1 Oct, 2026
రైతునేస్తం0 commentsOctober 1, 2026agri news

డైరీ పశువులలో లూజ్ హౌసింగ్ సిస్టమ్ విధానం (Loose Housing System)

పరిచయం
పాడి పశువుల పెంపకంలో సరైన గృహ వసతి లేదా పశువుల షెడ్ చాలా ముఖ్యమైనది. పశువులకు మంచి గాలి, సరైన నీడ, పరిశుభ్రమైన నేల, స్వేచ్ఛగా తిరిగే అవకాశం ఉంటే అవి ఆరోగ్యంగా ఉండి మంచి పాల ఉత్పత్తిని ఇస్తాయి. పశువులను ఎల్లప్పుడూ ఒకే చోట కట్టివేయకుండా, వాటికి స్వేచ్ఛగా తిరిగే అవకాశం కల్పించే విధానాన్ని లూజ్ హౌసింగ్ సిస్టమ్ లేదా స్వేచ్ఛా గృహ విధానం అంటారు.

ఈ విధానంలో పశువులను సాధారణంగా ఒక పెద్ద ప్రదేశంలో స్వేచ్ఛగా ఉంచుతారు. పశువులకు విశ్రాంతి తీసుకోవడానికి కప్పు ఉన్న ప్రదేశం, బయట తిరగడానికి ఓపెన్ యార్డ్, మేత మరియు నీరు తీసుకోవడానికి ప్రత్యేక సదుపాయాలు ఏర్పాటు చేస్తారు.

లూజ్ హౌసింగ్ సిస్టమ్ అంటే ఏమిటి?
లూజ్ హౌసింగ్ విధానంలో పశువులను వ్యక్తిగతంగా రోజంతా కట్టివేయరు. ఒకే వయస్సు లేదా ఒకే రకమైన పశువులను ఒక సమూహంగా ఉంచుతారు. పశువులు తమకు ఇష్టమైన విధంగా షెడ్‌లో లేదా బయట ఉన్న ఓపెన్ ప్రదేశంలో తిరగవచ్చు. వర్షం, ఎండ, చలి నుండి రక్షణ కోసం ఒక భాగంలో కప్పు ఏర్పాటు చేస్తారు. మిగిలిన భాగాన్ని ఓపెన్ యార్డ్‌గా ఉంచుతారు.

ఈ విధానం ముఖ్యంగా క్రింది పశువులకు అనుకూలంగా ఉంటుంది:
• పాలిచ్చే ఆవులు మరియు గేదెలు
• గర్భిణీ పశువులు
• ఎదుగుతున్న దూడలు
• హీఫర్లు
• పొడి పశువులు
అయితే పాల ఉత్పత్తి, వయస్సు మరియు ఆరోగ్య పరిస్థితిని బట్టి పశువులను వేర్వేరు సమూహాలుగా ఉంచడం మంచిది.

లూజ్ హౌసింగ్ షెడ్‌లో ఉండవలసిన ముఖ్యమైన భాగాలు

  1. కప్పు ఉన్న ప్రదేశం
    పశువులు ఎండ, వర్షం మరియు చలి నుండి రక్షణ పొందడానికి కప్పు ఉన్న ప్రదేశం అవసరం. ముఖ్యంగా మధ్యాహ్నం ఎండ ఎక్కువగా ఉన్న సమయంలో పశువులు ఇక్కడ విశ్రాంతి తీసుకుంటాయి.
    షెడ్‌లో:
    • తగినంత గాలి ప్రసరణ ఉండాలి.
    • పైకప్పు ఎత్తుగా ఉండాలి.
    • లోపల వేడి ఎక్కువగా ఉండకూడదు.
    • వర్షపు నీరు లోపలికి రాకుండా చూడాలి.
    • నేల పొడిగా మరియు పరిశుభ్రంగా ఉండాలి.
  2. ఓపెన్ యార్డ్
    కప్పు ఉన్న ప్రదేశం ముందు లేదా పక్కన పశువులు స్వేచ్ఛగా తిరగడానికి ఓపెన్ యార్డ్ ఏర్పాటు చేయాలి.
    ఈ ప్రదేశంలో పశువులు:
    • స్వేచ్ఛగా తిరుగుతాయి.
    • ఎండలో నిలబడతాయి.
    • ఒకదానితో ఒకటి సహజంగా కలుస్తాయి.
    • వ్యాయామం పొందుతాయి.
    ఓపెన్ యార్డ్‌లో నీరు నిల్వ ఉండకుండా సరైన డ్రైనేజీ ఉండాలి. వర్షాకాలంలో బురద ఏర్పడకుండా నేలను సక్రమంగా నిర్వహించాలి.
  3. మేత తొట్టి
    పశువులకు పచ్చిమేత, పొడి మేత మరియు దాణా అందించడానికి సరైన మేత తొట్లను ఏర్పాటు చేయాలి.
    మేత తొట్టి:
    • శుభ్రంగా ఉండాలి.
    • పశువులకు సులభంగా అందుబాటులో ఉండాలి.
    • మేత వృథా కాకుండా నిర్మించాలి.
    • ఒక పశువుకు తగినంత స్థలం ఉండాలి.
    దాణా తొట్టి నిర్మాణానికి అవసరమైన కొలతలు
    అంశం శాస్త్రీయ కొలత
    • దాణా తొట్టి వెడల్పు 0.6–0.75 m
    • దాణా తొట్టి లోతు 0.4–0.5 m
    • ఒక్క పశువుకు దాణా స్థలం 0.6–0.75 m
    • నీటి తొట్టి అంచు ఎత్తు సుమారు 0.5–0.6 m
    • ప్రతి పశువుకు కనీసం 60–75 సెం.మీ. దాణా స్థలం కల్పించడం మంచిది.
    పశువులు మేత కోసం పోటీ పడకుండా తగినంత పొడవు ఉన్న ఫీడింగ్ ప్రదేశాన్ని ఏర్పాటు చేయడం చాలా ముఖ్యం.
  4. నీటి సదుపాయం
    పాడి పశువులకు ఎల్లప్పుడూ శుభ్రమైన తాగునీరు అందుబాటులో ఉండాలి. ప్రత్యేకంగా పాలిచ్చే పశువులు ఎక్కువ నీరు తాగుతాయి. కాబట్టి నీటి తొట్టిని:
    • ప్రతిరోజూ శుభ్రం చేయాలి.
    • ఎల్లప్పుడూ నీటితో నింపి ఉంచాలి.
    • పశువులు సులభంగా చేరుకునే ప్రదేశంలో ఏర్పాటు చేయాలి.
    వేసవికాలంలో చల్లని మరియు పరిశుభ్రమైన నీరు అందించడం మరింత ముఖ్యం.

లూజ్ హౌసింగ్ సిస్టమ్‌లో పశువులకు అవసరమైన స్థలం
పశువుల సంఖ్యను బట్టి సరైన స్థలం ఏర్పాటు చేయాలి. చాలా తక్కువ ప్రదేశంలో ఎక్కువ పశువులను ఉంచకూడదు. ఇలా చేస్తే పశువుల మధ్య పోటీ, కొట్లాటలు మరియు వ్యాధుల సమస్యలు పెరుగుతాయి.
సాధారణంగా ఒక పెద్ద పశువుకు:
• విశ్రాంతి కోసం కప్పు ఉన్న స్థలం అవసరం.
• స్వేచ్ఛగా తిరగడానికి ఓపెన్ ప్రదేశం అవసరం.
పశువుల జాతి, పరిమాణం మరియు వాతావరణ పరిస్థితులను బట్టి స్థల అవసరం మారుతుంది.
చిన్న దూడలు, పెద్ద పశువులు మరియు గర్భిణీ పశువులను ఒకే సమూహంలో ఉంచకుండా వేర్వేరుగా ఉంచడం మంచిది.

షెడ్ దిశ: సాధారణంగా షెడ్‌ను తూర్పు–పడమర దిశలో ఏర్పాటు చేయడం మంచిది. దీనివల్ల వేసవిలో నేరుగా పడే సూర్యకిరణాల ప్రభావాన్ని తగ్గించవచ్చు. అయితే స్థానిక గాలి దిశ, భూమి పరిస్థితి మరియు నీటి పారుదల కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి.

నేల నిర్మాణం
• నేల గట్టిగా, జారిపోని విధంగా ఉండాలి.
• కాంక్రీట్ ఫ్లోర్ అయితే పశువులు జారకుండా రఫ్ ఫినిష్ ఇవ్వాలి.
• మూత్రం, నీరు నిల్వ ఉండకుండా స్వల్ప వాలు ఉండాలి.
• నేల ఎప్పుడూ తడిగా ఉండకుండా చూడాలి.
• తడి, జారుడు నేల వల్ల కాళ్ల వ్యాధులు, లేమినెస్ మరియు గాయాలు వచ్చే అవకాశం పెరుగుతుంది.
షెడ్ నిర్మాణానికి అవసరమైన కొలతలు
అంశం శాస్త్రీయ కొలత
ఒక వయోజన ఆవు/గేదెకు మొత్తం స్థలం 3.5–4.5 m²
కప్పబడిన విశ్రాంతి స్థలం 3.0–3.5 m²/పశువు
ఓపెన్ వ్యాయామ ప్రదేశం 7–10 m²/పశువు
షెడ్ వెడల్పు 8–12 m
పశువుల షెడ్ పొడవు అవసరానికి అనుగుణంగా
షెడ్ ఎత్తు (ఈవ్స్ వద్ద) 3–4 m
పైకప్పు మధ్య ఎత్తు 4–5 m
దాణా తొట్టి వెడల్పు 0.6–0.75 m
దాణా తొట్టి లోతు 0.4–0.5 m
ఒక్క పశువుకు దాణా స్థలం 0.6–0.75 m
నీటి తొట్టి అంచు ఎత్తు సుమారు 0.5–0.6 m
ఫ్లోర్ వాలుదనం 1:40–1:60
షెడ్ చుట్టూ డ్రైనేజీ మంచి నీటి పారుదల తప్పనిసరి

గమనిక: జాతి, పశువు పరిమాణం, వాతావరణం మరియు నిర్వహణ విధానాన్ని బట్టి కొలతల్లో స్వల్ప మార్పులు చేయవచ్చు.

లూజ్ హౌసింగ్ విధానం యొక్క ప్రయోజనాలు

  1. పశువులకు స్వేచ్ఛ : ఈ విధానంలో పశువులను ఎల్లప్పుడూ కట్టివేయరు. అందువల్ల అవి స్వేచ్ఛగా తిరగగలవు. సహజంగా నడవడం వల్ల పశువులకు మంచి వ్యాయామం లభిస్తుంది.
  2. పశువుల ఆరోగ్యం మెరుగుపడుతుంది: స్వేచ్ఛగా తిరగడం వల్ల పశువుల రక్త ప్రసరణ మరియు శారీరక ఆరోగ్యం మెరుగుపడుతుంది. పశువులు ఎక్కువ సమయం ఒకే చోట నిలబడాల్సిన అవసరం ఉండదు. సరైన పరిశుభ్రత మరియు నిర్వహణ ఉంటే అనేక ఆరోగ్య సమస్యలను తగ్గించవచ్చు.
  3. వేడి ఒత్తిడి తగ్గుతుంది: మన దేశంలో వేసవికాలంలో అధిక ఉష్ణోగ్రతలు పశువులపై ప్రభావం చూపుతాయి. లూజ్ హౌసింగ్ షెడ్‌లో మంచి గాలి ప్రసరణ ఉంటే పశువులకు వేడి ఒత్తిడి తగ్గుతుంది.
    అవసరమైతే:
    • ఫ్యాన్లు
    • ఫాగర్లు లేదా స్ప్రింక్లర్లు
    • మంచి నీడ
    వంటి సదుపాయాలు ఏర్పాటు చేయవచ్చు.
  4. పశువుల ప్రవర్తనను సులభంగా గమనించవచ్చు
    పశువులు స్వేచ్ఛగా ఉన్నప్పుడు వాటి సహజ ప్రవర్తనను రైతు గమనించవచ్చు.
    ఉదాహరణకు:
    • మేత తినడం
    • నీరు తాగడం
    • విశ్రాంతి తీసుకోవడం
    • ఈస్ట్రస్ లేదా వేడి లక్షణాలు చూపడం
    • ఇతర పశువులతో ప్రవర్తించడం వంటి విషయాలను సులభంగా గమనించవచ్చు.
  5. నిర్మాణ వ్యయం కొంత తగ్గవచ్చు
    సాంప్రదాయ పద్ధతిలో ప్రతి పశువుకు ప్రత్యేకంగా కట్టే స్టాల్ నిర్మించాల్సి రావచ్చు. కానీ లూజ్ హౌసింగ్ విధానంలో పశువులను సమూహంగా ఉంచవచ్చు. దీనివల్ల కొన్ని సందర్భాల్లో నిర్మాణ ఖర్చు తగ్గే అవకాశం ఉంటుంది.
  6. శ్రమ అవసరం తగ్గుతుంది
    సరైన పద్ధతిలో షెడ్‌ను రూపొందిస్తే పశువుల నిర్వహణలో శ్రమను తగ్గించవచ్చు.
    ముఖ్యంగా:
    • మేత పంపిణీ
    • నీటి సరఫరా
    • పేడ తొలగింపు
    వంటి పనులను సమర్థవంతంగా నిర్వహించవచ్చు.

లూజ్ హౌసింగ్ విధానం వల్ల కలిగే నష్టాలు లేదా సమస్యలు
ప్రతి విధానానికి కొన్ని ప్రయోజనాలు, కొన్ని పరిమితులు ఉంటాయి. లూజ్ హౌసింగ్ విధానంలో కూడా సరైన నిర్వహణ లేకపోతే సమస్యలు వస్తాయి.

  1. పశువుల మధ్య పోటీ: బలమైన పశువులు బలహీనమైన పశువులను మేత లేదా నీటి దగ్గర నుండి తరిమివేయవచ్చు.
    అందువల్ల:
    • తగినంత మేత తొట్టి స్థలం
    • తగినన్ని నీటి తొట్లు
    • సరైన పశువుల సంఖ్య ఉండాలి.
  2. కొట్లాటలు జరిగే అవకాశం: కొత్త పశువును సమూహంలోకి తీసుకువచ్చినప్పుడు ఇతర పశువులతో కొట్లాటలు జరిగే అవకాశం ఉంటుంది. అందువల్ల కొత్త పశువులను వెంటనే ప్రధాన సమూహంలోకి చేర్చకుండా కొంతకాలం జాగ్రత్తగా గమనించడం మంచిది.
  3. పరిశుభ్రత సమస్యలు: పేడ మరియు మూత్రం సరిగా తొలగించకపోతే షెడ్‌లో అపరిశుభ్రత ఏర్పడుతుంది.
    దీనివల్ల:
    • ఈగలు పెరగడం
    • దుర్వాసన రావడం
    • వ్యాధులు వ్యాపించడం
    • పాదాల సమస్యలు రావడం జరిగే అవకాశం ఉంది. కాబట్టి షెడ్‌ను ప్రతిరోజూ శుభ్రం చేయాలి.

లూజ్ హౌసింగ్ షెడ్ నిర్వహణ
లూజ్ హౌసింగ్ విధానం విజయవంతం కావడానికి సరైన నిర్వహణ చాలా అవసరం.

ప్రతిరోజూ చేయవలసిన పనులు

  1. పేడను తొలగించాలి: పశువుల విశ్రాంతి ప్రదేశం మరియు ఓపెన్ యార్డ్‌లో పేరుకుపోయిన పేడను క్రమం తప్పకుండా తొలగించాలి.
  2. నీటి తొట్టిని శుభ్రం చేయాలి: నీటి తొట్లో మురికి, పేడ లేదా మేత పడకుండా చూడాలి. పరిశుభ్రమైన నీరు ఎల్లప్పుడూ అందుబాటులో ఉండాలి.
  3. మేత తొట్టిని శుభ్రంగా ఉంచాలి: పాత లేదా పాడైన మేతను తొలగించి తాజా మేత ఇవ్వాలి.
  4. అనారోగ్య పశువులను వేరుగా ఉంచాలి: అనారోగ్యంగా ఉన్న పశువులను వెంటనే గుర్తించి ఇతర పశువుల నుండి వేరుగా ఉంచాలి. అవసరమైతే పశువైద్యుని సలహా తీసుకోవాలి.
  5. పశువుల ఆరోగ్యాన్ని గమనించాలి: ప్రతిరోజూ పశువులలో ఆకలి, పాల ఉత్పత్తి, నడక, శరీర ఉష్ణోగ్రత, మలం మరియు మూత్రం, ఈస్ట్రస్ లక్షణాలు వంటి అంశాలను గమనించాలి.
    ముగింపు: లూజ్ హౌసింగ్ సిస్టమ్ అనేది పాడి పశువులను ఆరోగ్యంగా, సౌకర్యవంతంగా మరియు సహజ వాతావరణంలో పెంచడానికి ఉపయోగపడే మంచి గృహ నిర్వహణ విధానం. ఈ విధానంలో పశువులకు కప్పు ఉన్న విశ్రాంతి ప్రదేశం, స్వేచ్ఛగా తిరగడానికి ఓపెన్ యార్డ్, సరైన మేత మరియు శుభ్రమైన నీరు అందించబడతాయి.
    పశువుల ఆరోగ్యం, పాల ఉత్పత్తి మరియు సంక్షేమం మెరుగుపడటానికి సరైన గృహ వసతి చాలా అవసరం. లూజ్ హౌసింగ్ విధానంలో మంచి డ్రైనేజీ, పరిశుభ్రత, గాలి ప్రసరణ, తగినంత స్థలం మరియు సరైన నిర్వహణ ఉండాలి. సరైన ప్రణాళికతో లూజ్ హౌసింగ్ విధానాన్ని అమలు చేస్తే పశువులకు సౌకర్యవంతమైన జీవన వాతావరణం కల్పించడంతో పాటు రైతుకు పాడి పరిశ్రమ నిర్వహణలో మంచి ప్రయోజనాలు లభిస్తాయి.
    రైతులకు ముఖ్య సందేశం

“మంచి షెడ్ – ఆరోగ్యకరమైన పశువు; ఆరోగ్యకరమైన పశువు – అధిక ఉత్పత్తి; అధిక ఉత్పత్తి – అధిక ఆదాయం.”

