21 Sep, 2026
రైతునేస్తం0 commentsSeptember 21, 2026agri news

చూడి పశువుల శాస్త్రీయ సంరక్షణ – పాడి రైతు విజయానికి మూలాధారం

పరిచయం
పాడి పరిశ్రమలో రైతు విజయాన్ని నిర్ణయించే ప్రధాన అంశాల్లో పునరుత్పత్తి నిర్వహణ (Reproductive Management) ఒకటి. పాడి ఆవు లేదా గేదె ప్రతి సంవత్సరం ఒక ఆరోగ్యవంతమైన దూడను ఈని, సకాలంలో మళ్లీ చూడి కడితేనే పాల ఉత్పత్తి నిరంతరాయంగా కొనసాగి రైతుకు స్థిరమైన ఆదాయం లభిస్తుంది. అందువల్ల చూడి కాలం (Gestation Period) పాడి పశువుల జీవితంలో అత్యంత కీలకమైన దశగా భావిస్తారు. ఆవులలో చూడి కాలం సుమారు 280–285 రోజులు, గేదెలలో 300–310 రోజులు ఉంటుంది. ఈ కాలంలో గర్భస్థ దూడ ఎదుగుదలతో పాటు తల్లి పశువు శరీరంలో కూడా అనేక శారీరక, హార్మోన్ల మార్పులు జరుగుతాయి. కాబట్టి ఈ సమయంలో సమతుల్య పోషకాహారం, సరైన యాజమాన్యం, పరిశుభ్రమైన వాతావరణం, క్రమం తప్పకుండా ఆరోగ్య పరీక్షలు మరియు సకాలంలో పశువైద్య సేవలు అందించడం అత్యంత అవసరం.

రాష్ట్రంలో ఇప్పటికీ చాలామంది రైతులు చూడి పశువులను సాధారణ పాల పశువుల మాదిరిగానే నిర్వహిస్తూ, ఈనడానికి కొద్ది రోజుల ముందు మాత్రమే ప్రత్యేక శ్రద్ధ చూపుతున్నారు. దీనివల్ల పాలజ్వరం (Milk Fever), మాయ నిలిచిపోవడం (Retained Placenta), ప్రసవ సమస్యలు, బలహీన దూడలు పుట్టడం, పాల దిగుబడి తగ్గడం వంటి సమస్యలు తరచుగా ఎదురవుతున్నాయి.అందువల్ల చూడి నిర్ధారణ అయిన రోజు నుంచే శాస్త్రీయ సంరక్షణను ప్రారంభించడం ఎంతో అవసరం. ఈ వ్యాసంలో చూడి కాలంలోని వివిధ దశలు, పోషకాహార యాజమాన్యం, డ్రై పీరియడ్ నిర్వహణ, పొదుగు సంరక్షణ, ప్రసవానికి సన్నాహాలు, ఈనిన తర్వాత తీసుకోవాల్సిన జాగ్రత్తలు వంటి ముఖ్యమైన అంశాలను శాస్త్రీయంగా, రైతులకు సులభంగా అర్థమయ్యే విధంగా తెలుసుకుందాం.

చూడి కాలం – దశలు మరియు వాటి ప్రాముఖ్యత
ఆవులలో చూడి కాలం సగటున 280–285 రోజులు, గేదెలలో 300–310 రోజులు ఉంటుంది. ఈ మొత్తం చూడి కాలాన్ని పిండం ఎదుగుదల, పోషక అవసరాలు మరియు నిర్వహణను దృష్టిలో ఉంచుకొని మూడు ప్రధాన దశలుగా విభజిస్తారు. ప్రతి దశలో సరైన యాజమాన్య పద్ధతులు పాటించడం ద్వారా ఆరోగ్యవంతమైన దూడతో పాటు ఈనిన తర్వాత అధిక పాల ఉత్పత్తిని కూడా పొందవచ్చు.

మొదటి దశ (0–3 నెలలు) – పిండం స్థిరపడే దశ
ఈ దశలో ఫలదీకరణం చెందిన అండం గర్భాశయంలో స్థిరపడి, మావి (Placenta) ఏర్పడటం ప్రారంభమవుతుంది. పిండం పరిమాణం చిన్నదిగా ఉన్నప్పటికీ, గర్భధారణ కొనసాగడానికి ఇది అత్యంత కీలకమైన దశ. ఈ సమయంలో పశువుకు మానసిక ఒత్తిడి, ఎక్కువ దూరం నడిపించడం, జారుడు నేలపై తిరగనివ్వడం, ఆకస్మికంగా మేత లేదా దాణా మార్పులు చేయడం, పోషకాహార లోపం వంటి కారణాల వల్ల ప్రారంభ గర్భస్రావం సంభవించే అవకాశం ఉంటుంది. కాబట్టి ప్రశాంతమైన వాతావరణం కల్పించి, సమతుల్య పోషకాహారం, పరిశుభ్రమైన తాగునీరు అందించడం అవసరం. గర్భధారణను 60–90 రోజుల మధ్య పశువైద్యుని ద్వారా నిర్ధారించుకోవడం ఉత్తమ యాజమాన్య పద్ధతి.

రెండవ దశ (4–6 నెలలు) – పిండం అవయవాల అభివృద్ధి దశ
ఈ దశలో పిండం శరీర అవయవాలు పూర్తిగా రూపుదిద్దుకుని, కండరాలు మరియు ఎముకల నిర్మాణం వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతుంది. గర్భస్థ దూడ జీవన సామర్థ్యానికి ఈ దశ చాలా ముఖ్యమైనది. ఈ సమయంలో పశువు పాల ఉత్పత్తి కొనసాగుతుంటే, నిర్వహణ పోషక అవసరాలతో పాటు పిండం ఎదుగుదలకు అవసరమైన అదనపు శక్తి, మాంసకృత్తులు, కాల్షియం, ఫాస్పరస్ మరియు సూక్ష్మ ఖనిజాలు అందేలా ఆహారం ఇవ్వాలి. ఖనిజ మిశ్రమం (Mineral Mixture) మరియు పరిశుభ్రమైన నీటిని క్రమం తప్పకుండా అందించడం వల్ల గర్భస్థ దూడ ఎదుగుదల మెరుగుపడటంతో పాటు, భవిష్యత్తులో పాల ఉత్పత్తికి కూడా అనుకూలంగా ఉంటుంది.

చూడి కాలం – రెండవ దశ (4–6 నెలలు) – పిండం అవయవాల అభివృద్ధి దశ

మూడవ దశ (7–9 నెలలు) – వేగవంతమైన పిండం పెరుగుదల దశ
చూడి కాలంలో దూడ బరువులో సుమారు 70 శాతం చివరి మూడు నెలల్లోనే పెరుగుతుంది. అందువల్ల ఈ దశలో పశువుకు పోషకాహార అవసరాలు అత్యధికంగా ఉంటాయి. సరిపడా శక్తి, మాంసకృత్తులు, విటమిన్లు మరియు ఖనిజాలు అందకపోతే బలహీనమైన దూడలు పుట్టడం, తక్కువ జనన బరువు, ఈనిన తర్వాత పాలజ్వరం (Milk Fever), గర్భకోశం ఆలస్యంగా బయటకు రావడం (Retained Placenta), కీటోసిస్ వంటి జీవక్రియ సంబంధిత సమస్యలు వచ్చే ప్రమాదం పెరుగుతుంది.

