ వ్యాధి ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది. అతిసారం కారణాలు ముఖ్యంగా రెండు రకాలు 1. ఇన్ఫెక్షియస్ కారణాలు ( సంక్రామక కారణాలు ) 2. నాన్ ఇన్ఫెక్షియస్ కారణాలు ( అసంక్రామక కారణాలు)

దూడలలో అతిసారం కలిగించే సంక్రామక కారణాలు (infectious causes) : సూక్ష్మజీవుల వలన కలిగే అతిసారన్ని సంక్రామక అతిసారం అంటారు. ఇది ఒక దూడ నుండి మరొక దూడకు వేగంగా వ్యాపించే అవకాశం ఉంటుంది.
వైరస్ కారకాలు : రోటా వైరస్, కరోనా వైరస్
బాక్టీరియా: ఇ. కోలై , సాల్మొనెల్లా spp., క్లోస్ట్రిడియం
పరాన్నజీవులు: క్రిప్టోస్పోరిడియం, కాక్సిడియా

దూడలలో అతిసారం కలిగించే అసంక్రామక కారణాలు (Non infectious causes): ఇవి ఒక దూడ నుండి మరొక దూడకి వ్యాపించవు. ప్రధానంగా పోషణ, నిర్వహణ మరియు పర్యావరణ కారణాల వలన ఏర్పడుతాయి. వీటిలో ముఖ్య కారణాలు
● పుట్టిన వెంటనే తగిన పరిమాణంలో ముర్రుపాలు ఇవ్వకపోవడం
● అధికంగా లేదా తక్కువ పాలు ఇవ్వడం.
● అపరిశుభ్రమైన పాలని ఇవ్వడం.
● కలుషితమైన నీరు లేదా దాణా ఇవ్వడం.
● పోషకాహార లోపాలు.
● అప్పుడే పుట్టిన దూడకి సరిపోని వాతావరణం మరియు అపరిశుభ్రమైన పాకలో ఉంచడం, మొదలైనవి.
అపుడే పుట్టిన దూడలకి రోగనిరోధకశక్తి తక్కువగా ఉండడం వల్ల సులభంగా వ్యాధికారక క్రిముల భారిన పడే అవకాశం ఉంటుంది.

దూడలలో అతిసారవ్యాధి ముఖ్య లక్షణాలు:
● తరుచుగా పలుచటి లేదా నీళ్ల లాంటి విరేచనాలు రావడం.
● మలం రంగు పసుపు, తెలుపు,ఆకుపచ్చ లేదా గోధుమ రంగులో ఉండవచ్చు.
● విరేచనాల వలన శరీరంలో నీటి శతం తగ్గి కళ్ళు లోపలికి పోవడం,చర్మాన్ని పైకి లాగితే ఆలస్యంగా మామూలు స్థితికి రావడం.
● పాలు తాగడం తగ్గించడం లేదా పూర్తిగా మానేయడం గమనించవచ్చు.
● దూడలు తరుచుగా బలహీనంగా కనిపిస్తాయి, శరీర బరువు తగ్గుతుంది.
● ముఖ్యంగా బాక్టీరియా లేదా వైరస్ సంక్రమణలో జ్వరం ఉండవచ్చు.
● కళ్ళలో మెరుపు తగ్గి, చెవులు చల్లగా అనిపించడం.
● పొట్ట నొప్పి, అపుడప్పుడు పొట్ట ఉబ్బినట్లు కనిపిస్తుంది.
● మూత్రవిసర్జన తగ్గడం , శరీరం పూర్తిగా ఎండిపోయినట్లు కనిపిస్తుంది.
● సకాలంలో చికిత్స చేయకపోతే మరణం కూడా సంభవించవచ్చు.

దూడలలో అతిసార వ్యాధి చికిత్స నివారణోపాయాలు:

● పుట్టిన దూడలకి మొదటి 2 గంటలలోపు తగిన మోతాదులో ముర్రుపాలు ఇవ్వాలి. ఇది రోగనిరోధకశక్తి పెంచి అతిసారాన్ని తగ్గిస్తుంది.
● దూడలను శుభ్రమైన, పొడి గాలి, వెలుతురు ఉండే ప్రదేశంలో ఉంచాలి.
● కలుషితమైన నీరు, మేత ఇవ్వకూడదు.
● అనారోగ్య దూడలను ఆరోగ్యవంతమైన దూడల నుండి వేరుగా ఉంచాలి.
● దూడ నాభిని అయోడిన్ ద్రావణంతో శుభ్రపరచాలి. నాభి ద్వారా సంక్రమణలు జరగకుండా జాగ్రత్తపడాలి.
● పాలను నిర్ణీత సమయంలో తగిన మోతాదులో ఇవ్వాలి.
● దూడలకు సకాలంలో టీకాలు మరియు నట్టల నివారణ మందులు ఇవ్వాలి.
● వ్యాధి సోకిన దూడలకి అజాగ్రత్త చేయకుండా వెంటనే చికిత్స చేయించాలి. ఆంటీబయోటిక్స్ ఇంజెక్షన్లు ఇప్పించాలి.
● ద్రవాలు మరియు ఎలెక్ట్రోలైట్ థెరపీ చికిత్సలో అత్యంత ముఖ్యమైనది.
● దూడకి తీవ్రమైన నీరసం, కళ్ళ లోతు, లేచి నిలబడ లేకపోవడం లేదా 24 గంటలకు మించి తీవ్ర అతిసారం ఉంటే వెంటనే పశువైద్యుడిని సంప్రదించాలి.

మలబద్దకం:
చలికాలములో ఎక్కువగా దూడలలో మలబద్దకం కనిపిస్తుంది. ఈ వ్యాధి నివారణకు దూడకు తగిన మోతాదులో జున్నుపాలు లభించేట్లు చూడాలి. జున్నుపాలు దూడలలో మలబద్దకాన్ని నివారిస్తుంది. దూడకు ఎల్లప్పుడూ శుభ్రమైన నీరు అందించాలి. ఆకస్మికంగా ఆహరం మార్చకుండా , క్రమంగా మార్పులు చేయాలి.
దూడలకు అప్పుడప్పుడు ఆముదము, అరటిపండు, లిక్విడ్ పరాఫిన్ వంటి మందులు అందించాలి.
దూడలు ఎదిగే దశలో లేత గడ్డి ఎక్కువగా మేపిన మలబద్దకం తగ్గుతుంది.
దూడలకు గడ్డి, దాణా వంటి ఘనపదార్థాలు జీర్ణించుకునే శక్తిని కలుగచేయుటకు తల్లి నెమరు వేసేటపుడు సొంగ తీసుకొని దూడ నోట్లో పెట్టినట్లయితే దూడ జీర్ణాశయంలో అందుకు కావాల్సిన సూక్ష్మజీవులు వృద్ధి చెందుతాయి.

దూడలలో నట్టల బెడద (Worm infestation):

దూడల కడుపులో గుండ్రటి పురుగులు, లివర్ ఫ్లూక్స్, బద్దె పురుగుల వంటి నట్టలు ఉండడం వల్ల మొదట అజీర్తి చేసి తరువాత పారుకుంటుంది.
● నట్టలు గల దూడ కడుపు ఉబ్బినట్లు కనిపిస్తుంది. ఎదుగుదల మందగించి, దూడలు సరిగా మేత వేయవు. వెంట్రుకలు నిస్తేజముగా ఉండి దూడ బలహీనంగా చురుకుదనం కోల్పోయి ఉంటుంది.
● రక్తహీనత వల్ల కంటి పొరలు పాలిపోయినట్లు కనిపిస్తాయి.
నట్టల నివారణకు దూడలకు వారం రోజుల వయస్సులో నట్టల నివారణ మందులు త్రాగించాలి. 30 వ రోజు వయసులోపల, తిరిగి 60 రోజుల వయస్సుకు నట్టల నివారణ మందులు తగిన మోతాదులో వాడాలి.
కొత్తగా కొనుగోలు చేసిన దూడలకు నట్టల నివారణ చేసిన తరువాత ఇతర దూడలతో కలపాలి.
మలపరీక్ష ద్వారా నట్టలను గుర్తించి అవసరమైన చికిత్స అందించాలి.

న్యుమోనియా (Pneumonia): చలి, తేమ మరియు పాకలలో గాలి ప్రసరణ సరిగా లేకపోవడం, వైరస్ లేదా బాక్టీరియా సంక్రమణ వల్ల వస్తుంది.