డా జె. సాయి కిరణ్ (శాస్త్రవేత, ఎల్ పి ఎం)
కృషి విజ్ఞాన కేంద్రం, పీవీ నరసింహారావు తెలంగాణ వెటర్నరీ యూనివర్సిటీ, మామునూరు, వరంగల్
Ph: 8121451017

Read More
30 Sep, 2026
రైతునేస్తం0 commentsSeptember 30, 2026agri news

ఎల్ నినో-మారుతున్న వాతావరణం:పరాన్నజీవి వ్యాధులపై ప్రభావం

ప్రపంచవ్యాప్తంగా మారుతున్న వాతావరణ పరిస్థితులు మానవులు, పశువులు మరియు పర్యావరణ ఆరోగ్యంపై గణనీయమైన ప్రభావాన్ని చూపుతున్నాయి. ఇటీవల నేపాల్లో సంభవించిన తీవ్ర వరదలు మరియు హిమాలయ ప్రాంతంలో చోటుచేసుకున్న ప్రకృతి విపత్తులు ప్రపంచాన్ని మరోసారి వాతావరణ మార్పుల ప్రభావాలపై ఆలోచించేలా చేశాయి. ఈ మార్పుల్లో ఎల్ నినో–సదరన్ ఆసిలేషన్ (El Niño–Southern Oscillation – ENSO) ఒక ముఖ్యమైన వాతావరణ ప్రక్రియ. ఎల్ నినో సమయంలో ఉష్ణమండల పసిఫిక్ మహాసముద్ర ఉపరితల జలాల ఉష్ణోగ్రత పెరగడం వల్ల ప్రపంచంలోని అనేక ప్రాంతాల్లో ఉష్ణోగ్రత, వర్షపాతం మరియు తేమలో మార్పులు సంభవిస్తాయి.

2027 వరకు ఎల్ నినో (అధిక ఉష్ణోగ్రతల) ప్రభావం తగ్గే అవకాశం లేదని భారత వాతావరణ శాస్త్ర విభాగం (India Meteorological Department – IMD) హెచ్చరిస్తోంది.

పెరుగుతున్న ఉష్ణోగ్రతలు, మారుతున్న వర్షపాతం, కరువులు, వరదలు వంటి వాతావరణ మార్పులు మానవ–పశు ఆరోగ్యం, పశుపోషణ, వ్యవసాయం, ఆహార–నీటి భద్రత మరియు పర్యావరణ వ్యవస్థలపై తీవ్ర ప్రభావం చూపుతున్నాయి. అదేవిధంగా, పరాన్నజీవులు, వాటి మధ్యస్థ అతిథులు, వాహకాలు మరియు అతిథి జంతువుల పరస్పర సంబంధాలను ప్రభావితం చేసి, పరాన్నజీవుల అభివృద్ధి, జీవన సామర్థ్యం మరియు వ్యాప్తిని మార్చగలవు. అనేక పరాన్నజీవుల గుడ్లు, లార్వాలు మరియు ఇతర అభివృద్ధి దశలు పర్యావరణ ఉష్ణోగ్రతపై ఆధారపడి ఉంటాయి. అనుకూలమైన ఉష్ణోగ్రత ఉన్నప్పుడు గుడ్ల నుంచి లార్వాల అభివృద్ధి వేగవంతమవుతుంది. కొన్ని పరాన్నజీవుల జీవచక్రం త్వరగా పూర్తవుతుంది మరియు కొన్ని వాహకాల సంఖ్య కూడా పెరగవచ్చు. అయితే, అత్యధిక ఉష్ణోగ్రతలు మరియు తీవ్రమైన ఎండలు కొన్ని పరాన్నజీవుల గుడ్లు మరియు స్వేచ్ఛా జీవన దశల జీవన సామర్థ్యాన్ని తగ్గించవచ్చు.

గొర్రెలు మరియు మేకల్లో కనిపించే ముఖ్యమైన జీర్ణాశయ నెమటోడ్ పరాన్నజీవి Haemonchus contortus. దీనిని సాధారణంగా Barber’s pole worm అని పిలుస్తారు. ఇది రక్తాన్ని పీల్చడం ద్వారా తీవ్రమైన రక్తహీనత, బలహీనత మరియు కొన్ని సందర్భాల్లో మరణానికి కూడా కారణమవుతుంది.

ఈ పరాన్నజీవి గుడ్డు నుంచి సంక్రమణకు కారణమయ్యే మూడవ దశ లార్వా (L3) వరకు అభివృద్ధి చెందడానికి ఉష్ణోగ్రత మరియు తేమ వంటి పర్యావరణ పరిస్థితులు అవసరం. తగిన వర్షపాతం, నేల తేమ మరియు మితమైన ఉష్ణోగ్రత ఉన్నప్పుడు గుడ్లు వేగంగా అభివృద్ధి చెంది L3 లార్వాలుగా మారి పచ్చికపైకి చేరతాయి. కొన్ని ప్రాంతాల్లో బలమైన ఎల్ నినో సమయంలో తక్కువ వర్షపాతం, పొడి పరిస్థితుల కారణంగా లార్వాల అభివృద్ధి తగ్గవచ్చు. అయితే ఎల్ నినో తర్వాత తేమ మరియు వర్షపాతం పెరిగే పరిస్థితులు ఏర్పడితే సంక్రమణ పరిస్థితులు మళ్లీ మారవచ్చు. ఇక్కడ మరో ముఖ్యమైన విషయం ఏమిటంటే, పచ్చికపై కొత్తగా లార్వాల అభివృద్ధి తగ్గినప్పటికీ, ఇప్పటికే జంతువుల్లో ఉన్న పరాన్నజీవి భారం కొనసాగవచ్చు. అంతేకాకుండా కరువు వల్ల మేత కొరత ఏర్పడి జంతువుల పోషక స్థితి మరియు రోగనిరోధక శక్తి తగ్గితే వ్యాధి తీవ్రత పెరిగే అవకాశం ఉంది.

ఎల్ నినో (అధిక ఉష్ణోగ్రతల) ప్రభావం తగ్గగానే వచ్చే అధిక వర్షపాతం మరియు వరదల సమయంలో పశువుల మలం నీటి వనరుల్లోకి చేరడం వల్ల Cryptosporidium, Giardia, Entamoeba వంటి నీటి ద్వారా వ్యాపించే పరాన్నజీవుల సంక్రమణ ప్రమాదం పెరగవచ్చు. కరువు సమయంలో సురక్షితమైన నీటి వనరులు తగ్గిపోవడం వల్ల మానవులు మరియు పశువులు పరిమితమైన లేదా కలుషితమైన నీటి వనరులను ఉపయోగించే పరిస్థితి ఏర్పడవచ్చు.

మరో వైపు ఉష్ణోగ్రత, వర్షపాతం మరియు తేమలో మార్పులు దోమలు, ఈగలు, గోమార్లు మరియు పేలు వంటి వాహకాల సంఖ్య, అభివృద్ధి మరియు కాలానుగుణ కార్యకలాపాలను ప్రభావితం చేయవచ్చు. ఫలితంగా మలేరియా, ట్రీపానాసోమా, థిలేరియా, బెబేసియా, లీష్మానియాసిస్ మరియు ఫైలేరియాసిస్ వంటి పరాన్నజీవి వ్యాధుల వ్యాప్తి విధానాల్లో మార్పులు సంభవించవచ్చు.

పరాన్నజీవి వ్యాధులను ఎలా ఎదుర్కోవాలి?

మారుతున్న వాతావరణ పరిస్థితుల్లో పరాన్నజీవి నియంత్రణలో ముందస్తు ప్రణాళిక చాలా అవసరం.

1.వాతావరణ ఆధారిత పర్యవేక్షణ: ఉష్ణోగ్రత, వర్షపాతం మరియు తేమ సమాచారాన్ని పరాన్నజీవి వ్యాధుల పర్యవేక్షణతో అనుసంధానం చేయాలి.
2. లక్ష్యిత నులిపురుగు నివారణ: అవసరం లేని blanket deworming కు బదులుగా, మల పరీక్ష, వ్యాధి లక్షణాలు మరియు స్థానిక వ్యాధి పరిస్థితుల ఆధారంగా చికిత్స చేయాలి.
3. FAMACHA విధానం: Haemonchus contortus ఎక్కువగా ఉండే ప్రాంతాల్లో కంటి పొర ఆధారంగా రక్తహీనత ఉన్న జంతువులను గుర్తించి, అవసరమైన వాటికి మాత్రమే చికిత్స చేయడం ప్రయోజనకరం.
4. పోషకాహార నిర్వహణ: కరువు మరియు మేత కొరత సమయంలో తగిన ప్రోటీన్ మరియు శక్తి (ఎనర్జీ) పోషక పదార్థాలు అందించడం ద్వారా జంతువుల ఆరోగ్యం, రోగనిరోధక శక్తిని మెరుగుపరచాలి.
5. సురక్షితమైన నీరు: మానవులు మరియు పశువులకు శుభ్రమైన, సురక్షితమైన తాగునీటిని అందించాలి.
6. వాహకాల పర్యవేక్షణ: వాటి ఋతువుల ఆధారిత కార్యకలాపాలు క్రమం తప్పకుండా పర్యవేక్షించి అవసరమైన నియంత్రణ చర్యలు చేపట్టాలి. పర్యావరణ పరిశుభ్రత, నిల్వ నీటి తొలగింపు, పురుగుమందుల వినియోగం మరియు వాహక నియంత్రణ చర్యలను సమర్థంగా అమలు చేయాలి.
7. ముందస్తు హెచ్చరిక వ్యవస్థలు: El Niño వాతావరణ హెచ్చరికలను పశువుల వ్యాధుల నిఘా మరియు పర్యవేక్షణతో అనుసంధానం చేయాలి.

ఎల్ నినో (El Niño) అనేది ప్రపంచ వాతావరణాన్ని శాసించే ఒక శక్తివంతమైన క్లైమేట్ డ్రైవర్. ఇది కేవలం పసిఫిక్ మహాసముద్రంలో ఉష్ణోగ్రతల మార్పులకే పరిమితం కాకుండా, ప్రపంచవ్యాప్తంగా పరాన్నజీవి వ్యాధుల (parasitic diseases) వ్యాప్తిని తీవ్రంగా ప్రభావితం చేస్తుంది. ఈ సవాళ్లను ఎదుర్కోవడానికి కేవలం రోగ నిర్ధారణ, చికిత్స మాత్రమే సరిపోవు. కాబట్టి భవిష్యత్తులో పరాన్నజీవి వ్యాధుల నియంత్రణ రోగ నిర్ధారణ మరియు చికిత్సకే పరిమితం కాకుండా, వాతావరణ అంచనా, ముందస్తు హెచ్చరిక వ్యవస్థలు, లక్ష్యిత నులిపురుగు నివారణ, FAMACHA విధానం, పరమాణు స్థాయి పర్యవేక్షణ మరియు వన్ హెల్త్ (మానవ–పశు–పర్యావరణ ఆరోగ్య సమగ్ర విధానం) విధానాలను సమన్వయం చేయాలి.

“వాతావరణాన్ని అర్థం చేసుకుంటే పరాన్నజీవి వ్యాధుల ప్రమాదాన్ని ముందుగానే అంచనా వేయవచ్చు; ముందస్తు అంచనా ఉంటే సమర్థవంతమైన నియంత్రణ సాధ్యమవుతుంది.”

Dr. వి. జ్ఞానీ చరిత, అసోసియేట్ ప్రొఫెసర్ మరియు విభాగాధిపతి, Dr. పి వి రావు, అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్,
పరాన్న జీవశాస్త్ర విభాగం. పశు వైద్య కళాశాల, ప్రొద్దటూరు-516360, శ్రీ వెంకటేశ్వర వెటర్నరీ యూనివర్సిటీ, ఆంధ్ర ప్రదేశ్. Ph: 9100771767

Read More
24 Sep, 2026
రైతునేస్తం0 commentsSeptember 24, 2026Uncategorized

ఎల్‌నినో – పశుసంపదపై ప్రభావం

రైతులు, పశుపోషకులు తెలుసుకోవాల్సిన ముఖ్యమైన విషయాలు
మన దేశ వ్యవసాయం, పశుపోషణ రెండూ వాతావరణ పరిస్థితులపై ఎంతో ఆధారపడి ఉంటాయి. ముఖ్యంగా వర్షపాతం, ఉష్ణోగ్రత, తేమ, నీటి లభ్యత వంటి అంశాలు పశువుల ఆరోగ్యం మరియు ఉత్పాదకతను ప్రభావితం చేస్తాయి. ప్రపంచవ్యాప్తంగా వాతావరణంలో మార్పులకు కారణమయ్యే ముఖ్యమైన సహజ పరిస్థితుల్లో ఎల్‌నినో (El Niño) ఒకటి.

ఎల్‌నినో ప్రభావం నేరుగా ప్రతి ప్రాంతంలో ఒకే విధంగా కనిపించదు. అయితే ఇది ప్రపంచ వాతావరణ నమూనాల్లో మార్పులకు కారణమై, కొన్ని ప్రాంతాల్లో సాధారణం కంటే అధిక ఉష్ణోగ్రతలు, మరికొన్ని ప్రాంతాల్లో వర్షపాతంలో మార్పులు కలిగించవచ్చు. ఈ మార్పులు వ్యవసాయంతో పాటు పశుసంపదపై కూడా ప్రభావం చూపే అవకాశం ఉంది.

ఎల్‌నినో అంటే ఏమిటి?
ఎల్‌నినో అనేది మధ్య మరియు తూర్పు భూమధ్యరేఖా పసిఫిక్ మహాసముద్ర ప్రాంతంలోని సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతలు సాధారణం కంటే ఎక్కువగా వేడెక్కే వాతావరణ పరిస్థితి.

సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతల్లో వచ్చే ఈ మార్పులు వాతావరణంలోని గాలి ప్రసరణ, మేఘాల ఏర్పాట్లు మరియు వర్షపాత నమూనాలను ప్రభావితం చేస్తాయి. ఫలితంగా ప్రపంచంలోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ఉష్ణోగ్రతలు మరియు వర్షపాతంలో అసాధారణ మార్పులు సంభవించవచ్చు.

భారతదేశంలో కూడా ఎల్‌నినో సంవత్సరాల్లో వర్షపాతంలో మార్పులు సంభవించే అవకాశం ఉంటుంది. అయితే ప్రతి ఎల్‌నినో సంవత్సరంలో భారతదేశంలోని ప్రతి ప్రాంతంలో కరువు లేదా తక్కువ వర్షపాతం తప్పనిసరిగా జరుగుతుందని చెప్పలేం. ఇతర వాతావరణ వ్యవస్థలు కూడా వర్షపాతాన్ని ప్రభావితం చేస్తాయి.

ఎల్‌నినో వల్ల పశుసంపదకు కలిగే ప్రధాన సమస్యలు
ఎల్‌నినో ప్రభావంతో ఉష్ణోగ్రతలు అధికంగా ఉండటం లేదా వర్షపాతం తగ్గడం వంటి పరిస్థితులు ఏర్పడితే పశుపోషణలో అనేక సవాళ్లు ఎదురవుతాయి.

  1. అధిక ఉష్ణోగ్రతలు – Heat Stress
    పశువులకు అధిక ఉష్ణోగ్రతలు చాలా ముఖ్యమైన సమస్య. ముఖ్యంగా పాడి పశువులు, అధిక పాల ఉత్పత్తి కలిగిన ఆవులు మరియు గేదెలు వేడి ఒత్తిడికి ఎక్కువగా గురవుతాయి.
    వాతావరణణంలో ఉష్ణోగ్రత పెరిగినప్పుడు పశువులు తమ శరీర ఉష్ణోగ్రతను సాధారణ స్థాయిలో ఉంచుకోవడానికి ఎక్కువ శక్తిని వినియోగిస్తాయి.

Heat Stress వచ్చినప్పుడు:
• మేత తీసుకోవడం తగ్గుతుంది.
• నీరు ఎక్కువగా తాగుతాయి.
• శ్వాస వేగం పెరుగుతుంది.
• నోటి ద్వారా ఎక్కువగా శ్వాస తీసుకోవచ్చు.
• నీడను ఆశ్రయిస్తాయి.
• పాల దిగుబడి తగ్గవచ్చు.
• పునరుత్పత్తి సామర్థ్యం ప్రభావితమవుతుంది.
• గర్భధారణ రేటు తగ్గే అవకాశం ఉంటుంది.
అందువల్ల వేసవిలో పశువులకు నీడ, గాలి ప్రసరణ మరియు తగినంత నీరు అందించడం అత్యంత ముఖ్యమైన విషయం.

  1. నీటి కొరత
    వర్షపాతం తగ్గడం వల్ల చెరువులు, బోర్లు, బావులు మరియు ఇతర నీటి వనరుల్లో నీటి లభ్యత తగ్గే అవకాశం ఉంటుంది.

పశువులకు నీరు కేవలం దాహం తీర్చడానికి మాత్రమే కాదు. శరీర ఉష్ణోగ్రత నియంత్రణ, జీర్ణక్రియ, పాల ఉత్పత్తి మరియు శరీరంలోని అనేక జీవక్రియలకు నీరు అవసరం.
వేడి వాతావరణంలో నీటి అవసరం మరింత పెరుగుతుంది.

అందువల్ల రైతులు:
“నీరు ఎప్పుడు అవసరమైతే అప్పుడు ఇవ్వడం” కాకుండా
“ఎల్లప్పుడూ అందుబాటులో ఉంచడం” అనే పద్ధతిని పాటించాలి.
నీటి తొట్లను ప్రతిరోజూ శుభ్రం చేయాలి. నీరు మురికిగా ఉండకుండా చూడాలి.