ఈ దశలోనే ఈనడానికి సుమారు 60 రోజుల ముందు పాలు పితకడం నిలిపివేసే కాలాన్ని “డ్రై పీరియడ్” అంటారు. ఈ కాలంలో పాల గ్రంథి కణజాలం పునరుద్ధరణ చెందుతుంది మరియు తరువాతి ఈతలో అధిక పాల ఉత్పత్తికి సిద్ధమవుతుంది. కాబట్టి డ్రై పీరియడ్‌ను నిర్లక్ష్యం చేయకుండా, సమతుల్య పోషకాహారం, ఖనిజ మిశ్రమం, పరిశుభ్రమైన నీరు, తగిన వ్యాయామం మరియు పశువైద్యుని సూచించిన టీకాలు, నులిపురుగుల నివారణ చర్యలు తప్పనిసరిగా పాటించాలి.

మూడవ దశ (7–9 నెలలు) – వేగవంతమైన పిండం పెరుగుదల దశ

పోషకాహార యాజమాన్యం
చూడి పశువులలో ఆరోగ్యవంతమైన దూడ జననం, సులభ ప్రసవం మరియు ఈనిన తర్వాత అధిక పాల ఉత్పత్తికి సమతుల్య పోషకాహారం అత్యంత అవసరం. చూడి కాలంలో పిండం ఎదుగుదల దశను బట్టి శక్తి (Energy), మాంసకృత్తులు (Protein), ఖనిజాలు (Minerals), విటమిన్లు (Vitamins) మరియు పరిశుభ్రమైన తాగునీరు తగిన మోతాదులో అందించాలి. ముఖ్యంగా చివరి మూడు నెలల్లో పిండం వేగంగా పెరుగుతుంది కాబట్టి పోషకాహార అవసరాలు కూడా పెరుగుతాయి.

తొలి మరియు మధ్య దశల్లోపోషణ (0–6 నెలలు)

  • పశువు శరీర స్థితి స్కోరు (BCS) 3.0–3.5 మధ్య ఉండేలా చూసుకోవాలి.
  • పచ్చిమేత, ఎండుమేత, సమతుల్య దాణాను శరీర బరువు, పాల దిగుబడి మరియు చూడి దశకు అనుగుణంగా అందించాలి.
  • పప్పుజాతి, గడ్డి జాతి పచ్చిమేతలను సమతుల్యంగా ఇవ్వడం మంచిది.
  • అధిక దాణా ఇచ్చి పశువును లావుగా చేయకూడదు. ఇది ప్రసవ సమయంలో ఇబ్బందులు మరియు జీవక్రియ సమస్యలకు దారితీయవచ్చు.
  • ఎల్లప్పుడూ పరిశుభ్రమైన తాగునీరు అందుబాటులో ఉంచాలి.

డ్రై పీరియడ్ (ఈనడానికి 60 రోజుల ముందు)
ఈనడానికి సుమారు 60 రోజుల ముందు పాలు పితకడం నిలిపివేయాలి. ఈ కాలంలో పాల గ్రంథి పునరుద్ధరణ చెంది, తదుపరి ఈతలో అధిక పాల ఉత్పత్తికి సిద్ధమవుతుంది. డ్రై పీరియడ్‌ను రెండు దశలుగా విభజిస్తారు.

  • డ్రై పీరియడ్ (60–21 రోజులు): నాణ్యమైన పచ్చిమేత, ఎండుమేతతో కూడిన సాధారణ నిర్వహణ ఆహారం సరిపోతుంది.
  • ట్రాన్సిషన్ పీరియడ్ (చివరి 21 రోజులు): శక్తి, మాంసకృత్తుల మోతాదును క్రమంగా పెంచుతూ, ప్రసవం మరియు తదుపరి పాల ఉత్పత్తికి పశువును సిద్ధం చేయాలి. ఆకస్మికంగా ఆహారం మార్చకూడదు.

ఖనిజ మిశ్రమం (Mineral Mixture) సప్లిమెంటేషన్
చూడి పశువులకు కాల్షియం, భాస్వరం, మెగ్నీషియం, జింక్, కాపర్, సెలీనియం వంటి ఖనిజాలు తగిన మోతాదులో అందకపోతే పాలజ్వరం, మాయ నిలిచిపోవడం, బలహీనమైన దూడలు పుట్టడం వంటి సమస్యలు సంభవిస్తాయి. అందువల్ల రోజువారీ దాణాతో పాటు నాణ్యమైన ఖనిజ మిశ్రమాన్ని అందించడం అవసరం.

తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని పి.వి. నర్సింహారావు తెలంగాణ పశు వైద్య విశ్వవిద్యాలయం అభివృద్ధి చేసిన “తెలమిన్” వంటి సమతుల్య ఖనిజ మిశ్రమాల వినియోగం వల్ల చూడి పశువుల ఆరోగ్యం, పాల ఉత్పత్తి మరియు పునరుత్పత్తి పనితీరు మెరుగుపడినట్లు పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి. అయితే, పశువైద్యుని సలహా మేరకు సిఫారసు చేసిన మోతాదులో ఖనిజ మిశ్రమాన్ని వాడటం ఉత్తమం.

ఖనిజ మిశ్రమం (Mineral Mixture) సప్లిమెంటేషన్

పొదుగు సంరక్షణ
డ్రై పీరియడ్ ప్రారంభంలో పొదుగును పూర్తిగా పరిశీలించి, పొదుగువాపు (Mastitis) లక్షణాలు లేవని నిర్ధారించుకోవాలి. ప్రతి చనుమొనలో గాయాలు, వాపు, గడ్డలు లేదా అసాధారణ స్రావం ఉన్నాయో లేదో గమనించాలి. పశువైద్యుని సలహా మేరకు డ్రై కౌ థెరపీ (Dry Cow Therapy) చేయించడం వల్ల డ్రై పీరియడ్‌లో పొదుగు ఇన్ఫెక్షన్లను నివారించడమే కాకుండా, తదుపరి ఈతలో పాల ఉత్పత్తి మెరుగుపడుతుంది. ఈనడానికి కొద్ది రోజుల ముందు పొదుగు క్రమంగా నిండడం, గట్టిపడటం సహజం. అయితే అధిక వాపు, వేడి, ఎర్రబడటం లేదా నొప్పి కనిపిస్తే వెంటనే పశువైద్యుని సంప్రదించాలి.

ఈనడానికి ముందు కనిపించే లక్షణాలు
ఈనడానికి కొన్ని రోజులు లేదా గంటల ముందు పశువులో ఈ మార్పులు కనిపిస్తాయి.