దూడల కడుపులో బంతులు (Hair balls): దూడలు ఒకదానికొకటి నాకుకోవడం వల్ల లేదా గడ్డి తాడులు, ప్లాస్టిక్ వంటివి మింగడం వల్ల కడుపులో ఒకచోటచేరి బంతుల్లా తయారవుతాయి. ఇవి ప్రేగులలోకి చేరి ఆహారపదార్థాలకు అడ్డుపడతాయి. దీని వలన దూడలలో కడుపు నొప్పి సంభవిస్తుంది.
దీనికి తగిన చికిత్స లేదు. బంతులు అడ్డుపడడం వలన కడుపు నొప్పి వస్తే శస్త్ర చికిత్స చేయించాలి.

దూడలలో డిప్తీరియా: ఇది ప్రధానముగా బాక్టీరియా వలన వస్తుంది. నోరు లేదా గొంతులో గాయాలు ఏర్పడినపుడు ఈ బాక్టీరియా ప్రవేశించి వ్యాధిని కల్గిస్తుంది. ఈ వ్యాధి వలన అధిక జ్వరం వస్తుంది. నోటి లోపల బూడిద రంగులో పుండ్లు ఏర్పడి, నోటి నుండి చొంగ కారుతుంది. శ్వాస తీసుకోవడంలో ఇబ్బంది, గురక వంటి శబ్దాలు రావడం జరుగుతుంది.
● ఈ వ్యాధి నివారణకు పశువైద్యుడి సలహా మేరకు ఆంటిబయోటిక్ మందులు, సల్ఫా మందులు ఇప్పించాలి.
● దూడల పాకలు చలి, ఈదరగాడ్పులు రాకుండా పరిశుభ్రముగా ఉంచాలి.

దూడల ఆరోగ్య సంరక్షణకు ముఖ్యమైన సూచనలు:

1.దూడ పుట్టిన వెంటనే ముక్కు, నోరు శుభ్రం చేసి శ్వాస సులభంగా జరిగేలా చూడాలి.

  1. పుట్టిన 2 గంటలలోపు ముర్రుపాలు తాగించాలి.
    3.దూడను పరిశుభ్రమైన పాకలో ఉంచాలి.
    4.పుట్టిన దూడ యొక్క నాభిని అయోడిన్ ద్రావణంలో ముంచాలి.
  2. పరిశుభ్రమైన త్రాగునీరు ఎల్లప్పుడూ అందుబాటులో ఉంచాలి.
  3. నట్టల నివారణ మందులు 10-15 రోజుల వయస్సులో ఒకసారి, 30 వ రోజు ఒకసారి, 60 వ రోజు ఒకసారి తగిన మోతాదులో ఇవ్వాలి.
  4. 2 వారాల వయస్సు నుంచి మెల్లిగా కాఫ్ స్టార్టర్ ని మేతగా ఇస్తూ, మూడో నెల వరకు పాలు, క్రమంగా ఘనమేత ఇవ్వాలి.
  5. 3 నెలల తరువాత పచ్చిమేత మరియు గడ్డి మేతని ఇవ్వాలి.
    9.పాకలో ఖనిజమిశ్రమం కలిగివున్న రాళ్లను వ్రేలాడదీయాలి.
  6. దూడలకు నెలకొకసారి వెంట్రుకలు గొరిగితే బాహ్యపారాన్నజీవుల వలన కలిగే వ్యాధుల నుండి కూడా రక్షించవచ్చు.
    11.టీకాలు నిర్ణిత షెడ్యూల్ ప్రకారం చేయించడం వలన రోగ నిరోధక శక్తి పెరుగుతుంది.
  7. దూడల ఆరోగ్యంని ప్రతిరోజు గమనించి, అనారోగ్య లక్షణాలు కనిపిస్తే వెంటనే పశువైద్యుడిని సంప్రదించాలి.

ముగింపు : దూడలకు సరైన పోషణ, పాకలలో పరిశుభ్రత, సమయానికి నట్టల నివారణ మందులు, టీకాలు చేపట్టడం వలన భవిష్యత్తులో అధిక ఉత్పాదకత కలిగిన పాడి పశువులను తయారుచేయవచ్చు. రైతులు ఈ సూచనలు పాటిస్తే దూడల మరణాల రేటు తగ్గి, పాడి పరిశ్రమలో మంచి లాభాలు పొందగలుగుతారు.

రచయిత: డా. చంద్రగిరి ప్రజ్ఞ, సహాయ ఆచార్యులు, పశు జన్యు శాస్ర మరియు ప్రజనన విభాగం, పశు వైద్య కళాశాల, కోరుట్ల. 9014639814

Read More