  1. పశుగ్రాస కొరత
    వర్షపాతం తగ్గితే పచ్చిమేత ఉత్పత్తి తగ్గుతుంది. పంటల దిగుబడి తగ్గడం వల్ల పంట అవశేషాల లభ్యత కూడా ప్రభావితమవుతుంది.
    దీంతో:
    పచ్చిమేత తగ్గుతుంది → మేత ధర పెరుగుతుంది → పశువుల పోషణ ఖర్చు పెరుగుతుంది.
    పచ్చిమేత కొరత ఏర్పడినప్పుడు పశువులకు కేవలం పొడి మేత మాత్రమే ఇవ్వడం వల్ల సమతుల్య పోషణ అందకపోవచ్చు.
    అందువల్ల రైతులు ముందుగానే:
    • ఎండుగడ్డి
    • పంట అవశేషాలు
    • సైలేజ్
    • హే
    • పచ్చిమేత విత్తనాలు
    • అవసరమైన concentrate feed
    వంటి వాటిని ప్రణాళికాబద్ధంగా సిద్ధం చేసుకోవాలి.
  2. పాల ఉత్పత్తిపై ప్రభావం
    Heat Stress వల్ల పశువులు సాధారణంగా మేత తీసుకోవడం తగ్గిస్తాయి. మేత తీసుకోవడం తగ్గితే శరీరానికి అందే పోషకాలు తగ్గుతాయి.
    దీని ప్రభావం పాల ఉత్పత్తిపై పడవచ్చు.
    ప్రత్యేకంగా అధిక పాలిచ్చే పశువుల్లో:
    వేడి ఒత్తిడి → Feed intake తగ్గడం → శక్తి లోపం → పాల ఉత్పత్తి తగ్గే అవకాశం
    అలాగే పాలలో కొవ్వు, ప్రోటీన్ వంటి నాణ్యతా అంశాలు కూడా పశువు ఆరోగ్యం మరియు ఆహారంపై ఆధారపడి మారవచ్చు.
  3. పశువుల పునరుత్పత్తిపై ప్రభావం
    అధిక ఉష్ణోగ్రతలు పశువుల reproductive performance ను కూడా ప్రభావితం చేయవచ్చు.
    వేడి కాలంలో:
    • Heat signs స్పష్టంగా కనిపించకపోవచ్చు.
    • Estrus duration తగ్గవచ్చు.
    • Conception rate తగ్గవచ్చు.
    • Early embryonic loss ప్రమాదం పెరగవచ్చు.
    అందువల్ల రైతులు వేసవిలో ఈస్ట్రస్ గుర్తింపు, సరైన సమయానికి కృత్రిమ గర్భధారణ మరియు గర్భ నిర్ధారణపై ప్రత్యేక శ్రద్ధ పెట్టాలి.
  4. గొర్రెలు మరియు మేకలపై ప్రభావం
    ఎల్‌నినో ప్రభావంతో అధిక ఉష్ణోగ్రతలు, మేత కొరత మరియు నీటి కొరత ఏర్పడితే గొర్రెలు, మేకలు కూడా ప్రభావితమవుతాయి.
    ముఖ్యంగా చిన్న వయస్సు పిల్లలు, గర్భిణీ జంతువులు మరియు బలహీనమైన జంతువులు ఎక్కువ జాగ్రత్త అవసరమైనవి.
    వీటిలో:
    • మేత తీసుకోవడం తగ్గడం
    • బరువు పెరుగుదల తగ్గడం
    • డీహైడ్రేషన్
    • బలహీనత
    • ఉత్పాదకత తగ్గడం
    వంటి సమస్యలు రావచ్చు.
    కాబట్టి గొర్రెలు, మేకలకు ఉదయం మరియు సాయంత్రం మేత అందించడం, మధ్యాహ్నం వేడి సమయంలో నీడ కల్పించడం మంచిది.
  5. కోళ్లపై ప్రభావం
    అధిక ఉష్ణోగ్రతలు కోళ్లలో కూడా Heat Stress కు కారణమవుతాయి.
    Heat Stress సమయంలో:
    • Feed intake తగ్గుతుంది.
    • Water intake పెరుగుతుంది.
    • Egg production తగ్గవచ్చు.
    • Egg shell quality ప్రభావితమవుతుంది.
    • Mortality పెరిగే ప్రమాదం ఉంటుంది.
    కాబట్టి poultry sheds లో ventilation చాలా ముఖ్యమైనది.
    షెడ్‌లో గాలి సరిగా ప్రసరించేలా చూడాలి. తాగునీరు ఎల్లప్పుడూ అందుబాటులో ఉండాలి.
  6. వ్యాధులపై ప్రభావం
    వాతావరణ మార్పులు పశువుల ఆరోగ్యంపై పరోక్షంగా ప్రభావం చూపవచ్చు. అధిక వేడి, పోషక లోపాలు, నీటి కొరత వంటి పరిస్థితులు పశువులపై stress పెంచవచ్చు.
    అందువల్ల రైతులు సాధారణ vaccination schedule ను పాటించాలి.
    అలాగే:
    టీకాలు
    అవసరమైనప్పుడు డీవార్మింగ్
    ఈగలు, పేలు, ఇతర ectoparasites నియంత్రణ
    షెడ్ పరిశుభ్రత
    అనారోగ్య పశువులను ముందుగా గుర్తించడం
    వంటి చర్యలు చేపట్టాలి.
  7. పశువులకు నీడ కల్పించడం
    వేసవి పరిస్థితుల్లో పశువులకు మంచి నీడ చాలా అవసరం.
    షెడ్:
    • గాలి ప్రసరణకు అనుకూలంగా ఉండాలి.
    • పైకప్పు అధిక వేడిని లోపలికి రానివ్వకుండా ఉండాలి.
    • పశువులకు తగినంత స్థలం ఉండాలి.
    • నేల పొడిగా, పరిశుభ్రంగా ఉండాలి.
    సాధ్యమైన చోట్ల చెట్లను పెంచడం ద్వారా సహజ నీడను కూడా కల్పించవచ్చు.
  8. పశువులను చల్లబరచడం
    అధిక వేడి సమయంలో పశువులను చల్లబరచడానికి నీటితో శరీరాన్ని తడపడం లేదా సరైన పద్ధతిలో cooling చేయడం ఉపయోగపడుతుంది.
    అయితే షెడ్‌లో తేమ ఎక్కువగా పేరుకుపోకుండా గాలి ప్రసరణ కూడా ఉండాలి.
    నీరు + నీడ + గాలి ప్రసరణ + సరైన cooling అనేవి Heat Stress నియంత్రణలో ముఖ్యమైన అంశాలు.

రైతులు ముందుగానే చేయాల్సిన ప్రణాళిక
ఎల్‌నినో లేదా ఇతర వాతావరణ మార్పుల ప్రభావాలను ఎదుర్కోవడానికి రైతులు ముందస్తు ప్రణాళిక చేసుకోవాలి.

రైతుల కోసం ముఖ్యమైన సూచనలు
నీటి ప్రణాళిక:
వేసవి ప్రారంభానికి ముందే పశువుల తాగునీటి వనరులను సిద్ధం చేసుకోవాలి.
మేత ప్రణాళిక:
అవసరమైన పచ్చిమేత, ఎండుమేత మరియు సైలేజ్‌ను ముందుగానే నిల్వ చేసుకోవాలి.
షెడ్ నిర్వహణ:
గాలి ప్రసరణ మరియు నీడ ఉండేలా షెడ్‌ను సిద్ధం చేసుకోవాలి.
ఆరోగ్య నిర్వహణ:
టీకాలు, పరాన్నజీవుల నియంత్రణ మరియు సాధారణ ఆరోగ్య పరీక్షలు కొనసాగించాలి.

పాలిచ్చే పశువులపై ప్రత్యేక శ్రద్ధ:
అధిక పాలిచ్చే ఆవులు, గేదెలకు నీరు, మేత మరియు cooling పై ప్రత్యేక దృష్టి పెట్టాలి.
గర్భిణీ పశువులు:
గర్భిణీ పశువులకు వేడి ఒత్తిడి రాకుండా ప్రత్యేక సంరక్షణ ఇవ్వాలి.
చిన్న పిల్లలు:
దూడలు, గొర్రె పిల్లలు, మేక పిల్లలను అధిక వేడి మరియు డీహైడ్రేషన్ నుంచి రక్షించాలి.

మొత్తం మీద, ఎల్‌నినో అనేది సముద్ర ఉష్ణోగ్రతల్లో మార్పులతో ప్రారంభమయ్యే ఒక సహజ వాతావరణ పరిస్థితి. దీని ప్రభావం ప్రాంతాన్ని బట్టి మారుతుంది. అయితే అధిక ఉష్ణోగ్రతలు, వర్షపాతంలో మార్పులు మరియు నీటి లేదా మేత లభ్యతలో సమస్యలు ఏర్పడితే పశుసంపదపై వాటి ప్రభావం గణనీయంగా ఉండవచ్చు.
ముందుగానే ప్రణాళిక చేసుకుంటే వాతావరణ మార్పుల వల్ల పశువులపై వచ్చే ఒత్తిడిని చాలా వరకు తగ్గించవచ్చు.
“వాతావరణాన్ని మనం నియంత్రించలేం…
కానీ వాతావరణ మార్పులకు పశుసంపదను సిద్ధం చేయగలం.”
రైతు ముందుచూపుతో నీరు, మేత, షెడ్ మరియు పశువుల ఆరోగ్యాన్ని నిర్వహిస్తే, ప్రతికూల వాతావరణ పరిస్థితుల్లో కూడా పశుసంపదను ఆరోగ్యంగా, ఉత్పాదకంగా కాపాడుకోవచ్చు.

  • డా. జి. రాంబాబు, పశు వైద్యాధికారి, కడప జిల్లా, ఫోన్: 9618499184, 9494588885
Read More
21 Sep, 2026
రైతునేస్తం0 commentsSeptember 21, 2026agri news

చూడి పశువుల శాస్త్రీయ సంరక్షణ – పాడి రైతు విజయానికి మూలాధారం

పరిచయం
పాడి పరిశ్రమలో రైతు విజయాన్ని నిర్ణయించే ప్రధాన అంశాల్లో పునరుత్పత్తి నిర్వహణ (Reproductive Management) ఒకటి. పాడి ఆవు లేదా గేదె ప్రతి సంవత్సరం ఒక ఆరోగ్యవంతమైన దూడను ఈని, సకాలంలో మళ్లీ చూడి కడితేనే పాల ఉత్పత్తి నిరంతరాయంగా కొనసాగి రైతుకు స్థిరమైన ఆదాయం లభిస్తుంది. అందువల్ల చూడి కాలం (Gestation Period) పాడి పశువుల జీవితంలో అత్యంత కీలకమైన దశగా భావిస్తారు. ఆవులలో చూడి కాలం సుమారు 280–285 రోజులు, గేదెలలో 300–310 రోజులు ఉంటుంది. ఈ కాలంలో గర్భస్థ దూడ ఎదుగుదలతో పాటు తల్లి పశువు శరీరంలో కూడా అనేక శారీరక, హార్మోన్ల మార్పులు జరుగుతాయి. కాబట్టి ఈ సమయంలో సమతుల్య పోషకాహారం, సరైన యాజమాన్యం, పరిశుభ్రమైన వాతావరణం, క్రమం తప్పకుండా ఆరోగ్య పరీక్షలు మరియు సకాలంలో పశువైద్య సేవలు అందించడం అత్యంత అవసరం.

రాష్ట్రంలో ఇప్పటికీ చాలామంది రైతులు చూడి పశువులను సాధారణ పాల పశువుల మాదిరిగానే నిర్వహిస్తూ, ఈనడానికి కొద్ది రోజుల ముందు మాత్రమే ప్రత్యేక శ్రద్ధ చూపుతున్నారు. దీనివల్ల పాలజ్వరం (Milk Fever), మాయ నిలిచిపోవడం (Retained Placenta), ప్రసవ సమస్యలు, బలహీన దూడలు పుట్టడం, పాల దిగుబడి తగ్గడం వంటి సమస్యలు తరచుగా ఎదురవుతున్నాయి.అందువల్ల చూడి నిర్ధారణ అయిన రోజు నుంచే శాస్త్రీయ సంరక్షణను ప్రారంభించడం ఎంతో అవసరం. ఈ వ్యాసంలో చూడి కాలంలోని వివిధ దశలు, పోషకాహార యాజమాన్యం, డ్రై పీరియడ్ నిర్వహణ, పొదుగు సంరక్షణ, ప్రసవానికి సన్నాహాలు, ఈనిన తర్వాత తీసుకోవాల్సిన జాగ్రత్తలు వంటి ముఖ్యమైన అంశాలను శాస్త్రీయంగా, రైతులకు సులభంగా అర్థమయ్యే విధంగా తెలుసుకుందాం.

చూడి కాలం – దశలు మరియు వాటి ప్రాముఖ్యత
ఆవులలో చూడి కాలం సగటున 280–285 రోజులు, గేదెలలో 300–310 రోజులు ఉంటుంది. ఈ మొత్తం చూడి కాలాన్ని పిండం ఎదుగుదల, పోషక అవసరాలు మరియు నిర్వహణను దృష్టిలో ఉంచుకొని మూడు ప్రధాన దశలుగా విభజిస్తారు. ప్రతి దశలో సరైన యాజమాన్య పద్ధతులు పాటించడం ద్వారా ఆరోగ్యవంతమైన దూడతో పాటు ఈనిన తర్వాత అధిక పాల ఉత్పత్తిని కూడా పొందవచ్చు.

మొదటి దశ (0–3 నెలలు) – పిండం స్థిరపడే దశ
ఈ దశలో ఫలదీకరణం చెందిన అండం గర్భాశయంలో స్థిరపడి, మావి (Placenta) ఏర్పడటం ప్రారంభమవుతుంది. పిండం పరిమాణం చిన్నదిగా ఉన్నప్పటికీ, గర్భధారణ కొనసాగడానికి ఇది అత్యంత కీలకమైన దశ. ఈ సమయంలో పశువుకు మానసిక ఒత్తిడి, ఎక్కువ దూరం నడిపించడం, జారుడు నేలపై తిరగనివ్వడం, ఆకస్మికంగా మేత లేదా దాణా మార్పులు చేయడం, పోషకాహార లోపం వంటి కారణాల వల్ల ప్రారంభ గర్భస్రావం సంభవించే అవకాశం ఉంటుంది. కాబట్టి ప్రశాంతమైన వాతావరణం కల్పించి, సమతుల్య పోషకాహారం, పరిశుభ్రమైన తాగునీరు అందించడం అవసరం. గర్భధారణను 60–90 రోజుల మధ్య పశువైద్యుని ద్వారా నిర్ధారించుకోవడం ఉత్తమ యాజమాన్య పద్ధతి.

రెండవ దశ (4–6 నెలలు) – పిండం అవయవాల అభివృద్ధి దశ
ఈ దశలో పిండం శరీర అవయవాలు పూర్తిగా రూపుదిద్దుకుని, కండరాలు మరియు ఎముకల నిర్మాణం వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతుంది. గర్భస్థ దూడ జీవన సామర్థ్యానికి ఈ దశ చాలా ముఖ్యమైనది. ఈ సమయంలో పశువు పాల ఉత్పత్తి కొనసాగుతుంటే, నిర్వహణ పోషక అవసరాలతో పాటు పిండం ఎదుగుదలకు అవసరమైన అదనపు శక్తి, మాంసకృత్తులు, కాల్షియం, ఫాస్పరస్ మరియు సూక్ష్మ ఖనిజాలు అందేలా ఆహారం ఇవ్వాలి. ఖనిజ మిశ్రమం (Mineral Mixture) మరియు పరిశుభ్రమైన నీటిని క్రమం తప్పకుండా అందించడం వల్ల గర్భస్థ దూడ ఎదుగుదల మెరుగుపడటంతో పాటు, భవిష్యత్తులో పాల ఉత్పత్తికి కూడా అనుకూలంగా ఉంటుంది.

చూడి కాలం – రెండవ దశ (4–6 నెలలు) – పిండం అవయవాల అభివృద్ధి దశ

మూడవ దశ (7–9 నెలలు) – వేగవంతమైన పిండం పెరుగుదల దశ
చూడి కాలంలో దూడ బరువులో సుమారు 70 శాతం చివరి మూడు నెలల్లోనే పెరుగుతుంది. అందువల్ల ఈ దశలో పశువుకు పోషకాహార అవసరాలు అత్యధికంగా ఉంటాయి. సరిపడా శక్తి, మాంసకృత్తులు, విటమిన్లు మరియు ఖనిజాలు అందకపోతే బలహీనమైన దూడలు పుట్టడం, తక్కువ జనన బరువు, ఈనిన తర్వాత పాలజ్వరం (Milk Fever), గర్భకోశం ఆలస్యంగా బయటకు రావడం (Retained Placenta), కీటోసిస్ వంటి జీవక్రియ సంబంధిత సమస్యలు వచ్చే ప్రమాదం పెరుగుతుంది.

ఈ దశలోనే ఈనడానికి సుమారు 60 రోజుల ముందు పాలు పితకడం నిలిపివేసే కాలాన్ని “డ్రై పీరియడ్” అంటారు. ఈ కాలంలో పాల గ్రంథి కణజాలం పునరుద్ధరణ చెందుతుంది మరియు తరువాతి ఈతలో అధిక పాల ఉత్పత్తికి సిద్ధమవుతుంది. కాబట్టి డ్రై పీరియడ్‌ను నిర్లక్ష్యం చేయకుండా, సమతుల్య పోషకాహారం, ఖనిజ మిశ్రమం, పరిశుభ్రమైన నీరు, తగిన వ్యాయామం మరియు పశువైద్యుని సూచించిన టీకాలు, నులిపురుగుల నివారణ చర్యలు తప్పనిసరిగా పాటించాలి.

మూడవ దశ (7–9 నెలలు) – వేగవంతమైన పిండం పెరుగుదల దశ

పోషకాహార యాజమాన్యం
చూడి పశువులలో ఆరోగ్యవంతమైన దూడ జననం, సులభ ప్రసవం మరియు ఈనిన తర్వాత అధిక పాల ఉత్పత్తికి సమతుల్య పోషకాహారం అత్యంత అవసరం. చూడి కాలంలో పిండం ఎదుగుదల దశను బట్టి శక్తి (Energy), మాంసకృత్తులు (Protein), ఖనిజాలు (Minerals), విటమిన్లు (Vitamins) మరియు పరిశుభ్రమైన తాగునీరు తగిన మోతాదులో అందించాలి. ముఖ్యంగా చివరి మూడు నెలల్లో పిండం వేగంగా పెరుగుతుంది కాబట్టి పోషకాహార అవసరాలు కూడా పెరుగుతాయి.