  • పొదుగు పూర్తిగా నిండి, చనుమొనల వద్ద మైనం వంటి పదార్థం (Waxing) కనిపించడం.
  • పెల్విక్ కండరాలు వదులై, తోక రెండువైపులా గుంతలు పడటం.
  • యోని నుండి పారదర్శక జిగురు (మ్యూకస్) స్రావం రావడం.
  • పశువు అశాంతిగా ఉండటం, పదేపదే పడుకోవడం, లేవడం, ఆహారం తగ్గించడం లేదా ఒంటరిగా ఉండాలని ప్రయత్నించడం.

ప్రసవానికి సన్నాహాలు

  • శుభ్రమైన, పొడి, గాలి ప్రసరణ బాగా ఉండే ప్రత్యేక ప్రసవ స్థలాన్ని సిద్ధం చేయాలి.
  • నేలపై పొడి ఎండుగడ్డి లేదా పరిశుభ్రమైన పరుపు వేయాలి.
  • పరిశుభ్రమైన నీరు, తువాళ్లు, అయోడిన్ ద్రావణం, గ్లౌజులు వంటి అవసరమైన సామగ్రిని సిద్ధంగా ఉంచాలి.
  • స్థానిక పశువైద్యుని ఫోన్ నంబర్ అందుబాటులో ఉంచుకోవాలి.
  • నీరు పగిలిన తర్వాత 2–3 గంటల్లో ప్రసవం పూర్తికాకపోయినా లేదా దూడ తప్పు భంగిమలో కనిపించినా వెంటనే పశువైద్యుని సంప్రదించాలి.

ఈనిన తర్వాత తలెత్తే సాధారణ సమస్యలు
పోషకాహార లోపం, అపరిశుభ్రత లేదా సరైన యాజమాన్యం లేకపోవడం వల్ల ఈనిన తర్వాత కొన్ని సమస్యలు కనిపించవచ్చు.

సమస్య
పాలజ్వరం (Milk Fever):

వివరణ / జాగ్రత్తలు: రక్తంలో కాల్షియం తగ్గడం వల్ల వస్తుంది. పశువు నిలబడలేకపోవడం, తలను పక్కకు వంచడం వంటి లక్షణాలు కనిపిస్తాయి. వెంటనే చికిత్స అవసరం.

సమస్య: మాయ నిలిచిపోవడం (Retained Placenta)

వివరణ / జాగ్రత్తలు: ఈనిన 12–24 గంటల్లో మాయ పడకపోతే బలవంతంగా లాగకూడదు. వెంటనే పశువైద్యుని సంప్రదించాలి.

సమస్య గర్భాశయ ఇన్ఫెక్షన్ (Metritis)*

వివరణ / జాగ్రత్తలు: అపరిశుభ్ర ప్రసవం వల్ల వస్తుంది. సకాలంలో చికిత్స చేయకపోతే తదుపరి చూడిపై ప్రభావం పడుతుంది.

సమస్య కీటోసిస్ (Ketosis):

వివరణ / జాగ్రత్తలు: ఈనిన తర్వాత శక్తి కొరత వల్ల వస్తుంది. ఆకలి తగ్గడం, పాల దిగుబడి తగ్గడం ప్రధాన లక్షణాలు.

జున్ను (Colostrum) నిర్వహణ
ఈనిన వెంటనే వచ్చే మొదటి పాలను జున్ను (Colostrum) అంటారు. ఇందులో రోగనిరోధక ప్రతిరక్షకాలు (Antibodies), విటమిన్-ఎ మరియు అధిక పోషక విలువలు ఉంటాయి. దూడకు జీవితంలో మొదటి రోగనిరోధక శక్తి జున్ను ద్వారానే లభిస్తుంది. అందువల్ల ఈనిన 1–2 గంటల్లోపు దూడకు తగిన మోతాదులో జున్ను తాగించాలి. ఆలస్యమైతే దూడ పేగులు ప్రతిరక్షకాలను గ్రహించే సామర్థ్యం వేగంగా తగ్గిపోతుంది. కాబట్టి మొదటి 24 గంటల్లో శరీర బరువులో సుమారు 10% మేర జున్ను అందించడం ఉత్తమ నిర్వహణ పద్ధతిగా భావిస్తారు.

రైతులు తప్పనిసరిగా పాటించవలసిన జాగ్రత్తలు

చేయవలసినవి
✔️ డ్రై పీరియడ్‌ను కనీసం 45–60 రోజులు తప్పనిసరిగా పాటించాలి.
✔️ సమతుల్య పోషకాహారం, ఖనిజ మిశ్రమం మరియు పరిశుభ్రమైన నీటిని ప్రతిరోజూ అందించాలి.
✔️ టీకాలు, నట్టల నివారణ, ఆరోగ్య పరీక్షలను షెడ్యూల్ ప్రకారం చేయించాలి.
✔️ ఈనడానికి ముందు లక్షణాలను గమనిస్తూ పశువును ప్రత్యేకంగా పరిశీలించాలి.
✔️ ప్రసవం అనంతరం పశువు మరియు దూడ ఆరోగ్యాన్ని మొదటి 24 గంటలు ప్రత్యేకంగా గమనించాలి.

చేయకూడనివి
✘ చివరి మూడు నెలల్లో అధిక దూరం నడిపించడం లేదా అధిక శ్రమ చేయించడం.
✘ ఆకస్మికంగా దాణా లేదా మేతలో పెద్ద మార్పులు చేయడం.
✘ మాయ నిలిచిపోయినప్పుడు స్వయంగా లాగే ప్రయత్నం చేయడం.
✘ అనుభవం లేని వ్యక్తులతో కష్టమైన ప్రసవాలు చేయించడం.

ముగింపు
చూడి పశువుల సంరక్షణ అనేది ఆరోగ్యవంతమైన దూడ, సులభ ప్రసవం, అధిక పాల ఉత్పత్తి మరియు పశువు దీర్ఘకాలిక పునరుత్పత్తి సామర్థ్యానికి పునాది. సమతుల్య పోషకాహారం, సరైన డ్రై పీరియడ్ నిర్వహణ, ఖనిజ మిశ్రమం వినియోగం, సకాలంలో టీకాలు, పరిశుభ్రమైన ప్రసవ నిర్వహణ మరియు పశువైద్యుని సలహాలను పాటించడం ద్వారా ఈనిన తర్వాత వచ్చే సమస్యలను గణనీయంగా తగ్గించవచ్చు. శాస్త్రీయ యాజమాన్య పద్ధతులను అనుసరించడం ద్వారా ప్రతి పాడి రైతు ఆరోగ్యవంతమైన పశువులు, అధిక పాల దిగుబడి మరియు మెరుగైన ఆర్థిక లాభాలను సాధించగలడు.

డా. ఎ. సురేష్ నాయక్‌, అసోసియేట్ ప్రొఫెసర్‌, పశువైద్య కళాశాల, రాజేంద్రనగర్‌, హైదరాబాద్‌. Ph: 9491394455

Read More
11 Aug, 2026
రైతునేస్తం0 commentsAugust 11, 2026agri news, Uncategorized

పొదుగు వాపు… పాడి రైతులకు పెను సవాలు! నివారణ ఎలా?

“పాలు ఇచ్చే ప్రతి పశువు… రైతు కుటుంబానికి ఒక ఆదాయ వనరు. దాని ఆరోగ్యాన్ని కాపాడుకోవడం ప్రతి రైతు బాధ్యత.”