తొలి మరియు మధ్య దశల్లోపోషణ (0–6 నెలలు)

  • పశువు శరీర స్థితి స్కోరు (BCS) 3.0–3.5 మధ్య ఉండేలా చూసుకోవాలి.
  • పచ్చిమేత, ఎండుమేత, సమతుల్య దాణాను శరీర బరువు, పాల దిగుబడి మరియు చూడి దశకు అనుగుణంగా అందించాలి.
  • పప్పుజాతి, గడ్డి జాతి పచ్చిమేతలను సమతుల్యంగా ఇవ్వడం మంచిది.
  • అధిక దాణా ఇచ్చి పశువును లావుగా చేయకూడదు. ఇది ప్రసవ సమయంలో ఇబ్బందులు మరియు జీవక్రియ సమస్యలకు దారితీయవచ్చు.
  • ఎల్లప్పుడూ పరిశుభ్రమైన తాగునీరు అందుబాటులో ఉంచాలి.

డ్రై పీరియడ్ (ఈనడానికి 60 రోజుల ముందు)
ఈనడానికి సుమారు 60 రోజుల ముందు పాలు పితకడం నిలిపివేయాలి. ఈ కాలంలో పాల గ్రంథి పునరుద్ధరణ చెంది, తదుపరి ఈతలో అధిక పాల ఉత్పత్తికి సిద్ధమవుతుంది. డ్రై పీరియడ్‌ను రెండు దశలుగా విభజిస్తారు.

  • డ్రై పీరియడ్ (60–21 రోజులు): నాణ్యమైన పచ్చిమేత, ఎండుమేతతో కూడిన సాధారణ నిర్వహణ ఆహారం సరిపోతుంది.
  • ట్రాన్సిషన్ పీరియడ్ (చివరి 21 రోజులు): శక్తి, మాంసకృత్తుల మోతాదును క్రమంగా పెంచుతూ, ప్రసవం మరియు తదుపరి పాల ఉత్పత్తికి పశువును సిద్ధం చేయాలి. ఆకస్మికంగా ఆహారం మార్చకూడదు.

ఖనిజ మిశ్రమం (Mineral Mixture) సప్లిమెంటేషన్
చూడి పశువులకు కాల్షియం, భాస్వరం, మెగ్నీషియం, జింక్, కాపర్, సెలీనియం వంటి ఖనిజాలు తగిన మోతాదులో అందకపోతే పాలజ్వరం, మాయ నిలిచిపోవడం, బలహీనమైన దూడలు పుట్టడం వంటి సమస్యలు సంభవిస్తాయి. అందువల్ల రోజువారీ దాణాతో పాటు నాణ్యమైన ఖనిజ మిశ్రమాన్ని అందించడం అవసరం.

తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని పి.వి. నర్సింహారావు తెలంగాణ పశు వైద్య విశ్వవిద్యాలయం అభివృద్ధి చేసిన “తెలమిన్” వంటి సమతుల్య ఖనిజ మిశ్రమాల వినియోగం వల్ల చూడి పశువుల ఆరోగ్యం, పాల ఉత్పత్తి మరియు పునరుత్పత్తి పనితీరు మెరుగుపడినట్లు పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి. అయితే, పశువైద్యుని సలహా మేరకు సిఫారసు చేసిన మోతాదులో ఖనిజ మిశ్రమాన్ని వాడటం ఉత్తమం.

ఖనిజ మిశ్రమం (Mineral Mixture) సప్లిమెంటేషన్

పొదుగు సంరక్షణ
డ్రై పీరియడ్ ప్రారంభంలో పొదుగును పూర్తిగా పరిశీలించి, పొదుగువాపు (Mastitis) లక్షణాలు లేవని నిర్ధారించుకోవాలి. ప్రతి చనుమొనలో గాయాలు, వాపు, గడ్డలు లేదా అసాధారణ స్రావం ఉన్నాయో లేదో గమనించాలి. పశువైద్యుని సలహా మేరకు డ్రై కౌ థెరపీ (Dry Cow Therapy) చేయించడం వల్ల డ్రై పీరియడ్‌లో పొదుగు ఇన్ఫెక్షన్లను నివారించడమే కాకుండా, తదుపరి ఈతలో పాల ఉత్పత్తి మెరుగుపడుతుంది. ఈనడానికి కొద్ది రోజుల ముందు పొదుగు క్రమంగా నిండడం, గట్టిపడటం సహజం. అయితే అధిక వాపు, వేడి, ఎర్రబడటం లేదా నొప్పి కనిపిస్తే వెంటనే పశువైద్యుని సంప్రదించాలి.

ఈనడానికి ముందు కనిపించే లక్షణాలు
ఈనడానికి కొన్ని రోజులు లేదా గంటల ముందు పశువులో ఈ మార్పులు కనిపిస్తాయి.

  • పొదుగు పూర్తిగా నిండి, చనుమొనల వద్ద మైనం వంటి పదార్థం (Waxing) కనిపించడం.
  • పెల్విక్ కండరాలు వదులై, తోక రెండువైపులా గుంతలు పడటం.
  • యోని నుండి పారదర్శక జిగురు (మ్యూకస్) స్రావం రావడం.
  • పశువు అశాంతిగా ఉండటం, పదేపదే పడుకోవడం, లేవడం, ఆహారం తగ్గించడం లేదా ఒంటరిగా ఉండాలని ప్రయత్నించడం.

ప్రసవానికి సన్నాహాలు

  • శుభ్రమైన, పొడి, గాలి ప్రసరణ బాగా ఉండే ప్రత్యేక ప్రసవ స్థలాన్ని సిద్ధం చేయాలి.
  • నేలపై పొడి ఎండుగడ్డి లేదా పరిశుభ్రమైన పరుపు వేయాలి.
  • పరిశుభ్రమైన నీరు, తువాళ్లు, అయోడిన్ ద్రావణం, గ్లౌజులు వంటి అవసరమైన సామగ్రిని సిద్ధంగా ఉంచాలి.
  • స్థానిక పశువైద్యుని ఫోన్ నంబర్ అందుబాటులో ఉంచుకోవాలి.
  • నీరు పగిలిన తర్వాత 2–3 గంటల్లో ప్రసవం పూర్తికాకపోయినా లేదా దూడ తప్పు భంగిమలో కనిపించినా వెంటనే పశువైద్యుని సంప్రదించాలి.

ఈనిన తర్వాత తలెత్తే సాధారణ సమస్యలు
పోషకాహార లోపం, అపరిశుభ్రత లేదా సరైన యాజమాన్యం లేకపోవడం వల్ల ఈనిన తర్వాత కొన్ని సమస్యలు కనిపించవచ్చు.

సమస్య
పాలజ్వరం (Milk Fever):

వివరణ / జాగ్రత్తలు: రక్తంలో కాల్షియం తగ్గడం వల్ల వస్తుంది. పశువు నిలబడలేకపోవడం, తలను పక్కకు వంచడం వంటి లక్షణాలు కనిపిస్తాయి. వెంటనే చికిత్స అవసరం.

సమస్య: మాయ నిలిచిపోవడం (Retained Placenta)

వివరణ / జాగ్రత్తలు: ఈనిన 12–24 గంటల్లో మాయ పడకపోతే బలవంతంగా లాగకూడదు. వెంటనే పశువైద్యుని సంప్రదించాలి.

సమస్య గర్భాశయ ఇన్ఫెక్షన్ (Metritis)*

వివరణ / జాగ్రత్తలు: అపరిశుభ్ర ప్రసవం వల్ల వస్తుంది. సకాలంలో చికిత్స చేయకపోతే తదుపరి చూడిపై ప్రభావం పడుతుంది.

సమస్య కీటోసిస్ (Ketosis):

వివరణ / జాగ్రత్తలు: ఈనిన తర్వాత శక్తి కొరత వల్ల వస్తుంది. ఆకలి తగ్గడం, పాల దిగుబడి తగ్గడం ప్రధాన లక్షణాలు.

జున్ను (Colostrum) నిర్వహణ
ఈనిన వెంటనే వచ్చే మొదటి పాలను జున్ను (Colostrum) అంటారు. ఇందులో రోగనిరోధక ప్రతిరక్షకాలు (Antibodies), విటమిన్-ఎ మరియు అధిక పోషక విలువలు ఉంటాయి. దూడకు జీవితంలో మొదటి రోగనిరోధక శక్తి జున్ను ద్వారానే లభిస్తుంది. అందువల్ల ఈనిన 1–2 గంటల్లోపు దూడకు తగిన మోతాదులో జున్ను తాగించాలి. ఆలస్యమైతే దూడ పేగులు ప్రతిరక్షకాలను గ్రహించే సామర్థ్యం వేగంగా తగ్గిపోతుంది. కాబట్టి మొదటి 24 గంటల్లో శరీర బరువులో సుమారు 10% మేర జున్ను అందించడం ఉత్తమ నిర్వహణ పద్ధతిగా భావిస్తారు.

రైతులు తప్పనిసరిగా పాటించవలసిన జాగ్రత్తలు

చేయవలసినవి
✔️ డ్రై పీరియడ్‌ను కనీసం 45–60 రోజులు తప్పనిసరిగా పాటించాలి.
✔️ సమతుల్య పోషకాహారం, ఖనిజ మిశ్రమం మరియు పరిశుభ్రమైన నీటిని ప్రతిరోజూ అందించాలి.
✔️ టీకాలు, నట్టల నివారణ, ఆరోగ్య పరీక్షలను షెడ్యూల్ ప్రకారం చేయించాలి.
✔️ ఈనడానికి ముందు లక్షణాలను గమనిస్తూ పశువును ప్రత్యేకంగా పరిశీలించాలి.
✔️ ప్రసవం అనంతరం పశువు మరియు దూడ ఆరోగ్యాన్ని మొదటి 24 గంటలు ప్రత్యేకంగా గమనించాలి.

చేయకూడనివి
✘ చివరి మూడు నెలల్లో అధిక దూరం నడిపించడం లేదా అధిక శ్రమ చేయించడం.
✘ ఆకస్మికంగా దాణా లేదా మేతలో పెద్ద మార్పులు చేయడం.
✘ మాయ నిలిచిపోయినప్పుడు స్వయంగా లాగే ప్రయత్నం చేయడం.
✘ అనుభవం లేని వ్యక్తులతో కష్టమైన ప్రసవాలు చేయించడం.

ముగింపు
చూడి పశువుల సంరక్షణ అనేది ఆరోగ్యవంతమైన దూడ, సులభ ప్రసవం, అధిక పాల ఉత్పత్తి మరియు పశువు దీర్ఘకాలిక పునరుత్పత్తి సామర్థ్యానికి పునాది. సమతుల్య పోషకాహారం, సరైన డ్రై పీరియడ్ నిర్వహణ, ఖనిజ మిశ్రమం వినియోగం, సకాలంలో టీకాలు, పరిశుభ్రమైన ప్రసవ నిర్వహణ మరియు పశువైద్యుని సలహాలను పాటించడం ద్వారా ఈనిన తర్వాత వచ్చే సమస్యలను గణనీయంగా తగ్గించవచ్చు. శాస్త్రీయ యాజమాన్య పద్ధతులను అనుసరించడం ద్వారా ప్రతి పాడి రైతు ఆరోగ్యవంతమైన పశువులు, అధిక పాల దిగుబడి మరియు మెరుగైన ఆర్థిక లాభాలను సాధించగలడు.

డా. ఎ. సురేష్ నాయక్‌, అసోసియేట్ ప్రొఫెసర్‌, పశువైద్య కళాశాల, రాజేంద్రనగర్‌, హైదరాబాద్‌. Ph: 9491394455

Read More
12 Sep, 2026
రైతునేస్తం0 commentsSeptember 12, 2026agri news

పశువులకు బీమా ఎందుకు అవసరం?రైతు తప్పక తెలుసుకోవాల్సిన విషయాలు

“పశువు రైతుకు కేవలం ఒక జీవి కాదు… అది కుటుంబానికి ఆదాయం ఇచ్చే ఆస్తి.”
ఒక రైతు తన ఇంట్లో రెండు లేదా మూడు పాలిచ్చే పశువులను పెంచుకుంటున్నాడని అనుకుందాం. ప్రతిరోజూ వచ్చే పాల ఆదాయం ఇంటి ఖర్చులకు, పిల్లల చదువులకు, పశువుల మేతకు కొంత అండగా ఉంటుంది. ఒక్కసారిగా ఆ పశువు అనారోగ్యంతో మరణిస్తే లేదా ప్రమాదానికి గురైతే? పశువును కోల్పోవడంతో పాటు, రైతు కుటుంబానికి వచ్చే రోజువారీ ఆదాయం కూడా ఆగిపోతుంది.

ఇలాంటి అనుకోని ఆర్థిక నష్టాన్ని కొంతవరకు భర్తీ చేయడానికి పశువుల బీమా (Livestock Insurance) ఎంతో ఉపయోగపడుతుంది.

పశువుల బీమా అంటే ఏమిటి?
సులభంగా చెప్పాలంటే, పశువులకు బీమా అనేది అనుకోని ప్రమాదాల వల్ల పశువును కోల్పోయినప్పుడు రైతుకు ఆర్థిక రక్షణ కల్పించే వ్యవస్థ.

రైతు నిర్ణీత ప్రీమియం చెల్లించి బీమా పాలసీ తీసుకుంటాడు. పాలసీ నిబంధనలకు అనుగుణంగా బీమా చేసిన పశువు మరణించినప్పుడు, అవసరమైన ధృవీకరణ ప్రక్రియ పూర్తయిన తర్వాత, బీమా సంస్థ రైతుకు పాలసీలో నిర్ణయించిన పరిహారాన్ని అందిస్తుంది.

అంటే, బీమా పశువును తిరిగి తీసుకురాదు. కానీ పశువును కోల్పోయిన తర్వాత రైతు కుటుంబంపై పడే ఆర్థిక భారాన్ని తగ్గిస్తుంది.

పశువులకు బీమా ఎందుకు అవసరం?

  1. పశువు రైతుకు ఒక పెట్టుబడి
    ఒక మంచి పాలిచ్చే ఆవు లేదా గేదెను కొనుగోలు చేయడానికి రైతు పెద్ద మొత్తంలో డబ్బు వెచ్చిస్తాడు. పశువు ద్వారా పాలు, దూడలు, పేడ వంటి అనేక ప్రయోజనాలు లభిస్తాయి.
    అందువల్ల పశువు ఒక ఉత్పాదక ఆస్తి. ఈ ఆస్తిని అనుకోని నష్టం నుంచి రక్షించుకోవడానికి బీమా ఒక ఆర్థిక భద్రతగా పనిచేస్తుంది.
  2. అనుకోని ప్రమాదాలకు ఆర్థిక రక్షణ
    పశువులకు వ్యాధులు, ప్రమాదాలు, ప్రకృతి వైపరీత్యాలు వంటి అనేక ప్రమాదాలు ఎదురవుతాయి. రైతు ఎంత జాగ్రత్తగా చూసుకున్నా, ప్రతి ప్రమాదాన్ని పూర్తిగా నివారించడం సాధ్యం కాదు.
    ఉదాహరణకు: పశువు మరణం → ఆస్తి నష్టం → పాల ఆదాయం నిలిచిపోవడం → కుటుంబంపై ఆర్థిక ఒత్తిడి
    ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో బీమా పరిహారం రైతుకు కొంత ఆర్థిక ఊరటనిస్తుంది.
  3. చిన్న రైతులకు మరింత ఉపయోగకరం
    పెద్ద రైతు ఒక పశువును కోల్పోయినా ఇతర పశువుల ద్వారా కొంత ఆదాయం పొందగలడు. కానీ ఒకటి లేదా రెండు పశువులపై ఆధారపడే చిన్న రైతు కుటుంబానికి ఒక పశువు నష్టం కూడా పెద్ద ఆర్థిక సమస్యగా మారవచ్చు. అందుకే చిన్న, సన్నకారు రైతులకు పశువుల బీమా ప్రత్యేకంగా ఉపయోగకరం.

ఏ పశువులకు బీమా చేయవచ్చు?
ప్రభుత్వ పథకాల మార్గదర్శకాల ప్రకారం బీమా పరిధిలో పాలు ఇచ్చే దేశీ/క్రాస్బ్రీడ్ పశువులతో పాటు కొన్ని ఇతర పశువులు కూడా ఉండవచ్చు. గొర్రెలు, మేకలు, పందులు, కుందేళ్లు, యాక్, మిథున్ వంటి పశువులు కూడా సంబంధిత నిబంధనల ప్రకారం పరిధిలోకి రావచ్చు. ప్యాక్ యానిమల్స్గా గుర్రాలు, గాడిదలు, మ్యూల్స్, ఒంటెలు, పోనీలు వంటి జంతువులు కూడా పథక పరిధిలో ఉండవచ్చు. అయితే ఏ జంతువుకు, ఏ పరిస్థితుల్లో, ఎంతవరకు బీమా అందుబాటులో ఉందో రాష్ట్రంలో అమలులో ఉన్న తాజా మార్గదర్శకాలు మరియు పాలసీ నిబంధనల ఆధారంగా తెలుసుకోవాలి.

బీమా ఎలా పనిచేస్తుంది?
రైతు ముందుగా బీమా చేయించాలనుకునే పశువును ఎంపిక చేసుకోవాలి. అనంతరం పశువుకు సంబంధించిన గుర్తింపు వివరాలను నమోదు చేసి, దాని విలువను నిర్ణయిస్తారు. ఈ వివరాల ఆధారంగా బీమా పాలసీ తీసుకుని, నిర్ణయించిన ప్రీమియాన్ని చెల్లించాలి. పాలసీ అమల్లోకి వచ్చిన తర్వాత, పాలసీ నిబంధనలకు లోబడి పశువుకు అనుకోని నష్టం సంభవించినట్లయితే, రైతు వెంటనే సంబంధిత బీమా సంస్థ లేదా అధికారికి సమాచారం ఇవ్వాలి. అనంతరం పశువైద్య లేదా బీమా సంస్థ ప్రతినిధులు అవసరమైన పరిశీలన, ధృవీకరణ చేపడతారు. రైతు క్లెయిమ్కు అవసరమైన పత్రాలను సమర్పించిన తర్వాత, బీమా సంస్థ క్లెయిమ్ను పరిశీలిస్తుంది. పాలసీ నిబంధనలకు అనుగుణంగా క్లెయిమ్ అర్హత పొందితే, రైతుకు నిర్ణయించిన పరిహారం చెల్లించబడుతుంది. అందువల్ల బీమా తీసుకోవడం మాత్రమే కాదు, పాలసీ నిబంధనలను అర్థం చేసుకోవడం కూడా చాలా ముఖ్యం.

రైతు బీమా తీసుకునే ముందు తెలుసుకోవాల్సిన విషయాలు

  1. పశువు విలువను సరిగ్గా నమోదు చేయాలి
    బీమా తీసుకునే సమయంలో పశువు విలువను ఎలా నిర్ణయిస్తున్నారు? ఎవరు విలువను ధృవీకరిస్తారు? పాలసీలో ఎంత మొత్తానికి బీమా చేస్తున్నారు? వంటి విషయాలను రైతు వివరంగా తెలుసుకోవాలి.
  2. పశువు గుర్తింపు చాలా ముఖ్యం
    పశువును ఇతర పశువులతో గందరగోళం కాకుండా గుర్తించడానికి చెవి ట్యాగ్, ప్రత్యేక గుర్తింపు లేదా సంబంధిత అధికారిక గుర్తింపు విధానం ఉపయోగించవచ్చు. గుర్తింపు వివరాలు సరిగ్గా నమోదు చేయడం క్లెయిమ్ సమయంలో ఎంతో ముఖ్యమైనది.
  3. పాలసీ కాలాన్ని తెలుసుకోవాలి
    పాలసీ ఎప్పటి నుంచి ఎప్పటి వరకు అమలులో ఉంటుంది? ఎప్పుడు పునరుద్ధరించాలి? అనే విషయాలను రైతు గుర్తుంచుకోవాలి. ప్రస్తుత జాతీయ మార్గదర్శకాలు సాధ్యమైన చోట ఒక సంవత్సరం కంటే ఎక్కువ కాలానికి బీమా చేయడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నాయి.
  4. ఏ నష్టాలకు పరిహారం వస్తుందో తెలుసుకోవాలి
    “బీమా ఉంది కాబట్టి ఏ కారణంతో పశువు చనిపోయినా డబ్బు వస్తుంది” అనుకోవడం సరికాదు. ప్రతి పాలసీకి కొన్ని నిబంధనలు, మినహాయింపులు (exclusions), క్లెయిమ్ విధానాలు ఉంటాయి.
    అందువల్ల పాలసీ తీసుకునే ముందు తెలుసుకోవాల్సిన విషయాలు:
    • ఏ ప్రమాదాలు కవర్ అవుతాయి?
    • ఏ పరిస్థితుల్లో క్లెయిమ్ తిరస్కరించబడవచ్చు?
    • ఏ పత్రాలు అవసరం?
    • నష్టం జరిగినప్పుడు ఎవరికి సమాచారం ఇవ్వాలి?
    • ఎంత సమయంలోపు సమాచారం ఇవ్వాలి?

పశువు మరణించినప్పుడు రైతు ఏం చేయాలి?
ఇది చాలా ముఖ్యమైన విషయం.
పశువు బీమా చేసిన తర్వాత అనుకోని కారణంతో మరణిస్తే, రైతు వెంటనే సంబంధిత బీమా సంస్థ/అధికారిక ప్రతినిధి/సంబంధిత పశుసంవర్ధక శాఖ అధికారులకు సమాచారం ఇవ్వాలి.
అవసరమైన గుర్తింపు, పశువైద్య ధృవీకరణ, మరణానికి సంబంధించిన పత్రాలు, పాలసీ వివరాలు వంటి వాటిని నిబంధనల ప్రకారం సమర్పించాలి.
పశువు మరణించిన వెంటనే తొందరపడి మృతదేహాన్ని తొలగించడం లేదా అవసరమైన పరిశీలనకు అవకాశం లేకుండా చేయడం క్లెయిమ్ ప్రక్రియలో సమస్యలకు దారితీయవచ్చు. కాబట్టి ముందుగానే సంబంధిత అధికారుల సూచనలు తెలుసుకోవడం మంచిది.

“బీమా అంటే అదనపు ఖర్చు” అనే ఆలోచన సరైనదేనా?
• చాలామంది రైతులు, “పశువుకు బీమా చేయడానికి డబ్బు ఎందుకు ఖర్చు చేయాలి?” అని అనుకుంటారు. కానీ దీన్ని మరో విధంగా ఆలోచించాలి.
• ప్రీమియం – రక్షణ కోసం చేసే చిన్న ముందస్తు ఖర్చు.
• పశువును పూర్తిగా కోల్పోయినప్పుడు కలిగే ఆర్థిక నష్టంతో పోలిస్తే, బీమా కోసం చెల్లించే రైతు వాటా తక్కువగా ఉండవచ్చు.
• అంతేకాదు, ప్రభుత్వ పథకాల కింద అర్హత ఉన్న రైతులకు ప్రీమియంపై సబ్సిడీ కూడా లభించవచ్చు. ప్రస్తుతం జాతీయ స్థాయిలో పశుసంపద బీమా National Livestock Mission (NLM) లోని “Research & Development, Livestock Insurance, Extension and Innovation” ఉప-మిషన్లో భాగంగా కొనసాగుతోంది.

ప్రభుత్వ సహాయం గురించి రైతు తెలుసుకోవాల్సింది
ప్రస్తుత కేంద్ర మార్గదర్శకాల ప్రకారం పశుసంపద బీమాలో రైతు ప్రీమియం వాటాను తగ్గించే విధంగా ప్రభుత్వ సహాయం అందించే విధానం ఉంది. 2025–26 వార్షిక నివేదిక ప్రకారం, రైతు వాటా 15 శాతానికి తగ్గించబడింది, మిగిలిన 85 శాతం కేంద్ర–రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల మధ్య నిర్దిష్ట నిష్పత్తిలో భరించే విధానం అమలులో ఉంది. అయితే పథకం అమలు, అర్హత, రాష్ట్ర స్థాయి ప్రక్రియలు మారవచ్చు కాబట్టి రైతులు తమ రాష్ట్ర పశుసంవర్ధక శాఖ వద్ద తాజా వివరాలు తెలుసుకోవాలి.
ప్రస్తుత మార్గదర్శకాల ప్రకారం సబ్సిడీ ప్రయోజనం నిర్దిష్ట పరిమితిలోని పశువులకు వర్తిస్తుంది; ఆ పరిమితికి మించి పశువులకు బీమా చేయాలనుకుంటే కొన్ని సందర్భాల్లో పూర్తి ప్రీమియం చెల్లించి బీమా చేసుకునే అవకాశం ఉంటుంది. అందువల్ల “ప్రభుత్వం మొత్తం బీమా డబ్బు చెల్లిస్తుంది” అని భావించకూడదు.

బీమా తీసుకునే ముందు రైతు చెక్లిస్ట్
బీమా పాలసీ తీసుకునే ముందు ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానాలు తెలుసుకోండి:
• నా పశువుకు బీమా అర్హత ఉందా?
• పశువు విలువ ఎలా నిర్ణయించారు?
• బీమా మొత్తం ఎంత?
• నేను చెల్లించాల్సిన ప్రీమియం ఎంత?
• ప్రభుత్వ సబ్సిడీ వర్తిస్తుందా?
• పాలసీ కాలం ఎంత?
• ఏ ప్రమాదాలు కవర్ అవుతాయి?
• ఏ పరిస్థితుల్లో క్లెయిమ్ రాదు?
• పశువు మరణిస్తే ఎవరికి సమాచారం ఇవ్వాలి?
• ఏ పత్రాలు అవసరం?
• క్లెయిమ్ ఎన్ని రోజుల్లో నమోదు చేయాలి?
• బీమా సంస్థ/అధికారిక ప్రతినిధి సంప్రదింపు నంబర్ ఏమిటి?

బీమా ఒక్కటే రక్షణ కాదు
పశువులకు బీమా చేయడం మంచిదే. కానీ బీమా అనేది మంచి పశుపోషణకు ప్రత్యామ్నాయం కాదు.
పశువులను వ్యాధుల నుంచి రక్షించడానికి సమయానికి టీకాలు, సరైన పోషణ, పరిశుభ్రమైన నీరు, మంచి గాలి ప్రసరణ, సరైన మేత, శాస్త్రీయ ప్రజనన నిర్వహణ, సమయానుకూల పశువైద్యం అన్నీ అవసరం.
అదే విధంగా పశువుల ఆరోగ్య రికార్డులు, టీకాల వివరాలు, చికిత్స వివరాలు, కొనుగోలు వివరాలు వంటి వాటిని సురక్షితంగా భద్రపరచడం కూడా మంచిది.
ముగింపు
రైతు పశువును కేవలం “పశువు”గా చూడకూడదు. అది కుటుంబానికి ఆదాయం ఇచ్చే ఆస్తి. అది రైతు శ్రమకు ప్రతిఫలం. అది గ్రామీణ కుటుంబ ఆర్థిక భద్రతలో ఒక భాగం. అందుకే పశువుల ఆరోగ్య సంరక్షణతో పాటు ఆర్థిక రక్షణ కూడా అవసరం. అనుకోని ప్రమాదాన్ని మనం ఎప్పుడూ ఆపలేకపోవచ్చు. కానీ దాని వల్ల కలిగే ఆర్థిక నష్టాన్ని కొంతవరకు తగ్గించుకోవచ్చు.
“పశువును కాపాడటం బాధ్యత…పశువు విలువను కాపాడటం తెలివైన ఆర్థిక నిర్ణయం.”
కాబట్టి రైతు సోదరులు తమ ప్రాంతంలో అమలులో ఉన్న పశుసంపద బీమా పథకాల గురించి సమీప పశువైద్య కేంద్రం, పశుసంవర్ధక శాఖ కార్యాలయం లేదా అధికారిక బీమా ప్రతినిధి వద్ద వివరాలు తెలుసుకుని, అర్హత ఉన్న పశువులకు బీమా రక్షణను పరిశీలించడం మంచిది.

డా. బద్దం అఖిల (ఎం.వి.ఎస్సి.),
డా. సంతోషిణి చింత, అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్,
పశువైద్య మరియు పశుసంవర్ధక విస్తరణ విద్య విభాగం,
పశువైద్య శాస్త్ర కళాశాల, కోరుట్ల. 9703121088

Read More
12 Sep, 2026
రైతునేస్తం0 commentsSeptember 12, 2026agri news

ఎల్నినో పరిస్థితుల్లో పాడి పశువులకు పశుగ్రాసాల ఎంపిక

    ఎల్నినో పరిస్థితుల్లో సాధారణంగా వాతావరణంలో ఉష్ణోగ్రతలు పెరగడం, వర్షపాతం అస్థిరంగా ఉండటం, దీర్ఘకాలిక పొడి పరిస్థితులు మరియు నీటి లభ్యతలో మార్పులు వ్యవసాయంతో పాటు పశుపోషణపై కూడా ప్రభావం చూపే అవకాశం ఉంది. 2026లో ఎల్నినో ప్రభావాలను ఎదుర్కొనేందుకు పంటలతో పాటు పశుసంపద, పశుగ్రాసం మరియు నీటి వనరుల నిర్వహణకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఇవ్వాల్సిన అవసరాన్ని ICAR సంస్థలు కూడా సూచిస్తున్నాయి.ఎల్నినో పరిస్థితుల్లో పచ్చిమేత లభ్యత తగ్గితే పశువులకు పోషక పదార్థాల కొరత ఏర్పడి, పాల దిగుబడి తగ్గే అవకాశం ఉంటుంది. అందువల్ల “పశుగ్రాస భద్రత – పాడి పశువుల ఆరోగ్యం – పాల ఉత్పత్తి – రైతు ఆదాయం” అనే నాలుగు అంశాలను సమగ్రంగా చూడాలి

పశుగ్రాసం అనగానే మన రైతులకు వరిగడ్డి, జొన్నచొప్ప, మొక్కజొన్న చొప్ప, సజ్జ వంటి పంట అవశేషాలు గుర్తుకు వస్తాయి. అయితే వీటిలో పశువులకు అవసరమైన అన్ని పోషక పదార్థాలు తగిన స్థాయిలో ఉండవు. ముఖ్యంగా ఎల్నినో పరిస్థితుల్లో పచ్చిమేత కొరత ఏర్పడితే కేవలం ఎండుమేతపై ఆధారపడటం వల్ల పశువుల పోషక అవసరాలు పూర్తిగా తీరకపోవచ్చు.

అదే సమయంలో జొన్న, మొక్కజొన్న, సజ్జ వంటి ధాన్యాలను అధికంగా పశుదాణాలో ఉపయోగించడం ఆర్థికంగా కూడా భారమవుతుంది. కాబట్టి రైతులు తమ భూమి, నీటి లభ్యత మరియు పశువుల సంఖ్యకు అనుగుణంగా పచ్చిమేత + ఎండుమేత + కాయజాతి పశుగ్రాసాలు + అవసరమైన మిశ్రమ దాణా కలిపి సమతుల్య పశుగ్రాస ప్రణాళికను రూపొందించుకోవాలి.

I.ఎల్నినో పరిస్థితుల్లో పశుగ్రాసాల ఎంపిక ఎలా ఉండాలి

  1. ఒకటి లేదా రెండు పాడి పశువులు ఉన్న రైతులు
    సన్నకారు మరియు చిన్నకారు రైతులు తమ ఇంటి పరిసరాల్లో అందుబాటులో ఉన్న స్థలాన్ని సమర్థవంతంగా ఉపయోగించుకోవాలి.
    • సుబాబుల్, అవిస వంటి పశుగ్రాస చెట్లను పెంచుకోవాలి.
    • ఇంటి పరిసరాలు, పొలాల గట్లను పశుగ్రాస వనరులుగా ఉపయోగించుకోవాలి.
    • నీటి లభ్యత ఉన్నట్లయితే కొంత భూమిలో శాశ్వత పచ్చిమేతను సాగు చేయాలి.
    • పంట అవశేషాలను వృథా చేయకుండా ఎండుమేతగా నిల్వ చేసుకోవాలి.
    • ఎల్నినో సమయంలో అత్యవసర పరిస్థితులకు ముందుగానే పశుగ్రాస నిల్వ చేసుకోవాలి.
  2. మధ్యస్థ స్థాయిలో పాడి పశువులు ఉన్న రైతులు
    పాడి పశువుల సంఖ్య పెరిగిన కొద్దీ రైతులు తమ భూమిలో కొంత భాగాన్ని తప్పనిసరిగా పశుగ్రాస సాగుకు కేటాయించాలి.

నీటి వసతి ఉన్న భూముల్లో హైబ్రిడ్ నేపియర్ రకాలు (CO-1, CO-2, CO-3) వంటి బహువార్షిక పశుగ్రాసాలను సాగు చేసుకోవచ్చు. వీటితో పాటు లూసర్న్, అలసంద, అనుములు, హెడ్జ్ లూసర్న్, స్టైలో వంటి కాయజాతి పశుగ్రాసాలను కూడా పెంచుకోవాలి.
గడ్డిజాతి మరియు కాయజాతి పశుగ్రాసాలను కలిపి మేపడం ద్వారా పశువులకు మెరుగైన పోషక సమతుల్యతను అందించవచ్చు.

  1. పెద్దస్థాయి పాడి పరిశ్రమలు
    వాణిజ్య స్థాయిలో పాడి పరిశ్రమ నిర్వహించే రైతులు “సంవత్సరం పొడవునా పశుగ్రాస లభ్యత” అనే లక్ష్యంతో ప్రణాళిక రూపొందించుకోవాలి.
    • నీటి వసతి ఉన్న చోట బహువార్షిక పశుగ్రాసాలు.
    • వర్షాధార ప్రాంతాల్లో సీజనల్ పశుగ్రాసాలు.
    • అదనపు పచ్చిమేతను సైలేజీగా నిల్వ చేయడం.
    • పంట అవశేషాలను శాస్త్రీయ పద్ధతిలో ఎండుమేతగా నిల్వ చేయడం.
    • కాయజాతి పశుగ్రాసాల సాగు.
    • అత్యవసర పరిస్థితులకు ముందుగానే పశుగ్రాస బ్యాంకును ఏర్పాటు చేయడం.

II.నీటి లభ్యత ఆధారంగా పశుగ్రాసాల ఎంపిక
ఎల్నినో పరిస్థితుల్లో నీరు అత్యంత విలువైన వనరు. అందువల్ల నీటి లభ్యతను బట్టి పశుగ్రాసాలను ఎంపిక చేయాలి.

A.నీటి వసతి ఉన్న భూముల్లో:
హైబ్రిడ్ నేపియర్, గినీ గడ్డి, లూసర్న్, పేరాగడ్డి వంటి బహువార్షిక పశుగ్రాసాలను సాగు చేయవచ్చు.

B.నీటి లభ్యత తక్కువగా ఉన్న ప్రాంతాల్లో:
జొన్న, సజ్జ, మొక్కజొన్న వంటి సీజనల్ పశుగ్రాసాలను వర్షాధారంగా సాగు చేయవచ్చు.

C.నీరు నిలిచే ప్రాంతాల్లో:
పేరాగడ్డి వంటి రకాలను అనువైన పరిస్థితుల్లో సాగు చేయవచ్చు

III.ఎల్నినో సమయంలో పశుగ్రాస భద్రత కోసం రైతులు పాటించాల్సిన ముఖ్యమైన సూచనలు

  1. తోటలలో / చెట్ల నీడల్లో – అనువైన పశుగ్రాసాలు : గినిగడ్డి, (మకుని), స్టైలో
  2. మిశ్రమ పంటగా పనికివచ్చే అనువైన పశుగ్రాసాలు : అలసంద, స్టైలో
  3. చవుడు భూములలో- అనువైన పశుగ్రాసాలు : రోడ్స్ గడ్డి
  4. తక్కువ వర్షపాతము గల ప్రాంతాలకు – అనువైన పశుగ్రాసాలు : సజ్జ
  5. నల్లరేగడి భూములకు – అనువైన పశుగ్రాసాలు : ఆఫ్రికన్ టాల్ రకపు మొక్కజొన్న ఎస్.ఎస్.జి
  6. ఎఱ్ఱభూములు, తేలిక పాటి భూములకు – అనువైన పశుగ్రాసాలు : ఏకవార్షికాలు- ఎస్.ఎస్.జి, ఎమ్.పి.చారి, సజ్జరకాలు బహువార్షికాలు- స్టైలో
  7. బంజరు, పడావు భూములలో – అనువైన పశుగ్రాసాలు : స్టైలో, అంజాన గడ్డి
  8. నీరునిలువ ఉండు భూములలో – అనువైన పశుగ్రాసాలు : పేరాగడ్డి
  9. ఎండుమేతగా నిలువ చేయుటకు – అనువైన పశుగ్రాసాలు : వరిగడ్డి, జొన్నచొప్ప, మొక్కజొన్న చొప్ప, జనుము, అంజాన గడ్డి, గినిగడ్డి
  10. సైలేజి (పాతరగడ్డి) గా వాడుటకు – అనువైన పశుగ్రాసాలు : జొన్న, మొక్కజొన్న, నేపియర్ రకాలు
  11. యూరయాతో సుపోషకం చేసుకోవడానికి – అనువైన పశుగ్రాసాలు : వరిగడ్డి, ముక్కలుగా నరికిన జొన్నచొప్ప, మొక్కజొన్న చొప్ప
  12. ముక్కలుగా (చాఫింగ్) నరికి మేపుటకు – అనువైన పశుగ్రాసాలు : జొన్న, సజ్జ, మొక్కజొన్న రకాలు
    ఇలాంటి ముందస్తు ప్రణాళిక ఎల్నినో వంటి వాతావరణ ఒత్తిడి సమయంలో పశుగ్రాస కొరతను తగ్గించడంలో పశుగ్రాస భద్రత, సైలేజీ తయారీ మరియు contingency preparedness సహాయపడుతుంది.