   పాడి పశువుల ఆరోగ్యాన్ని ప్రభావితం చేసే ముఖ్యమైన వ్యాధుల్లో పొదుగు వాపు (మాస్టిటిస్) ఒకటి. ఈ వ్యాధి వల్ల పశువు పొదుగులో వాపు, నొప్పి, పాలలో గడ్డలు, రంగు మారడం లేదా ఇతర అసాధారణ మార్పులు, పాల దిగుబడి తగ్గడం వంటి సమస్యలు కనిపిస్తాయి. ఫలితంగా పాడి రైతులు పాల దిగుబడి తగ్గడం, చికిత్స ఖర్చులు పెరగడం, పాల నాణ్యత తగ్గడం వంటి ఆర్థిక నష్టాలను ఎదుర్కొంటారు. అయితే, సరైన అవగాహన, పరిశుభ్రత, శాస్త్రీయ నిర్వహణ పద్ధతులను పాటించడం ద్వారా మాస్టిటిస్‌ను చాలా వరకు నివారించవచ్చు. పొదుగు వాపు రావడానికి ప్రధాన కారణాలు, పాడి రైతులు తరచుగా చేసే పొరపాట్లు, తీసుకోవాల్సిన జాగ్రత్తలు, అలాగే వ్యాధి వచ్చినప్పుడు అనుసరించాల్సిన చర్యలను తెలుసుకుందాం.

పొదుగు వాపు లక్షణాలు
పొదుగు వాపు (మాస్టిటిస్)ను ప్రారంభ దశలోనే గుర్తించడం ఎంతో ముఖ్యం. ఎందుకంటే సకాలంలో చికిత్స ప్రారంభిస్తే పశువు త్వరగా కోలుకోవడంతో పాటు పాల దిగుబడిలో వచ్చే నష్టాన్ని కూడా తగ్గించుకోవచ్చు. అందువల్ల ప్రతి పాడి రైతు ఈ వ్యాధి లక్షణాలపై అవగాహన కలిగి ఉండాలి. పొదుగు వాపు వచ్చిన పశువులలో ప్రభావితమైన భాగం ఉబ్బడం, గట్టిపడటం లేదా నొప్పిగా ఉండటం గమనించవచ్చు. ఆ భాగం సాధారణం కంటే వేడిగా అనిపించవచ్చు. పాలు పితికే సమయంలో పాలు గడ్డకట్టినట్లు కనిపించడం, పాలు పలుచగా లేదా నీరుగా మారడం, రంగు మారడం లేదా రక్తపు చారలు కనిపించడం వంటి మార్పులు కనిపించవచ్చు. వ్యాధి తీవ్రత పెరిగే కొద్దీ పాల దిగుబడి తగ్గుతుంది. కొన్నిసార్లు పాలు పితికేటప్పుడు నొప్పి కారణంగా పశువు కాలు ఎత్తడం, తన్నడం లేదా అసౌకర్యంగా ప్రవర్తించడం గమనించవచ్చు. తీవ్రమైన పరిస్థితుల్లో జ్వరం, నీరసం, ఆకలి తగ్గడం వంటి సాధారణ ఆరోగ్య సమస్యలు కూడా కనిపించవచ్చు.
ఈ లక్షణాల్లో ఏవైనా కనిపించిన వెంటనే నిర్లక్ష్యం చేయకుండా పశువైద్యుడిని సంప్రదించాలి.

పొదుగు వాపు వచ్చినప్పుడు రైతులు ఏం చేయాలి?
పొదుగు వాపు లక్షణాలు కనిపించిన వెంటనే నిర్లక్ష్యం చేయకుండా పశువైద్యుడిని సంప్రదించి, సూచించిన చికిత్సను వెంటనే ప్రారంభించాలి. స్వయంగా మందులు వాడడం లేదా ఇతరుల సలహాతో చికిత్స చేయించడం మంచిది కాదు. అలాగే, పశువు ఆరోగ్యం మెరుగుపడిందని భావించి చికిత్సను మధ్యలోనే ఆపివేయకూడదు.

   చికిత్స జరుగుతున్న సమయంలో వ్యాధి సోకిన పశువును సాధ్యమైనంత వరకు ఇతర పశువులకు దూరంగా ఉంచడం మంచిది. పాలు పితికేటప్పుడు ఆ పశువును చివరగా పితకాలి. అనంతరం చేతులు, పాలు పితికే పాత్రలు లేదా యంత్రాలను పూర్తిగా శుభ్రపరచాలి.

     అదేవిధంగా, చికిత్స సమయంలో వచ్చే పాలను పశువైద్యుడి సూచనల ప్రకారం మాత్రమే వినియోగించాలి లేదా పారవేయాలి. యాంటీబయాటిక్స్‌ చికిత్స పొందుతున్న పశువుల పాలను, పశువైద్యుడు సూచించిన విత్‌డ్రావల్‌ పీరియడ్‌ (మందుల అవశేషాలు పాలలో పూర్తిగా తొలగే వరకు వేచి ఉండాల్సిన గడువు) పూర్తయ్యే వరకు తాగకూడదు, అమ్మకూడదు లేదా ఇతర అవసరాలకు వినియోగించకూడదు.

    చికిత్సను పూర్తిగా కొనసాగించి, సూచించిన జాగ్రత్తలను పాటించడం వల్ల పశువు ఆరోగ్యం మెరుగుపడడంతో పాటు వ్యాధి మళ్లీ వచ్చే అవకాశాన్ని కూడా తగ్గించుకోవచ్చు.

పొదుగు వాపు ఎందుకు వస్తుంది? ఎలా నివారించాలి?
పొదుగు వాపు (మాస్టిటిస్) ఎక్కువగా వ్యాధికారక సూక్ష్మజీవులు పొదుగులోకి ప్రవేశించడం వల్ల వస్తుంది. ఈ సూక్ష్మజీవులు ప్రధానంగా పాలు తీసే సమయంలో, అపరిశుభ్రమైన పశువుల కొట్టం వల్ల లేదా పొదుగుకు ఏర్పడిన చిన్న గాయాల ద్వారా లోపలికి చేరుతాయి. అందువల్ల పొదుగు ఆరోగ్యాన్ని కాపాడుకోవాలంటే ప్రతిరోజూ పాటించే పాడి నిర్వహణ పద్ధతులపై ప్రత్యేక శ్రద్ధ అవసరం.

    పాలు తీసే సమయంలో పరిశుభ్రతకు అత్యంత ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి. పాలు తీసే ముందు పొదుగును శుభ్రమైన నీటితో కడిగి, ఒక్కో పశువును ప్రత్యేకమైన శుభ్రమైన పొడి గుడ్డతో తుడవాలి. పాలు తీసే వ్యక్తి చేతులు, ఉపయోగించే పాత్రలు లేదా యంత్రాలు కూడా ఎల్లప్పుడూ పరిశుభ్రంగా ఉండాలి. ప్రతిసారీ మొదటి కొన్ని పాల ధారలను ప్రత్యేక పాత్రలో సేకరించి జాగ్రత్తగా పరిశీలించాలి. పాలలో గడ్డలు, రక్తపు చారలు, రంగు మారడం లేదా పాలు పలుచగా కనిపించడం వంటి మార్పులు ఉంటే వెంటనే పశువైద్యుడిని సంప్రదించడం మంచిది. పాలు తీసిన అనంతరం చనుమొనలను పశువైద్యులు సూచించిన క్రిమిసంహారక ద్రావణంలో కొన్ని సెకన్ల పాటు ముంచడం (టీట్‌ డిప్పింగ్‌) వల్ల సూక్ష్మజీవులు నశించి, పొదుగు వాపు వచ్చే ప్రమాదం తగ్గుతుంది. అలాగే, పాలు తీసిన వెంటనే పశువు పడుకోకుండా కొద్దిసేపు నిలబడి ఉండేలా చూడాలి. ఇందుకోసం కొద్దిగా పచ్చిగడ్డి లేదా దాణా వేయడం మంచిది. ఇలా చేయడం వల్ల చనుమొనలు సహజ స్థితికి చేరే వరకు సూక్ష్మజీవులు పొదుగులోకి ప్రవేశించే అవకాశం తగ్గుతుంది. పాలు తీసే విధానం కూడా పొదుగు ఆరోగ్యాన్ని ప్రభావితం చేస్తుంది. పాలను ఎల్లప్పుడూ పూర్తి చేతి పద్ధతిలో తీయాలి. పిడికిలి కణుపులతో (Knuckling) పాలు తీయడం వల్ల చనుమొనలకు గాయాలు ఏర్పడి, పొదుగు వాపు వచ్చే ప్రమాదం పెరుగుతుంది. అలాగే, పొదుగులో పాలు మిగిలిపోకుండా పూర్తిగా పాలు తీయడం, ప్రతిరోజూ ఒకే సమయానికి పాలు తీయడం కూడా పొదుగు ఆరోగ్యాన్ని కాపాడడంలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తాయి.

   పశువులు ఉండే పరిసరాల పరిశుభ్రత కూడా పొదుగు వాపు నివారణలో కీలకమైనది. కొట్టంలో పేడ, మూత్రం, బురద పేరుకుపోతే సూక్ష్మజీవులు వేగంగా పెరుగుతాయి. పశువులు పడుకునే ప్రదేశం ఎల్లప్పుడూ పొడిగా, పరిశుభ్రంగా ఉండేలా చూసుకోవాలి. ముఖ్యంగా వర్షాకాలంలో కొట్టం తడిగా, బురదగా మారకుండా ప్రత్యేక శ్రద్ధ తీసుకోవడం వల్ల పొదుగు వాపు వచ్చే అవకాశాన్ని తగ్గించుకోవచ్చు. పశువు ఆరోగ్యం బాగుంటేనే పొదుగు ఆరోగ్యంగా ఉంటుంది. సమతుల్య పోషకాహారం, ఖనిజ లవణాల మిశ్రమం, విటమిన్లు, పరిశుభ్రమైన తాగునీరు తగిన మోతాదులో అందితే పశువు శారీరక స్థితి మెరుగుపడుతుంది. దీంతో సూక్ష్మజీవులను ఎదుర్కొనే శక్తి పెరిగి, పొదుగు వాపు వచ్చే అవకాశం తగ్గుతుంది. అదే విధంగా, ప్రసవం అనంతరం, అధిక పాలిచ్చే దశలో లేదా ఇతర అనారోగ్య సమస్యలు ఉన్న సమయంలో పశువులపై మరింత శ్రద్ధ చూపడం అవసరం. ఈ దశల్లో సరైన పోషణ, మంచి నిర్వహణ అందిస్తే పొదుగు వాపు ప్రమాదాన్ని గణనీయంగా తగ్గించవచ్చు.

పొదుగు వాపును నివారించాలంటే పరిశుభ్రమైన పాడి నిర్వహణ, సరైన పాలు తీసే పద్ధతి, పశువుల ఆరోగ్యంపై నిరంతర శ్రద్ధ—ఈ మూడింటినీ రోజువారీ అలవాటుగా మార్చుకోవాలి.

“రోజువారీ పాడి నిర్వహణలో పాటించే చిన్న చిన్న జాగ్రత్తలే… పెద్ద నష్టాలను నివారిస్తాయి.”

Dr. సంతోషిణి చింత, అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్,
Dr. బద్దం అఖిల, టీచింగ్ ఫాకల్టీ,
పశువైద్య మరియు పశుసంవర్ధక విస్తరణ విద్య విభాగం,
పశువైద్య కళాశాల, కోరుట్ల. 7093198419

Read More
1 Jul, 2026
రైతునేస్తం0 commentsJuly 1, 2026agri news

పొదుగు వాపు వ్యాధి (మాస్టైటిస్) కారణాలు, లక్షణాలు, చికిత్స మరియు నివారణ చర్యలు

మాస్టైటిస్ అంటే క్షీర గ్రంధి లేక పొదుగు యొక్క వాపు. ఇది పొదుగు యొక్క భౌతిక, రసాయన మరియు సూక్ష్మజీవుల మార్పులను కలుగజేస్తుంది. ఇది ప్రధానంగా పాలలో సోమాటిక్ కణాల పెరుగుదల మరియు క్షీర కణజాలంలోని రోగ లక్షణ మార్పుల ద్వారా గుర్తించబడుతుంది. ఇది పాడి పరిశ్రమలో అత్యంత సాధారణమైన మరియు ఆర్థికంగా నష్టాన్ని కలిగించే వ్యాధులలో ఒకటి. ఇది పాల నాణ్యతను మరియు ఉత్పత్తిని తగ్గేలా చేస్తుంది. మాస్టైటిస్ అనే పదము గ్రీకు పదం. “మాస్టో” అంటే క్షీర గ్రంధిని సూచిస్తుంది మరియు “ఐటిస్” అంటే వాపు అని అర్థం.

పొదుగు వాపుకు ముందస్తు కారణాలు

  • సాధారణంగా పొదుగు వాపు ఎక్కువ ఈతలు ఈనిన పశువులలో చూడవచ్చు.
  • తక్కువ దిగుబడి నిచ్చే వాటికంటే అధిక దిగుబడినిచ్చే పాడి ఆవులు ఎక్కువగా ప్రభావితం అవుతాయి.
  • అన్య దేశ మరియు సంకరజాతి ఆవులకు పొదుగు వాపు ఎక్కువగా వస్తుంది.
  • పొదుగు నుండి అసంపూర్ణంగా పాలు పితకడం
  • జన్యుపరమైన కారణాలు అనగా పొడవాటి చనులు, కిందకు ఉండే పొదుగు
  • గాయాలు గల చనులు, పొదుగు వ్యక్తిగత అపరిశుభ్రత, అపరిశుభ్ర మైన పరిసరాలు మొదలైనవి పొదుగు వాపు కు దోహదపడతాయి.