డా. ఎం. గంగా దేవి, సీనియర్ సైంటిస్ట్ (అగ్రానమీ),
డా. ఎం. యుగంధర్ కుమార్ , ప్రిన్సిపల్ సైంటిస్ట్, డా. కె. రవిచంద్ర, సైంటిస్ట్,
డా. సౌజన్య లక్ష్మి, సైంటిస్ట్
కృషి విజ్ఞాన కేంద్రం, లాం, గుంటూరు. Ph: 9490035258

Read More
9 Sep, 2026
రైతునేస్తం0 commentsSeptember 9, 2026agri news

వర్తులాకార ఆర్థిక వ్యవస్థ – ఎన్‌డిడిబి వారి మృదా

భారతదేశంలో పాడి పరిశ్రమ సమగ్ర అభివృద్ధే లక్ష్యంగా నాడు డా. వర్గీస్ కురియన్- రైతుల భాగస్వామ్యం, సహకార సంఘాల ఏర్పాటు ద్వారా సుస్థిర భారత దేశ అభివృద్ధికి బీజం నాటారు. రైతుల సాధికారిత లక్ష్యంగా ప్రతి అడుగులో రైతుకు మార్గదర్శిలా నిలబడేలా జాతీయ పాడిపరిశ్రమాభివృద్ధి సంస్థ (ఎన్‌డిడిబి) గుజరాత్‌లోని ఆనంద్ కేంద్రంగా పనిచేస్తోంది. దీని ప్రభావంతోనే రైతు సాధికారిత, ప్రపంచంలోనే పాల ఉత్పత్తిలో భారత్ ప్రథమ స్థానంలో ఉండగలగడం, బలీయమైన గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థ, పోషకాల పూరిత పాలను అందించడం, భావితరాలకు సుస్థిర భవిష్యత్తు ఇవ్వగలగడం సాధ్యమైంది.




ఎన్‌డిడిబి పాడిపరిశ్రమ అభివృద్ధిపరంగా 6 సంస్థలను ఏర్పాటు చేసింది.
  1. 1974లో మదర్ డెయిరీ ఏర్పరిచి, శుద్ధీకరించిన పాలను వినియోగదారులకు చేరుస్తోంది.
  2. ఇండియన్ ఇమ్యునోజికల్స్‌ను 1982లో పశువుల్లో వచ్చే వ్యాధుల నివారణకు టీకాలను ఉత్పత్తి చేయడం, అంతేకాక, హెపటైటిస్‌లాంటి టీకాల ఉత్పత్తి చేయడం ద్వారా అటు పశువుల ఆరోగ్యం, ఇటు ప్రజల ఆరోగ్యానికి పెద్ద పీట వేసింది.
  3. 1978లో ఐడిఎంసి ని ఏర్పరిచి, దేశీయ పరిజ్ఞానంతో పాడి పరిశ్రమ పరికరాల ఉత్పత్తి ప్రారంభించింది. దీనివలన భారత్, డెయిరీ ఇంజనీరింగ్ రంగంలో స్వయం సమృద్ధత సాధించగలిగింది.
  4. 2010లో ఎన్‌డిఎస్ (ఎన్‌డిడిబి డెయిరీ సర్వీసెస్) స్థాపించి, సంస్థాగత నిర్మాణం ద్వారా పాడి పరిశ్రమల్లో పాల ఉత్పాదకత పెంపుదలకు కృషి చేస్తోంది. ఇప్పటికే దేశంలో 210 పైగా పాల ఉత్పత్తిదారుల కంపెనీలు ఏర్పడినాయి.
  5. 2022లో CALF (Centre for Analysis and Learning in Livestock and Food) ని ఏర్పరిచి, పాల నాణ్యతా పరీక్షలతో పాలనాణ్యతకు పెద్దపీట వేసింది.
  6. 2022లో MRIDA అనే సంస్థ ద్వారా పాడిపరిశ్రమలో వ్యర్థాలను పునరుపయోగంలో తెచ్చి పాడిరైతుకు వర్తులాకార ఆర్థిక వ్యవస్థవైపు అడుగులు వేసేలా చేసింది. దీనిద్వారా పశువుల మల, మూత్రాల నిర్వహణ, బయోగ్యాస్ ఉత్పత్తి, సేంద్రియ ఎరువులు ‘సుధన’ పేర తెచ్చి పాడిపరిశ్రమలో కొత్త అధ్యాయం సృష్టించింది. పశువుల పేడ, పర్యావరణానికి పీడగా భావిస్తున్న తరుణంలో ఎన్‌డిడిబి, దీని పునరుపయోగం ద్వారా పాడిరైతులను సుస్థిర అభివృద్ధి దిశగా ఎలా తీసుకెళ్ళాలో ఆలోచించగా, వెలిగిన ఆశాకిరణం ‘మృదా’. మార్చి 2025లో సుజుకి R & D సెంటర్‌తో చేతులు కలిపి భారత దేశంలో వీలైనన్ని బయోగ్యాస్ ప్లాంట్ల ఏర్పాటు ధ్యేయంగా ప్రయాణం ప్రారంభించింది. తొలుత పశువుల పాకలు, గోశాలల వద్ద బయోగ్యాస్ ప్లాంట్లు ఏర్పాటు చేసారు. ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని వారణాసి, గుజరాత్‌లోని వాసనాలలో ప్రయోగాత్మకంగా ప్రారంభించారు. రోజకు 65-70 మెట్రిక్ టన్నుల పేడ సేకరించి, దానికి గాను రైతులకు రూ. 150 లక్షలు చెల్లించగలిగారు. దీనిద్వారా దగ్గరలోని డెయిరీలకు బాయిలర్లకు ఇంధన సరఫరా, సుమారు 250 కిలో వాట్ల విద్యుత్ ఉత్పత్తి చేసి చూపించారు. రూట్‌గార్డ్, గ్రోమాక్స్ లాంటి పశువు…పేడ ఆధారిత ఉత్పత్తులు తయారు చేసి ‘సుధన’ పేర రైతులకు అందజేసారు. ‘గోబర్ సే సమృద్ధి’ ని సాకారం చేసి ‘కార్బన్ క్రెడిట్స్’ పొందగలిగేలా ఎన్‌డిడిబి కృషి చేస్తోంది. ప్రస్తుతం ఎన్‌డిడిబి, సస్టెయిన్ ప్లస్ అనే సంస్థ సహకారంతో 10000 ఇళ్ళలో 2 క్యూబిక్ మీటర్ల బయోగ్యాస్ ప్లాంట్ల ఏర్పాటుకు సహకరిస్తోంది. వివరాలకు జయేష్ చవాన్ – ఫోన్: 9405716326 ని సంప్రదించవచ్చు. దీని ధన లబ్ధిదారుని వాటాగా రూ. 11,262/-గా నిర్ధారించారు. ఏది ఏమైనా, దేశంలోనే అగ్రగామి సంస్థగా ఎన్‌డిడిబి వివిధ సేవల ద్వారా పాడి రైతుల అభివృద్ధికి అవిరళ కృషి చేస్తోంది. ఆనంద్‌లోని ఎన్‌డిడిబి సంస్థను ప్రతి ఒక్కరూ సందర్శిస్తే, పాడిరైతుల కోసం సంస్థ చేస్తోన్న కృషి తెలిసి వస్తుంది. ఇప్పటికే ఎన్‌డిడిబి సహకారంతో విజయ తెలంగాణ డెయిరీ ERP సేవలను కొనసాగిస్తోంది. ఇంకెన్నో ఆవిష్కరణలతో ఎన్‌డిడిబి అగ్రగామిగా ఉండాలని ఆశిద్దాం!
  • మధుసూదనరావు, జనరల్ మేనేజర్, విజయ డెయిరీ, హైదరాబాద్. ఫోన్: 9121160553

Read More
2 Sep, 2026
రైతునేస్తం0 commentsSeptember 2, 2026agri news

రైతు క్షేత్ర మరియు గృహ సంబంధిత అవసరాలు తీర్చే గృహలక్ష్మి బయోగ్యాస్ (గోబర్ గ్యాస్)

భారత దేశం బలమైన గ్రామీణ ఆర్ధిక వ్యవస్థ కలిగిన దేశంగా ప్రపంచ ఖ్యాతి పొందినది. కారణం భారత ఆర్ధిక వ్యవస్థ ఎక్కువ మోతాదులో ప్రత్యక్షంగా వ్యవసాయం ద్వారా మరియు పరోక్షం గాను వ్యవసాయ ఆధారిత ఉత్పతుల ఎగుమతులు, వాణిజ్య పంటల ద్వారా ఎక్కువ మూలధనం అందేది. గ్రామీణ ఆర్ధిక వ్యవస్ద ఎప్పుడూ స్ధిరంగా ఉండేది. ఇటు రైతులు మరియు వ్యవసాయ అనుబంధ కార్మికుల ఆర్థికపరమైన ప్రగతి పెరగడంతో పాటు వ్యవసాయ ఆధారిత ఉత్పత్తుల కర్మాగారాలు ప్రారంభించి పెట్టుబడి పెట్టి ఇటు ఉపాది కల్పనతో పాటు మంచి ఆర్ధిక ప్రగతిని సాధించేవారు. అంతే కాకుండా వ్యవసాయానికి పశు సంపదకు సంబందం వీడదీయలేనిది. కావున పాల ఉత్పత్తుల సంస్దలను ఏర్పాటు చేసి పాడి రైతులకు చేయూత అందించి ఇటు పశు పోషణలో గణనీయమైన అభివృద్ది సాధించారు. ప్రపంచమంతా ఆర్ధిక మాంధ్యంలో చిక్కుకొని పోయి అమెరికా, రష్యా వంటి అగ్ర రాజ్యాలు ఆర్ధిక పురోగతి దెబ్బ తిని ఆ దేశాల ప్రజలు విల విల లాడారు. అటు వంటి సమయంలో భారత ఆర్ధిక వ్యవస్ద దెబ్బ తినకుండా నిల్చొని ప్రపంచదేశాలకు ధీటుగా జవాబు ఇచ్చింది. దానికి ప్రధాన కారణాలు పైన పేర్కొన్న అంశాలే కానీ ప్రస్తుతం అంతా విరుద్ధంగా మారింది, గ్రామీణ ఆర్ధిక వ్యవస్థ చిన్నాభిన్నం అయింది. వ్యవసాయాన్ని పూర్తిగా తగ్గించి ఎక్కువమంది పట్టణాల వైపు తరలిపోతున్నారు. దీనికి ప్రధాన కారణం వ్యవసాయ వ్యయo పెరగడంతో పాటు నష్టాలు పెరగడంతో అధిక శారరిక శ్రమ, కూలీల ఖర్చులు అదనపు భారంగా మారడం వల్ల పూర్తిగా విఫలమయింది. దీనికి తోడు రైతుకు చేదోడు వాదోడు వుండే పశుపోషణ వ్యవస్దను పూర్తిగా నిర్లక్ష్య పరచడం కూడా ఒక ప్రధాన కారణం. నేల ఫల శక్తికి మూల కారణం అయిన సేంద్రియ ఎరువుల ఉత్పత్తి, కేవలం పశుపోషణ ద్వారా సాధ్యం అయ్యేది, ఈ పశుపోషణ ద్వారా వచ్చే సేంద్రియ పదార్దం నేలను సుదీర్గకాలం పదిలంగా ఉండేలా చేస్తుంది. కానీ ప్రస్తుత రైతులు సేంద్రియ ఎరువులు పూర్తిగా వదిలేసి కేవలం వాణిజ్య రసాయనిక ఎరువుల పైనే చొరవ చూపడం వల్ల నేలలో సేంద్రియ పదార్దం స్థితిగతులు పూర్తిగా తగ్గిపోయి నేల జీవ శక్తి క్షీణించి రసాయనిక ఎరువుల వల్ల నేల కలుషిత మై బీడు భూములుగా మారి పోయాయి. ఇది ఇలా ఉండగా ఒకప్పుడు గ్రామీణ ప్రాంతాలలో వంట చెరకు నిమిత్తం వృక్ష సంపద పైన మాత్రమే ఆధారపడే వారు. కానీ ఇప్పుడు పట్టణ ప్రాంతవాసుల వలే వంట గ్యాస్ కు పూర్తిగా అలవాటు పడినారు. ఒక వైపు శిలాజ ఇంధనాల ద్వారా వచ్చే గ్యాస్ వాడుక వల్ల వాటి ధరలు పెరగడంతో పాటు ప్రక్క దేశాల నుంచి దిగుమతి చేసుకొనే స్థితికి చేరగా శిలాజ ఇంధనాల తరుగుదల వలన, వివిధ దేశాల మధ్య యుద్ద వాతవరణాల వలన వంట గ్యాస్ ధరలు ఆకాశానికి అందేలా మారి ఇటు గ్రామీణ మరియు పట్టణ ప్రాంత వాసులకు అదనపు భారంగా మారింది. ముఖ్యంగా గ్రామీణ ఆర్ధిక వ్యవస్ద అభివృద్దికి సహకరించే సేంద్రియ ఎరువుల అవసరాన్ని తీర్చి నేల సారాన్ని పెంచే అధిక ఖర్చులతో కూడిన గ్యాస్ వంట బదులుగా పంట సంబంధిత వ్యర్దాలను, మరియు పశు వ్యర్ధాలతో అవాయు పరిస్దితులలో కుళ్ళింప చేసి అటు వంటకు గ్యాస్ మరియు ఇటు పోలానికి సేంద్రియ ఎరువును అందించవచ్చు. ఏమిటి ఆ పక్రియ అంటే బయోగ్యాస్ లేదా గోబర్ గ్యాస్ తయారీ విదానం. బయోగ్యాస్ ఉత్పత్తికి అవసరమగు అవాయు పరిస్దితుల్లో పని చేసే డైజెస్టర్ 1859లో ముoబై నగరంలో ఏర్పాటు చేసినప్పటికీ ఈ విదానం మొట్టమొదట జర్మన్ శాస్త్రవేత్తలు రెండవ ప్రపంచ యుద్ద సమయంలో బయోగ్యాస్ విధానాన్ని ఆధునికరణం చేసి సులభంగా వాడేలా చేశారు. ఒకప్పుడు బయోగ్యాస్ ఉత్పత్తిలో అగ్ర స్ధానంలో జెర్మనీ ఉన్నప్పటికీ ప్రస్తుతం మాత్రం చైనా దానిని అధికమించి అగ్రగామిగా ముందుకు వెళుతుంది. దానికి కారణం ఆ విధానంలో వున్న అధిక ఉపయోగాలే. మన దేశంలో కూడా భారతీయ వ్యవసాయ పరిశోధన స్ధానం బయోగ్యాస్ అభివృద్దికి అనేక పరిశోధనలు చేసి ఖాదీ గ్రామీణ పరిశ్రమల కమిషన్ సంస్ద ద్వారా ప్రజలకు సలహలు, సూచనలు, అవగహన కల్పిస్తున్నారు మరియు ప్రోత్సహిస్తున్నారు.