కారణాలు
పొదుగు వాపుకు కారణాలుగా వివిధ రకాల సూక్ష్మక్రిములు సూచింపబడతాయి. అవి బ్యాక్టీరియా (సూక్ష్మజీవులు), వైరస్ (సూక్ష్మతి సూక్ష్మక్రిములు), ఫంగస్ (శిలీంద్రాలు) మరియు మైకోప్లాస్మా.
పొదుపు వాపుకు కారణమయ్యే అతి ముఖ్యమైన బ్యాక్టీరియాలు- స్టెఫిలోకోకస్ ఆరియస్, స్ట్రెప్టోకోకస్ అగలక్షియే, స్ట్రెప్టోకోకస్ జూఎపిడెమికస్, స్ట్రెప్టోకోకస్ పయోజీన్స్, క్లెబ్సియెల్లా, మైకోబాక్టీరియం బోవిస్, ఎస్చేరిచియా కోలై, బ్రూసెల్లా అబోర్టస్; సూడోమోనాస్ మొదలగునవి
మాస్టైటిస్కు కారణమయ్యే శిలీంధ్ర జీవులు- ట్రైకోస్పోరాన్, ఆస్పెర్‌గిల్లస్ ఫ్యూమిగాటస్, ఆస్పెర్‌గిల్లస్ మిడులస్; కాండిడా జాతులు.

వ్యాప్తి విధానం
చనుల యొక్క రంద్రాల ద్వారా ఇన్ఫెక్షన్ క్షీర గ్రంధికి చేరుకుంటుంది పొదుగు మరియు పర్యావరణం లో నివసించే సూక్ష్మ క్రిములు వంటివి అనుకూలమైన పరిస్థితులలో వృద్ది చెంది కణజాలాలపై దాడి చేయటం వలన చాలా హానికరమైన ప్రభావం ఏర్పడుతుంది. ఆవు యొక్క చర్మ ఉపరితలం మీద అనేక క్రిములు నివాసం కలిగి ఉండవచ్చు మరియు అక్కడ నుండి ఆ క్రిములు పాలు పితికే వారి ద్వారా కలుషితం చెంది వ్యాధి వచ్చే అవకాశం ఉండవచ్చు. పాలు పితికే వారి చేతులు, బట్టలు మరియు పాలు పితికే యంత్రాల కప్పుల ద్వారా వ్యాధి సోకిన పొదుగు భాగం నుండి వ్యాధి సోకని ఇతర భాగాలకు వ్యాప్తి చెందుతుంది. వ్యాధి సోకిన గ్రంధి నుండి వచ్చే స్రవాలు, నేలను కలుషితము చేయడం ద్వారా వ్యాధి సంక్రమణ చెందుతుంది.

పొదుపు వాపు రకాలు
1) వ్యాధి లక్షణాల ఆధారంగా
a) క్లినికల్ మాస్టైటిస్
ఇందులో పొదుగు వాపు లక్షణాలైన వాపు, వేడి, ఎరుపు రంగు, తీవ్రమైన నొప్పి ఉంటుంది.
b) సబ్ క్లినికల్ మాస్టైటిస్
ఈ రకంలో పొదుగు నందు ఎటువంటి బాహ్య లక్షణాలు కనపడవు కానీ పాలలో మార్పులు అంటే సోమాటిక్ కణాలు, తెల్ల రక్తకణాలు (ల్యూకోసైట్లు) మరియు ఎపితీలియల్ కణాలలో మార్పు, పాల పిహెచ్ (PH)లో మార్పులు గమనించవచ్చు.
2) పొదుగు వాపు తీవ్రత ఆధారంగా
a) తేలికపాటి మాస్టైటిస్
పాలలో స్వల్ప మార్పులు, పలుకులు లేదా గడ్డ కట్టడం గమనించవచ్చు.
b) తీవ్రమైన మాస్టైటిస్
పాలలో మార్పులు మరియు పొదుగులో వాపు మరియు నొప్పితో పాటు మరింత స్పష్టమైన మార్పులు గమనించవచ్చు.
c) అతితీవ్రమైన మాస్టైటిస్
శారీరక సంబంధ సంకేతాలైన జ్వరం, ఆకలి లేకపోవటం మరియు తీవ్రమైన పొదుపు వాపు వంటి లక్షణాలను గమనించవచ్చు.
3) కాలవ్యవధి ఆధారంగా
a) అతి తీవ్రమైన మాస్టైటిస్
తీవ్రమైన లక్షణాలతో ఆకస్మికంగా ప్రారంభమవుతుంది తరచుగా శారీరక సంబంధమైన అనారోగ్యానికి దారితీస్తుంది.
b) తీవ్రమైన మాస్టైటిస్
గుర్తించదగిన లక్షణాలతో త్వరగా ప్రారంభమవుతుంది
c) సబక్యూట్ (తక్కువ తీవ్రమైన) మాస్టైటిస్
తేలికపాటి లక్షణాలు కలిగి ఉంటాయి ఇది తీవ్రమైన మాస్టైటిస్ కంటే తక్కువ తీవ్రమైనది
d) దీర్ఘకాలిక మాస్టైటిస్
నిరంతర వాపు కలిగి ఉండి సమయానుకూలంగా వ్యాధి లక్షణాలు కనబడతాయి.
4) కారణ కారక ఆధారంగా
a) సంక్రమించే (కంటేజియస్) మాస్టైటిస్
ఇది ప్రధానంగా పాలు పితికే ప్రక్రియలో ఒక ఆవు నుండి మరొక ఆవుకు వ్యాప్తిస్తుంది. కలుషితమైన పాలు పితికే పరికరాలు, చేతులు మరియు బెడ్డింగ్ వస్తువుల ద్వారా పాలు పితికే సమయంలో వ్యాప్తిస్తాయి.
వ్యాధికారకాలు: స్టెఫిలోకోకస్ ఆరియస్, స్ట్రెప్టోకోకస్ అగలక్షియే మరియు మైకోప్లాస్మా జాతులు.
b) పర్యావరణ (ఎన్విరాన్మెంటల్) మాస్టైటిస్
ఇది ఆవు పరిసరాలలో ఉన్న కలుషితమైన బెడ్డింగ్ వస్తువులు, నేల, నీరు మరియు ఎరువు వంటి వాటి వల్ల సంభవిస్తుంది. ఈ ఇన్ఫెక్షన్లు సాధారణంగా పాలు పితికే సమయాల మధ్య సంక్రమిస్తాయి వ్యాధికారకాలు: ఎస్చరీషియా కోలై, క్లెబ్సియెల్లా మరియు స్ట్రెప్టోకోకస్ యుబేరిస్.

వ్యాధి అభివృద్ధి చెందే ప్రక్రియ
ఇది మూడు దశలుగా వివరించవచ్చు. సూక్ష్మ క్రిములు చనుల ద్వారా చొరబడుట, ఇన్ఫెక్షన్ మరియు వాపు కలుగజేయుట.