  1. బయోగ్యాస్ ప్లాంట్ మొత్తం అన్నీ విభాగాలను చూపించే నమూనా పటం

బయోగ్యాస్ తయారీ విధానం మరియు ముఖ్య విభాగాలు : బయోగ్యాస్ తయారీలో ముఖ్యంగా రెండు ప్రధాన విభాగాలు కలవు అవి ఒకటి వ్యర్ద పదార్థాలను సంగ్రహించే విభాగం, రెండవది వ్యర్ద పదార్థాలను అవాయు పరిస్దితుల్లో కుళ్ళింపజేసి బయోగ్యాస్ ఉత్పత్తి జరిపే డైజెస్టర్

కలిపే విభాగం (సంగ్రహణ విభాగం) :  ఈ విభాగం డైజెస్టర్ కు ప్రక్కన ఉండే భాగం. ఈ విభాగం ద్వారా బయోగ్యాస్ తయారీ కి అవసరం అగు వివిధ వృక్ష మరియు జంతు సంబందిత వ్యర్ద పధార్థాలు, గృహ సంబంధిత వ్యర్ధ పదార్దలను లోపలకి వేసి అవాయు పరిస్దితుల్లో కుళ్ళింపజేయడానికి పశువుల పేడ నాలుగు భాగాలు మరియు  ఐదు భాగాలు నీరు (4 : 5) కలిపి లోపలికి పోయాలి . ఈ విధంగా పోసిన (4 : 5)  నిష్పత్తి కలిపిన పశువుల పేడ మరియు నీరు డైజెస్టర్ల లో స్టార్టర్ పదార్దంగా పనిచేసి లోపలి వ్యర్ద పదార్థాలు మిధనోకోకస్, మిధనో బాసిల్లాస్ వంటి బ్యాక్టిరియా సూక్ష్మజీవుల వలన  అవాయు పరిస్ది తుల్లో కిణ్వవణ పక్రియ ద్వారా కుళ్ళింపజేసి మీథేన్ (బయోగ్యాస్)  విడుదల అగును.
  1. ఒకటవ రకమైన కదిలే ఢ్యుమ్ కలిగిన బయోగ్యాస్ ప్లాంట్ చిత్రం
  2. రెండవ రకమైన డైజెస్టర్ కదలని డ్యుమ్ కలిగిన బయోగ్యాస్ ప్లాంట్ చిత్రం
  3. మూడవ రకమైన దీన బంధు బయోగ్యాస్ ప్లాంట్ చిత్రం

డైజెస్టర్ : బయోగ్యాస్ (గోబర్ గ్యాస్) తయారీలో ముఖ్యమైన ప్రధాన విభాగం డైజెస్టర్ లేదా పేర్మెంటర్. బయోగ్యాస్ విభాగంలో ఇది మధ్యన ఉండి బయోగ్యాస్ తయారీకి సహకరించే అత్యంత కీలక విభాగం. సాధరణంగా బయోగ్యాస్ తయారీలో వాడే డైజెస్టర్ లేదా పేర్మెంటర్ ను మూడు రకాలుగా వర్గీకరించారు, అవి ఒకటి కదిలే ఢ్యుమ్ కలిగిన ఖాది గ్రామీణ పరిశ్రమలు కమిషన్ అభివృద్ది పరిచినది. ఈ రకపు డైజెస్టర్ ముడి ఇనుము లేదా స్టెయిన్ లెస్ స్టీల్ తో తయారు చేయబడి పరిమాణం పరంగా మధ్యస్థంగా ఉండును. సాధారణంగా భారత దేశంలో ఈ రకపు డైజెస్టర్లు ఎక్కువగా వాడుకలో కలవు. ఈ డైజెస్టర్ కు ఉన్న గొప్ప లక్షణం ఎటువంటి నష్టం లేకుండా మరొక ప్రాంతానికి బదిలీ చేసుకోవచ్చు మరియు మార్చుకోవచ్చు.
సాధారణంగా ఈ డైజెస్టర్ నేలలో 3.5 నుంచి 6.5 మీటర్ల లోతు మరియు 1.2 నుంచి 1.6 మీటర్ల వ్యాసార్దం గుంతను తవ్వి అందులో అమర్చాలి. పైన పేర్కొన్న కొలతలు సామాన్యంగా వాడేవి. ఈ కొలతలను బయోగ్యాస్ పరిమాణాన్ని బట్టి మార్చుకోవచ్చు. ఈ బయోగ్యాస్ డైజెస్టర్ లో రెండు గదులు కలవు. అవి మిశ్రమ విభాగం ద్వారా వేసే వ్యర్ద పదార్థాలు, వృక్ష మరియు జంతు సంబందిత వ్యర్ద పధార్థాలు, గృహ సంబంధిత వ్యర్ధ పదార్థాలను కుళ్ళింప జేసె డైజెస్టర్ . రెండవ గది డైజెస్టర్ ను రంద్రాలు కలిగిన గోడ ద్వారా వేరు చేయబడి కిణ్వన పక్రియ పూర్తి అయి బయోగ్యాస్ విడుదల జరిగిన తరువాత మిగిలిన పదార్దం ఆ రంద్రాల ద్వారా బయటకు వచ్చి చేరుకొనును. దీనిని మనం సేంద్రియ ఎరువుగా పాడి పంటలకు వాడుకోవచ్చు. డైజెస్టర్ పై భాగం కొద్దిగా వంపుగా వుండి ప్రెజర్ వాల్వుని కలిగి ఉండి వాలు కలిగిన పైపు ద్వారా వంట గదికి అమర్చుకొని వంట గ్యాస్ గా వాడుకోవచ్చు. ఈ పక్రియలో మొదట మిశ్రమ విభాగం ద్వారా వేసిన వ్యర్ద పదార్థాలు 4: 5 నిష్పత్తిలో వేసిన పేడ మరియు నీరు మిశ్రమం వల్ల కిణ్వన ప్రక్రియ జరిగి అవాయు పరిస్దితుల్లో మీథేన్ వాయువు అణువులు విడుదల అయి వంపు కలిగిన డైజెస్టర్ పై భాగాన్ని డీ కొని తడనం చెందడం ద్వారా పీడనం పెరిగి అన్నీ అణువులు ఒకదానికొకటి కలిసి బయోగ్యాస్ లేదా గోబర్ గ్యాస్ ను విడుదల చేయును. రెండవ రకమైన డైజెస్టర్ కదలని డ్యుమ్ కలిగిన జనతా రకం దీనిని చైనా దేశం వాళ్ళు అబివృద్ది పరిచినారు. దీనిని సాధరణంగా ఇటుక మరియు కాంక్రీట్ మిశ్రమంతో నేల లోపల నిర్మిస్తారు. ఇది పరిమాణం పరంగా పెద్దది ఎక్కువ బయోగ్యాస్ ఉత్పత్తికి ఉపయోగపడును. దీని జీవన కాల పరిమితి ఒకటి కదిలే ఢ్యుమ్ కలిగిన ఖాది గ్రామీణ పరిశ్రమలు కమిషన్ రకం తో పోల్చుకుంటే చాలా ఎక్కువ. మూడవ డైజెస్టర్ రకం దీనబంధు బయోగ్యాస్ దీనిని 1984లో ఎ. ఎఫ్. పి. ఆర్. ఓ అను నూడిల్లీకి చెందిన ఒక స్వచ్చంధ సంస్ద అభివృద్ది పరిచింది. ఇది కదిలే ఢ్యుమ్ కలిగిన ఖాది గ్రామీణ పరిశ్రమలు కమిషన్ రకం తో పోల్చితే సగం ధరలో తయారీ అగును. నిరుపేద ప్రజలకు భాగా అనుకూలం అగు డైజెస్టర్

బయోగ్యాస్ వలన కలిగే ఉపయోగాలు:

  • పశువుల పేడ మిశ్రమ ద్రావణం మరియు విచ్ఛిన్నం అగు వివిధ పదార్ధాల ద్వారా ఉత్పత్తి అయిన బయోగ్యాస్ ను ఇంటి వంటకు వాడుకోవచ్చు
  • కాంతి కోసం వాడే లాంతర్లలో నింపుకొని వాడుకోవచ్చు
  • రైతులకు సేంద్రియ ఎరువు లోటుని తీర్చి కావలసినంత సేంద్రియ ఎరువును సమకూర్చి ఆర్ధిక భారాన్ని తగ్గించి నేల ఆరోగ్యానికి కాపాడుటలో సహయపడును
  • పశుపోషణ అభివృద్దికి ప్రత్యక్షంగా ఉపయోగపడును. ఎలా అనగా బయోగ్యాస్ తయారీకి వాడే వ్యర్ధ పదార్ధాలలో అధిక భాగం పశువుల వ్యర్ధాలను వాడుతున్నారు. అంతే కాకుండా స్టార్టర్ పదార్ధంగా కూడా పశువుల పేడను వాడుట గమనించదగ్గ విషయం
  • విచ్చిన్నం అగు వ్యర్ధ పదార్ధాలను కుళ్ళింపజేయుట ద్వారా పర్యావరణ కాలుష్యాన్ని తగ్గించుటలో ఉపయోగపడును
  • సాధారణ పశువుల ఎరువుతో పోల్చుకుంటే బయోగ్యాస్ సేంద్రియ ఎరువులో ఎక్కువగా పోషకాలు ఉండును. అందులో నత్రజని (2-2.5 %), భాస్వరం ( 1.5%), పోటాషియం (1 %) .
  • బయోగ్యాస్ సేంద్రియ ఎరువులో అధికంగా సేంద్రియ కర్బనం మరియు హ్యూమస్ ఉండి నేలలో వివిధ జీవరాశుల అభివృద్దికి దోహదపడును.
  • ఎటువంటి నష్టం లేకుండా ఉష్ణశక్తి మరియు విద్యుత్ శక్తి పునరుద్దరణకు సహకరించును.
  • శిలాజ ఇంధనాల వాడుకను తగ్గించి వాటి స్ధానంలో బయోగ్యాస్ వాడుట ద్వారా పర్యావరణ కాలుష్యాన్ని తగ్గించి పర్యావరణ సమతుల్యతను కాపాడును.
  • వాయు కాలుష్యాన్ని తగ్గించి హరితగృహ వాయువుల ఉద్గారాల ద్వారా జరిగే నష్టాన్ని తగ్గించును.
  • మిగతా సేంద్రియ ఎరువులలాగా కాకుండా చెడు వాసన లేకుండా వుండును,
  • బయోగ్యాస్ ఈగలు మరియు దోమల పునరుత్పత్తిని తగ్గించును

బయోగ్యాస్ తయారీలోన అధిగ మించవలసిన సవాళ్లు :

  • బయోగ్యాస్ ప్లాంట్ నిర్మాణానికి అనగా డైజెస్టర్ మరియు సంగ్రహణ విభాగం తయారీ అధిక ఖర్చులతో కుడికున్నది.
  • ప్రతి రోజు పశువుల పేడ మరియు ఇతర విచ్ఛిన్నం అయ్యే వ్యర్ధాలు సేకరణ శ్రమతో పాటు స్వల్ప ఆర్ధికపరమైన ఇబ్బందితో కూడుకున్నది.
  • సాధారణ వంట గ్యాస్ తో పోల్చుకుంటే బయోగ్యాస్ తక్కువ శక్తి కలిగిన ఇంధనంగా ఉపయోగపడును
  • ఉష్ణోగ్రత తక్కువ ఉన్నట్లయితే బయోగ్యాస్ తయారీకి చాలా ఎక్కువ సమయం తీసుకొనును.
  • బయోగ్యాస్ ను తయారీ దగ్గర మాత్రమే వాడుకోవాలి. దీని నిల్వ మరియు రవాణా అధిక వ్యయంతో కూడుకున్న అంశాలు
  • బయోగ్యాస్ తో పాటుగా కార్బన్ డయాక్సైడ్, హైడ్రోజన్ సల్పేట్ వంటి వాయువులను వాడుకకు ముందు తొలగించాల్సిన అవసరం తప్పనిసరి
  • బయోగ్యాస్ ప్లాంట్ కు తగిన యాజమాన్య పద్దతులు పాటించకపోవడం వల్ల మీధేన్ వాయువు బయటకు విడుదల వలన హరిత వాయువుల మోతాదును పెంచడంతో పాటు మండే లక్షణం ఉండుట వలన అగ్ని ప్రమాదాలకు కారణం అగును
  • నైపుణ్యం కలిగిన వ్యక్తుల పర్యవేక్షణ మరియు శిక్షణ కలిగిన వ్యక్తులు ఉండి తగిన యాజమాన్య పద్దతులు పాటించుట వలన బయోగ్యాస్ తయారీలోని అవరోధాలను అధిగమించవచ్చు.

బయోగ్యాస్ తయారీలో తీసుకోవాల్సిన జాగ్రత్తలు :

  1. 60 ఘనపు అడుగులు లేదా 2 మీటర్3 పరిమాణం కలిగిన బయోగ్యాస్ తయారీకి రోజుకి కనీసం 45-55 కేజీల పేడ అవసరం అంటే దీని కోసం 5 ఆవులు లేదా 5 గేదెలు అవసరం
  2. మానవ విసర్జన పదార్ధాలను (నైట్ సాయిల్) రోజుకి 60 కేజీలు హోటల్స్ మరియు హాస్టల్స్ , ప్రజల మరుగుదొడ్డి నుంచి సంగ్రహించి కూడా బయోగ్యాస్ తయారు చేయవచ్చు.
  3. ఒక పశువుల పేడే కాకుండా పందుల, కోళ్ళ విసర్జక పదార్దలను కూడా బయోగ్యాస్ తయారీలో వాడవచ్చు.
  4. బయోగ్యాస్ తయారికీ వాడే డైజెస్టర్ కి సూర్యరశ్మి సరిపడ తగిలేలా చూసుకోవాలి దీనివలన డైజెస్టర్ అంతర భాగంలో కిణ్వన ప్రక్రియ త్వరగా జరిగి ఇటు మీధేన్ వాయువు తయారీలో మరియు సేంద్రియ ఎరువు తయారీలో ఎంత గానో ఉపయోగపడును,
  5. బయోగ్యాస్ ప్లాంట్ కు మరియు వంట గదికి మధ్య దూరం 20 మీటర్ల కన్నా ఎక్కువ ఉండకుండా చూసుకోవాలి.
  6. బయోగ్యాస్ ప్లాంట్ ను మరియు వంట గదిని కలిపే పైపును కొద్దిగా వాలుగా వుండేటట్లు చూసుకోవాలి.
  7. బయోగ్యాస్ ప్లాంట్ ఉంచుటకు గట్టిగా ఉండే నేలను ఎంపిక చేసుకోవడం ఉత్తమం
  8. బయోగ్యాస్ ప్లాంట్ ఉంచుటకు వాడే నేలలో నీటి ముంపు లేకుండా చూసుకోవాలి.
  9. బయోగ్యాస్ డైజస్టర్ ఇనుముతో తయారీ చేసినది అయితే అది త్రుప్పు పట్టకుండా రంగును వేసుకోవాలి.
  10. శీతకాలంలో డైజస్టర్ లో ఉష్ణ నష్టం జరగకుండా నివారించుటకు పైన వరి గడ్డి వేసుకోవాలి.
  11. పేడ ద్రావణం మరియు ఇతర పదార్థాల ద్వారా డైజెస్టర్లోనికి ఇసుక చేరకుండా ఉండేలా తగు జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి
  12. భాగా కుళ్లిన ఎక్కువ మొలాసిస్ ను శీతకాలంలో వేయరాదు, ఎందుకు అనగా దీని వలన సరిగా మండని బయోగ్యాస్ విడుదల అగును.
  13. అరటి మరియు గుర్రపు డెక్కలను 5 – 10 సెం,మీ కత్తిరించుకొని సంగ్రహణ విభాగం ద్వారా డైజస్టర్ లోకి పంపుకోవాలి.
  14. నీలగిరి లేదా యూకలిప్టస్ ఆకులను 5 రోజులు నీటిలో నానబెట్టిన మిశ్రమాన్ని పేడ ద్రావణం వేయడానికి ముందుగా వేసుకోవాలి.
  15. విచ్ఛిన్నం అగు గృహ మరియు ఇతర వ్యర్ధ పదార్థాలను చిన్న చిన్న ముక్కలుగా కత్తిరించికుని, వరి మరియు అరటి కాండం ముక్కలను పశువుల పేడ ద్రావణంతో కలిపి సంగ్రహణ విభాగం ద్వారా డైజస్టర్ లోకి పంపుకోవాలి.
  16. పశువుల పేడ ద్రావణం మిట్ట మధ్యాహ్నం డైజస్టర్ లోకి సంగ్రహణ విభాగం ద్వారా పంపుకోవాలి.
  17. ఉదయం మరియు సాయంత్రం బయోగ్యాస్ విడుదల అగు గొట్టం ద్వారా దేని సహయంతో నైనా డైజస్టర్ లోపలి భాగంలోని చెత్తను 50 సార్లు బాగా కలుపుకోవాలి. దీనివలన డైజెస్టర్ లో పేరుకు పోయిన తెట్టును సులభంగా తొలగించి బయోగ్యాస్ విడుదలకు సహకరించును. పై విధంగా గ్రామీణ ప్రాంతాలలో రైతులు బయోగ్యాస్ తయారీ విధానాన్ని అనుసరించుట వలన ఇంటికి కావలసిన వంట గ్యాస్ అందించుట తో పాటు రైతుకు కావల్సిన సేంద్రియ ఎరువు అందించుట వలన నేల ఆరోగ్యాన్ని కాపాడుటతో పాటు బయోగ్యాస్ తయారీకి పశువుల ఎరువు పశువుల నుంచి సంగ్రహించుట ద్వారా పశుపోషణ ప్రోత్సహించి రైతులు ఆర్ధికంగా ప్రగతికి ఉపయోగపడుతూ పరిసరాలలో వ్యర్ద పదార్దాల కాలుష్యం నుంచి కాపాడుతుంది. ఈ విధంగా రైతుకు అన్నీ రకాలుగా చేయూతను ఇవ్వడం వలన బయోగ్యాస్ ను రైతు క్షేత్ర మరియు గృహ సంబందిత అవసరాలు తీర్చే గృహలక్ష్మి అని పిలవడంలో అతిశయోక్తి లేదు.

టి. రాజశేఖర్, సిహెచ్. సీత రామ లక్ష్మి, ఎ. శీరిష, ఎమ్. చారుమతి, ఎన్ . భారతి, టి. శ్రీలత, ఎమ్. ముకుందరావు
వ్యవసాయ పాలిటెక్నిక్, ప్రాంతీయ వ్యవసాయ పరిశోధన స్ధానం, అనకాపల్లి
ఫోన్: 6304852859

Read More
31 Aug, 2026
రైతునేస్తం0 commentsAugust 31, 2026agri news

పశువైద్య రంగంలో కృత్రిమ మేధస్సు (Artificial Intelligence – AI) వినియోగం: భవిష్యత్ పశుసంవర్ధకానికి నూతన దిశ

పరిచయం
ప్రపంచవ్యాప్తంగా వ్యవసాయం మరియు పశుసంవర్ధక రంగాలలో సాంకేతిక పరిజ్ఞానం వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతోంది. ముఖ్యంగా కృత్రిమ మేధస్సు (Artificial Intelligence – AI) నేటి కాలంలో పశువైద్య రంగంలో విప్లవాత్మక మార్పులకు దారితీస్తోంది. పశువుల ఆరోగ్య సంరక్షణ, వ్యాధుల ముందస్తు గుర్తింపు, పాల ఉత్పత్తి పెంపు, సంతానోత్పత్తి నిర్వహణ, మేత నిర్వహణ మరియు వ్యవసాయ ఆధారిత నిర్ణయాలు తీసుకోవడంలో AI కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది. భారతదేశంలో కూడా పశుపాలక రైతులు ఆధునిక సాంకేతికతలను స్వీకరిస్తూ అధిక ఉత్పాదకత మరియు లాభదాయకత సాధిస్తున్నారు. AI ఆధారిత పరికరాలు, సెన్సర్లు, మొబైల్ యాప్‌లు మరియు డేటా విశ్లేషణ వ్యవస్థలు పశుసంవర్ధక రంగాన్ని స్మార్ట్ వ్యవస్థగా మార్చుతున్నాయి.