  1. మొదట వ్యాధికారక సూక్ష్మ క్రిములు చనుమొనల చివర నుండి పాల గ్రంధిలోనికి చొరబడతాయి.
  2. ఇన్ఫెక్షన్ దశ అంటే వ్యాధికారకాలు వేగంగా వ్యాప్తి చెంది, క్షీర కణజాలంపై దాడి చేస్తాయి.
  3. వాపు దశలో పొదుగు యొక్క వాపు, పాలలో మార్పులు అంటే పాలుగడ్డ కట్టడం, విరిగిపోవడం అనే లక్షణాలు కలిగి ఉండవచ్చు.

పొదుగు వాపు లక్షణాలు
పొదుగుకు సంబంధించిన లక్షణాలు:

  • ఉద్దరoవాపు లేదా పొదుగు వాపు
  • గ్రంధి భాగం బాగా ఉబ్బిపోవడం
  • ఉష్ణోగ్రత పెరగడం, స్పర్శకు వేడిగా ఉండటం, ఎరుపు రంగులో మారడం
  • తీవ్రమైన నొప్పి
    పాలలో మార్పులు
  • పాలు నీరు లాగా ఉండటం
  • పాలు గడ్డకట్టడం లేదా రక్తపు చుక్కలు గమనించవచ్చు
  • కొన్ని సందర్భాల్లో తీవ్రమైన వాసన కూడా గమనించవచ్చు.
    తీవ్రమైన మాస్టైటిస్ లో కనిపించే ఇతర శారీరక సంభందిత లక్షణాలు
  • జ్వరము
  • ఆహారం తినకపోవడం
  • నీరసంగా ఉండటం
  • దాహం ఎక్కువగా ఉండటం
  • డిహైడ్రేషన్
  • పాల ఉత్పత్తి తగ్గిపోవడం చూడవచ్చు.

మాస్టైటిస్ నిర్ధారణ పద్ధతులు
క్లినికల్ మాస్టైటిస్ ను కళ్ళతోనే పాలలో కలిగే మార్పుల ద్వారా గుర్తించవచ్చు. సబ్ క్లినికల్ మాస్టైటిస్ ను పరీక్షల ద్వారానే నిర్ధారించుకోవాలి.

  1. భౌతిక పరిశీలన (ఫిజికల్ ఎగ్జామినేషన్): పొదుగు భాగాన్ని పరిశీలించి, వాపు, ఉష్ణోగ్రత, నొప్పిని గుర్తించడం. పాల ప్రవాహాన్ని గమనించడం. పాల రంగు, వాసన, గడ్డలు కట్టడం లాంటి లక్షణాలను పరిశీలించడం.
  2. క్యాలిఫోర్నియా మాస్టైటిస్ టెస్ట్ (CMT): పాలలో సోమాటిక్ కణజాలాన్ని అంచనా వేయటానికి ఉపయోగిస్తారు. పాలకు ఒక రియేజెంట్ ను జతచేసి దాని చిక్కదనాన్ని (జెల్ ఫార్మేషన్) గమనించడం ద్వారా మాస్టైటిస్ ను గుర్తించవచ్చు. సబ్ క్లినికల్ మాస్టైటిస్ ను గుర్తించడానికి ఈ టెస్ట్ చాలా అద్భుతంగా ఉపయోగపడుతుంది. ఇది చాలా సరళమైన, త్వరిత పరీక్ష. తక్కువ ఖర్చుతో ఫీల్డ్‌లోనే నిర్వహించగలిగే పరీక్ష.

కావాల్సిన పరికరాలు:

  • CMT ప్లేట్ (4 కువెట్లు ఉన్న ప్లాస్టిక్ ట్రే)
  • స్పెషల్ రియేజెంట్ (CMT, లిక్విడ్ ఆధారిత డిటర్జెంట్)
  • పాల నమూనాలు (ప్రతి ఉద్ధర భాగం నుంచి)

పరీక్ష పద్ధతి:

  1. గేదె యొక్క పొదుగు నాలుగు భాగాల నుండి పాలను CMT ప్లేట్‌లో ఒక్కో కువెట్లలో తీసుకోవాలి
  2. ప్రతి పాల నమూనాలోకి CMT రియేజెంట్ ను కలపాలి (సమాన 1:1 నిష్పత్తిలో)
  3. ప్లేట్‌ను సున్నితంగా 10 సెకన్లపాటు కలియబెట్టాలి
  4. జెల్ ఫార్మేషన్ స్థాయి (చిక్కదనం) ఆధారంగా ఫలితాన్ని గమనించాలి

ఫలితాల వివరణ:
రియాక్షన్ ఫలితాలు సోమాటిక్ సెల్ కౌంట్ అంచనా
పలుచగా ఉండి పాలలో ఎటువంటి మార్పు లేకపోవటం నెగటివ్ <200,000 కణాలు/ml చిక్కగా సబ్ క్లినికల్ మాస్టైటిస్ 200,000 – 500,000 స్పష్టమైన జెల్ పాజిటివ్ (క్లినికల్ మాస్టైటిస్) >500,000
చాలా గట్టి గడ్డలు శక్తివంతమైన పాజిటివ్ >1,000,000

జాగ్రత్తలు:
పరిశుభ్రమైన వాతావరణంలో చేయాలి
తాజా పాల నమూనాలను మాత్రమే ఉపయోగించాలి
వాసన లేదా రంగు మార్పుతో పాటు ఫలితాన్ని అర్థం చేసుకోవాలి

  1. పాల కల్చర్ మరియు సెన్సిటివిటీ టెస్ట్ (ABST): పాలు శుభ్రంగా సేకరించి, ల్యాబ్ లో కల్చర్ చేసి మాస్టైటిస్ కలిగించే బ్యాక్టీరియా ఏవో గుర్తించవచ్చు. తగిన యాంటీబయాటిక్ ను ఎంచుకునేందుకు ఈ టెస్ట్ చాలా దోహదపడుతుంది.
  2. సొమాటిక్ కణజాలం కౌంట్ (సొమాటిక్ సెల్ కౌంట్) (SCC): పాలలో తెల్ల రక్త కణాల సంఖ్య ఆధారంగా ఇన్ఫెక్షన్ తీవ్రతను అంచనా వేయవచ్చు. రెండు లక్షల కణాల కంటే ఎక్కువగా ఉంటే మాస్టైటిస్ ను సూచిస్తుంది.
  3. ఎలక్ట్రికల్ కండక్టివిటీ టెస్ట్: పాలలో ఉన్న అయాన్ల పరిమాణం మార్పు ఆధారంగా పాలు మాస్టైటిస్ వలన ప్రభావితమైందో లేదో చెప్పగలదు. ఇది వేగమంతమైన ఫీల్డ్ టెస్ట్.
  4. పాల యొక్క పీహెచ్ (PH) పరీక్ష: మాస్టైటిస్ ఉన్న పాలలో పిహెచ్ పెరుగుతుంది. 6.6 కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది.
  5. తర్మోగ్రఫీ: ఇన్ఫ్రారేడ్ కెమెరాలతో పొదుగుభాగం ఉష్ణోగ్రతను అంచనా వేయడం ద్వారా గుర్తించవచ్చు. పొదుగు వాపు వ్యాధి సంభందమైన మార్పులను తేలికగా గుర్తించవచ్చు.

చికిత్స:
(A) యాంటీబయాటిక్స్ (Antibiotics)
• ఇన్ఫెక్షన్ ద్వారా వచ్చే బ్యాక్టీరియాలను వృద్ధిచెందకుండా, యాంటీబయాటిక్ లను ఉపయోగిస్తారు. ఇవి యాంటీబయాటిక్ సెన్సిటివిటీ టెస్ట్ (ABST) ఆధారంగా ఇచ్చినట్లయితే చికిత్సకు అగు ఖర్చులు తగ్గించుకోవచ్చు.

ఇంట్రామామరీ యాంటీబయాటిక్స్ (పొదుగులోకి ప్రత్యక్షంగా ఇవ్వడం):
o Cloxacillin
o Amoxicillin
o Cephalosporins

సిస్టమిక్ యాంటీబయాటిక్స్ (ఇంజెక్షన్లు రూపంగా):
o Enrofloxacin
o Penicillins
o Oxytetracycline
o Cephalosporins

(B) యాంటీ-ఇన్ఫ్లమేటరీ మందులు (Anti-inflammatory drugs)
• పొదుగు యొక్క వాపు మరియు నొప్పి తగ్గించడానికి ఈ మందులు వాడతారు.
ఉదాహరణలు:
o Flunixin meglumine
o Meloxicam

తీవ్రమైన కేసులలో శస్త్రచికిత్స:
వ్యాధి తీవ్రంగా ఉండి, చీముతో ఉన్నప్పుడు, శస్త్రచికిత్స అవసరం కావచ్చు. వ్యాధిని నివారించడానికి, ఆ పొదుగు భాగాన్ని తొలగించడం అవసరమవుతుంది.

నివారణ మరియు నియంత్రణ:

  • ఇన్ఫెక్షన్ వ్యాప్తిని నియంత్రిoచడానికి వ్యాధిసోకిన పశువులను వేరుచేయాలి.
  • పశువైద్యులు సూచించిన విధంగా వ్యాధి సోకిన పశువులకు చికిత్సను క్రమం తప్పకుండా అందించాలి.
  • మాస్టైటిస్ ఉన్న పశువులను రోజుకు 3-4 సార్లు పాలను పూర్తిగా పిండాలి. ఇలా చేయడం వల్ల ఇన్ఫెక్షన్ తగ్గుతుంది.
  • పాలు పితికే ప్రాంతాలను శుభ్రంగా మరియు పొడిగా ఉంచాలి.
  • బ్యాక్టీరియా పెరుగుదలను నివారించడానికి సరైన వెలుతురు, గాలి మరియు మంచి పారిశుధ్యాన్ని పాటించాలి.
  • పశువులకు శుభ్రమైన మంచినీరు అందుబాటులో ఉండేలా చూసుకోవాలి.
  • గడ్డి లేదా ఇసుక వంటి శుభ్రమైన మరియు పొడి బెడ్డింగ్ పదార్థాలను ఉపయోగించాలి.
  • విటమిన్లు మరియు ఖనిజ లవణాలతో కూడిన సమతుల్య పోషకాహారాన్ని అందించడం ద్వారా పశువు యొక్క రోగనిరోధక శక్తిని బలోపేతం చేయవచ్చు.
  • పాలు పితికే ముందు, తరువాత పొదుగును శుభ్రంగా కడిగి, మెత్తని పొడి గుడ్డతో తుడవాలి.
  • పాలు పితికేవారు చేతులు శుభ్రంగా కడుక్కొని పాలను పిండాలి.
  • పాలు పితికిన తర్వాత చనుమొనల ద్వారం దాదాపు ఇరవై నిమిషాలు తెరుచుకొని ఉంటుంది. ఈ సమయంలో సూక్ష్మక్రిములు పొదుగు లోనికి చొరబడి వ్యాధిని కలుగజేస్తాయి. అందువలన, పాలు పితికిన తర్వాత చనుమొనలను క్రిమిసంహారక ద్రావణంలో ముంచడం వల్ల పొదుగు వాపును నివారించవచ్చు. ఈ పద్ధతిని టీట్ డిప్పింగ్ (Teat dipping) అంటారు. దీని ద్వారా పొదుగు వాపుకు ప్రధాన కారణాలైన సూక్ష్మక్రిములు చనుమొనల నుంచి లోనికి ప్రవేశించకుండా అడ్డుపడుతుంది. పోవిడోన్ ఐయోడిన్ లేదా క్లొర్‌హెక్సిడిన్ ఉత్పత్తులను టీట్ డిప్పింగ్ కొరకు ఉపయోగించవచ్చు.
  • తరచుగా CMT పరీక్షలు నిర్వహించడం ద్వారా సబ్ క్లినికల్ మాస్టైటిస్ ను గుర్తించి చికిత్స చేయడంతో పొదుగు వాపును అరికట్టవచ్చు.
  • డ్రై కౌ థెరపీ (Dry Cow Therapy) పాటించడం ద్వారా పొదుగు వాపును నివారించవచ్చు.
    డ్రై కౌ థెరపీ అనేది పశువు పాలివ్వడం ఆపిన తర్వాత (లాక్టేషన్ ముగిసినప్పుడు), తదుపరి ప్రసవానికి ముందు ఉన్న డ్రై పీరియడ్ (సుమారు 60 రోజుల పాటు ఉంటుంది) సమయంలో పొదుగు లోనికి యాంటిబయాటిక్ లను వాడడం. ఈ చికిత్స ద్వారా:
    • డ్రై పీరియడ్ లోఉన్న మాస్టిటిస్ ఇన్ఫెక్షన్లు నయం అవుతాయి
    • కొత్తగా వచ్చే ఇన్ఫెక్షన్లను నివారించవచ్చు
    • తదుపరి లాక్టేషన్‌కి మేలైన పాల ఉత్పత్తి కలుగుతుంది.
    డ్రై కౌ థెరపీ రకాలు
  1. బ్లాంకెట్ డ్రై కౌ థెరపీ (BDCT): ఇందులో ఇన్ఫెక్షన్ స్థితితో సంబంధం లేకుండా, పాలిచ్చే కాలం చివరిలో అన్ని పశువులకు యాంటీబయాటిక్స్‌ చికిత్స చేయడం జరుగుతుంది.
  2. సెలెక్టివ్ డ్రై కౌ థెరపీ (SDCT): కేవలం ఇన్ఫెక్షన్ ఉన్న లేదా అనుమానం ఉన్న పశువులకు మాత్రమే యాంటిబయాటిక్స్ ఇవ్వడం జరుగుతుంది.

Dr పి. రేవతి, అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్, డిపార్టుమెంట్ ఆఫ్ వెటర్నరీ మెడిసిన్, కాలేజీ ఆఫ్ వెటర్నరీ సైన్సు, ప్రొద్దుటూరు, ఆంధ్రప్రదేశ్. Ph: 9966038791
Dr ఆర్. సుధాకర్, వెటర్నరీ అసిస్టెంట్ సర్జన్, వెటర్నరీ డిస్పెన్సరీ, దేవగుడి (మం), వై.యస్.ఆర్ కడప (జిల్లా), ఆంధ్రప్రదేశ్.

Read More