పశువుల ఆరోగ్య పర్యవేక్షణలో AI
పశువుల ఆరోగ్యాన్ని నిరంతరం పర్యవేక్షించడం ద్వారా వ్యాధులను ప్రారంభ దశలోనే గుర్తించడం సాధ్యమవుతోంది. ప్రస్తుతం పశువుల మెడకు లేదా కాళ్లకు ధరించే స్మార్ట్ కాలర్లు మరియు సెన్సర్లు శరీర ఉష్ణోగ్రత, కదలికలు, మేత తీసుకునే సమయం మరియు విశ్రాంతి వ్యవధిని నమోదు చేస్తాయి. ఈ సమాచారాన్ని AI సాఫ్ట్ వేర్ విశ్లేషించి జ్వరం, మాస్టిటిస్, జీర్ణ సమస్యలు లేదా ఇతర వ్యాధుల సంకేతాలను ముందుగానే గుర్తిస్తుంది. తద్వారా రైతులు మరియు పశువైద్యులు వెంటనే చికిత్స చర్యలు చేపట్టగలుగుతారు.

వ్యాధుల నిర్ధారణలో కృత్రిమ మేధస్సు
ఇటీవలి కాలంలో AI ఆధారిత మొబైల్ అప్లికేషన్లు పశువుల ఫోటోలు, వీడియోలు మరియు లక్షణాలను విశ్లేషించి సంభావ్య వ్యాధులను సూచిస్తున్నాయి. చర్మ వ్యాధులు, కుంటితనం (Lameness), మాస్టిటిస్, శ్వాసకోశ వ్యాధులు మరియు ఇతర అంటువ్యాధులను గుర్తించడంలో ఈ సాంకేతికత ఉపయోగపడుతోంది. కొన్ని దేశాల్లో ఎక్స్-రే, అల్ట్రాసౌండ్ మరియు ప్రయోగశాల పరీక్షల ఫలితాలను AI ద్వారా విశ్లేషించి వేగవంతమైన మరియు ఖచ్చితమైన నిర్ధారణ చేస్తున్నారు.

సంతానోత్పత్తి నిర్వహణలో AI
పాడి పశువులలో ఈస్ట్రస్ (Heat) గుర్తించడం రైతులకు ప్రధాన సవాలు. ప్రస్తుతం AI ఆధారిత సెన్సర్లు మరియు యాక్టివిటీ మానిటరింగ్ పరికరాలు పశువుల ప్రవర్తనలో మార్పులను గుర్తించి సరైన కృత్రిమ గర్భధారణ (AI) సమయాన్ని సూచిస్తున్నాయి.
దీని వల్ల:
• గర్భధారణ శాతం పెరుగుతుంది.
• ఖాళీ రోజులు తగ్గుతాయి.
• పాల ఉత్పత్తి మెరుగుపడుతుంది.
• రైతుల ఆదాయం పెరుగుతుంది.

పాల ఉత్పత్తి పెంపులో AI
ఆధునిక డెయిరీ ఫార్ములలో AI ఆధారిత మిల్కింగ్ సిస్టమ్స్ వినియోగంలోకి వస్తున్నాయి. ఈ వ్యవస్థలు ప్రతి పశువు పాల ఉత్పత్తి, పాల నాణ్యత, కొవ్వు శాతం మరియు ఆరోగ్య స్థితిని నమోదు చేస్తాయి.

AI విశ్లేషణ ద్వారా:
• అధిక ఉత్పత్తి చేసే పశువులను గుర్తించవచ్చు.
• పోషకాహార లోపాలను అంచనా వేయవచ్చు.
• పాల ఉత్పత్తిని మెరుగుపరచే సూచనలు పొందవచ్చు.

మేత నిర్వహణలో AI
పశువుల ఉత్పాదకతలో మేత కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. AI ఆధారిత ఫీడ్ మేనేజ్‌మెంట్ వ్యవస్థలు పశువు వయస్సు, బరువు, పాల ఉత్పత్తి మరియు శారీరక స్థితిని బట్టి సరైన మేత మిశ్రమాన్ని సూచిస్తాయి.

దీని వల్ల:
• మేత ఖర్చులు తగ్గుతాయి.
• పోషకాహార సమతుల్యత మెరుగుపడుతుంది.
• పాలు మరియు మాంస ఉత్పత్తి పెరుగుతుంది.

పౌల్ట్రీ రంగంలో AI
కోళ్ల పరిశ్రమలో AI వినియోగం వేగంగా పెరుగుతోంది. సెన్సర్లు మరియు కెమెరాల ద్వారా కోళ్ల కదలికలు, ఆహార వినియోగం, నీటి వినియోగం మరియు ఉష్ణోగ్రతలను నిరంతరం పర్యవేక్షిస్తారు.

AI వ్యవస్థలు:
• వ్యాధుల ప్రారంభ సంకేతాలను గుర్తిస్తాయి.
• మరణాల రేటును తగ్గిస్తాయి.
• ఉత్పత్తి సామర్థ్యాన్ని పెంచుతాయి.
• నిర్వహణ ఖర్చులను తగ్గిస్తాయి.

డ్రోన్లు మరియు రోబోటిక్స్ వినియోగం
అభివృద్ధి చెందిన దేశాల్లో డ్రోన్లు మరియు రోబోటిక్స్ పశుసంవర్ధక రంగంలో వినియోగిస్తున్నారు. డ్రోన్ల ద్వారా పెద్ద పశువుల మందలను పర్యవేక్షించడం, మేత భూముల పరిస్థితిని అంచనా వేయడం జరుగుతోంది. రోబోటిక్ మిల్కింగ్ యంత్రాలు మానవ శ్రమను తగ్గించి పాల సేకరణను వేగవంతం చేస్తున్నాయి.

తాజా AI సాంకేతికతలు
ప్రస్తుతం పశువైద్య రంగంలో అందుబాటులో ఉన్న ముఖ్యమైన AI సాంకేతికతలు:

  1. స్మార్ట్ కాలర్లు మరియు వేర్‌బుల్ సెన్సర్లు
  2. AI ఆధారిత హీట్ డిటెక్షన్ సిస్టమ్స్
  3. రోబోటిక్ మిల్కింగ్ యంత్రాలు
  4. AI వ్యాధి నిర్ధారణ మొబైల్ యాప్‌లు
  5. డ్రోన్ ఆధారిత పశు పర్యవేక్షణ
  6. ఆటోమేటిక్ ఫీడ్ మేనేజ్‌మెంట్ సిస్టమ్స్
  7. కంప్యూటర్ విజన్ ఆధారిత లేమ్‌నెస్ గుర్తింపు
  8. AI ఆధారిత పౌల్ట్రీ మేనేజ్‌మెంట్ ప్లాట్‌ఫార్మ్స్

రైతులకు కలిగే ప్రయోజనాలు
• వ్యాధుల ముందస్తు గుర్తింపు
• చికిత్స ఖర్చుల తగ్గింపు
• పాలు, మాంసం మరియు గుడ్ల ఉత్పత్తి పెంపు
• సంతానోత్పత్తి సామర్థ్యం మెరుగుదల
• మేత వినియోగ సామర్థ్యం పెంపు
• శ్రమ మరియు నిర్వహణ ఖర్చుల తగ్గింపు
• అధిక ఆదాయం మరియు లాభదాయకత

ముగింపు
కృత్రిమ మేధస్సు పశువైద్య మరియు పశుసంవర్ధక రంగంలో విప్లవాత్మక మార్పులకు నాంది పలుకుతోంది. వ్యాధుల ముందస్తు గుర్తింపు నుండి పాల ఉత్పత్తి పెంపు వరకు ప్రతి దశలో AI రైతులకు తోడ్పడుతోంది. భవిష్యత్తులో AI ఆధారిత సాంకేతికతల వినియోగం మరింత విస్తరించి, స్మార్ట్ పశుసంవర్ధక వ్యవస్థలను అభివృద్ధి చేస్తుంది. రైతులు, పశువైద్యులు మరియు విస్తరణ సంస్థలు ఈ సాంకేతికతలను స్వీకరించడం ద్వారా పశుసంవర్ధక రంగాన్ని మరింత లాభదాయకంగా మరియు స్థిరంగా తీర్చిదిద్దవచ్చు.

డా జె. సాయి కిరణ్ ( శాస్త్రవేత, ఎల్ పి ఎం), ఫోన్ : 8121451017
కృషి విజ్ఞాన కేంద్రం, పీవీ నరసింహారావు తెలంగాణ వెటర్నరీ యూనివర్సిటీ, మామునూరు, వరంగల్

Read More
24 Aug, 2026
రైతునేస్తం0 commentsAugust 24, 2026agri news

“పోషకాహారమే పశువుల పునరుత్పత్తికి పునాది”

పశుసంవర్ధకంలో అధిక లాభాలు పొందాలంటే పశువుల ఆరోగ్యం, పాల ఉత్పత్తి మాత్రమే కాకుండా వాటి పునరుత్పత్తి సామర్థ్యం కూడా చాలా ముఖ్యం. ఒక ఆవు లేదా గేదె సమయానికి ఈనకపోతే రైతుకు ఆర్థిక నష్టం కలుగుతుంది. ఈ సమస్యలలో చాలా వరకు సరైన పోషకాహారం లేకపోవడమే ప్రధాన కారణం.

పశువుల శరీరంలో అన్ని జీవక్రియలు సక్రమంగా జరిగేందుకు శక్తి, ప్రోటీన్లు, ఖనిజ లవణాలు, విటమిన్లు మరియు నీరు సమతుల మోతాదులో అవసరం. వీటిని సమతుల ఆహారం లేదా బ్యాలెన్స్‌డ్ ఫీడ్ అంటారు. శక్తినిచ్చే కార్బోహైడ్రేట్లు మరియు కొవ్వులు పశువుల శక్తి అవసరాలను తీరుస్తాయి.

ప్రసవం ముందు మరియు తర్వాత ప్రత్యేక పోషకాహారం ఇవ్వడం చాలా ముఖ్యం. దీనివల్ల పశువులు త్వరగా కోలుకుని మళ్లీ సమయానికి గర్భం దాల్చుతాయి. అలాగే పశువులకు క్రమం తప్పకుండా క్రి మినాశక మందులు వేయించడం, శుభ్రమైన నీరు అందించడం అవసరం.

  1. శక్తినిచ్చే ఆహారం: ధాన్యాలు, మొక్కజొన్న, జొన్న, బార్లీ, గోధుమ పొట్టు వంటి పదార్థాలు పశువులకు శక్తిని అందిస్తాయి. పశువులకు తగిన శక్తి అందకపోతే అవి బలహీనంగా మారి, వేడి లక్షణాలు సరిగా కనిపించవు. గర్భధారణ శాతం కూడా తగ్గుతుంది. ప్రసవం తర్వాత శక్తి లోపం ఉంటే పశువులు తిరిగి గర్భం దాల్చడానికి ఎక్కువ సమయం పడుతుంది.
  2. ప్రోటీన్ల ప్రాముఖ్యత: ప్రోటీన్లు శరీర కణాల నిర్మాణానికి, ఎదుగుదలకు మరియు పునరుత్పత్తి అవయవాల పనితీరుకు చాలా అవసరం. నూనె గింజల పిండి, పత్తి గింజల పిండి, సోయాబీన్ మీల్, శనగ చొప్ప వంటి పదార్థాలు మంచి ప్రోటీన్ వనరులు. ప్రోటీన్ లోపం ఉంటే ఆడ పశువుల్లో అండోత్పత్తి సరిగా జరగదు. మగ పశువుల్లో వీర్య నాణ్యత తగ్గుతుంది.
  3. ఖనిజ లవణాలు పునరుత్పత్తిలో కీలక పాత్ర: కాల్షియం మరియు ఫాస్ఫరస్ ఎముకల బలానికి మాత్రమే కాకుండా గర్భధారణకు కూడా అవసరం. కాపర్, కోబాల్ట్, జింక్, సెలీనియం వంటి సూక్ష్మ ఖనిజాలు పశువుల సంతానోత్పత్తి సామర్థ్యాన్ని పెంచుతాయి. వీటి లోపం వల్ల గర్భస్రావాలు, వంధ్యత్వం, పిల్లలు బలహీనంగా పుట్టడం వంటి సమస్యలు వస్తాయి. అందుకే పశువులకు ప్రతిరోజూ మినరల్ మిక్చర్ ఇవ్వడం చాలా మంచిది.
  4. విటమిన్లు: ముఖ్యంగా విటమిన్ A, D మరియు E పునరుత్పత్తికి చాలా అవసరం.
    విటమిన్ A లోపం వల్ల వేడి లక్షణాలు తగ్గిపోవచ్చు. విటమిన్ D ఎముకల బలానికి అవసరం. విటమిన్ E మరియు సెలీనియం కలిసి పనిచేసి గర్భాశయ ఆరోగ్యాన్ని మెరుగుపరుస్తాయి. పచ్చి గడ్డి మరియు నాణ్యమైన మేతలో ఇవి సహజంగా లభిస్తాయి.
  5. నీటి ప్రాముఖ్యత: శుభ్రమైన నీరు సరిపడా ఇవ్వకపోతే ఆహారం జీర్ణం సరిగా కాదు. పాల ఉత్పత్తి తగ్గుతుంది. శరీరంలో జీవక్రియలు దెబ్బతిని పునరుత్పత్తి సామర్థ్యం తగ్గుతుంది. వేసవికాలంలో మరింత ఎక్కువ నీరు అవసరం.
  6. గర్భధారణ సమయంలో పోషకాహారం : గర్భిణీ పశువులకు సాధారణ ఆహారంతో పాటు అదనపు పోషకాలు ఇవ్వాలి. ముఖ్యంగా చివరి మూడు నెలల్లో పిల్ల ఎదుగుదల ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఈ సమయంలో సరైన ఆహారం ఇవ్వకపోతే పిల్ల బలహీనంగా పుడుతుంది. అలాగే ప్రసవం తర్వాత పాల ఉత్పత్తి కూడా తగ్గుతుంది.

ప్రసవం తర్వాత పశువుల సంరక్షణ కూడా ఎంతో ముఖ్యం.ప్రసవం జరిగిన వెంటనే తగినంత నీరు, సులభంగా జీర్ణమయ్యే ఆహారం ఇవ్వాలి. ఖనిజ లవణాలు మరియు శక్తినిచ్చే ఆహారం ఇవ్వడం ద్వారా పశువు త్వరగా కోలుకుంటుంది. తద్వారా తిరిగి సమయానికి గర్భం దాల్చుతుంది.

  1. పచ్చిమేత ప్రాముఖ్యత :

నేపియర్ గడ్డి, జొన్న గడ్డి, మక్క సైలేజ్, లూసెర్న్ వంటి పచ్చిమేతల్లో మంచి పోషకాలు ఉంటాయి. పచ్చిమేత ఇవ్వడం వల్ల జీర్ణక్రియ మెరుగవుతుంది. పాల ఉత్పత్తి పెరుగుతుంది. పునరుత్పత్తి సమస్యలు తగ్గుతాయి.

రైతు సోదరులారా,
పశువులలో కనిపించే అనేక పునరుత్పత్తి సమస్యలకు సరైన పోషకాహారం ద్వారానే పరిష్కారం లభిస్తుంది. సమతుల ఆహారం, మినరల్ మిక్చర్, పచ్చిమేత, పరిశుభ్రమైన నీరు మరియు క్రమం తప్పని ఆరోగ్య పరీక్షలు ఉంటే పశువులు ఆరోగ్యంగా ఉండి సమయానికి ఈనుతాయి. దీంతో పాల ఉత్పత్తి పెరిగి రైతు ఆదాయం కూడా మెరుగుపడుతుంది.

పశువుల పునరుత్పత్తి సామర్థ్యం మెరుగుపరచడానికి అనుగుణంగా కొన్ని సూచనలను కింద ఇవ్వడం జరిగింది

  • పశువులకు సరైన సమయానికి, సరైన మోతాదులో ఆహారం ఇవ్వడం వల్ల వేడి లక్షణాలు స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. దీంతో కృత్రిమ గర్భధారణ సరైన సమయంలో చేయగలుగుతారు.
  • ప్రసవం తర్వాత ఎక్కువకాలం ఈనకపోవడానికి ప్రధాన కారణాల్లో పోషకాల లోపం ఒకటి. సమతుల ఆహారం ఇవ్వడం ద్వారా “సర్వీస్ పీరియడ్” తగ్గుతుంది.
  • అధిక పాల ఉత్పత్తి ఇచ్చే పశువులకు సాధారణ పశువుల కంటే ఎక్కువ శక్తి మరియు ప్రోటీన్లు అవసరం. లేకపోతే శరీర బరువు తగ్గి పునరుత్పత్తి సమస్యలు వస్తాయి.
  • శరీర స్థితి స్కోర్ (Body Condition Score) సరైన స్థాయిలో ఉండాలి. చాలా లావుగా ఉన్నా, చాలా సన్నగా ఉన్నా గర్భధారణ శాతం తగ్గుతుంది.
  • పొడి దశలో (Dry period) సరైన పోషకాహారం ఇవ్వడం తదుపరి పాల ఉత్పత్తి మరియు పునరుత్పత్తి పనితీరును మెరుగుపరుస్తుంది.
  • ప్రసవానికి ముందు “స్టీమింగ్ అప్” పద్ధతిలో క్రమంగా అదనపు కాన్ సన్‌ట్రేట్ ఆహారం ఇవ్వడం వల్ల ప్రసవం సాఫీగా జరుగుతుంది మరియు పాల ఉత్పత్తి పెరుగుతుంది.
  • గర్భాశయ ఆరోగ్యం మెరుగుపడటానికి విటమిన్ E మరియు సెలీనియం ముఖ్యపాత్ర పోషిస్తాయి. ఇవి గర్భాశయ ఇన్ఫెక్షన్లను తగ్గిస్తాయి.
  • మినరల్ మిక్చర్ ను నిరంతరం ఇవ్వడం వల్ల “సైలెంట్ హీట్” సమస్యలు తగ్గుతాయి.
  • పచ్చిమేతలో ఉండే సహజ విటమిన్లు మరియు ఖనిజాలు హార్మోన్ల సమతుల్యతను కాపాడుతాయి.
  • వేసవికాలంలో వేడి ఒత్తిడి (Heat stress) వల్ల పశువులలో గర్భధారణ శాతం తగ్గుతుంది. ఈ సమయంలో చల్లటి నీరు, ఆకుకూర మేత మరియు ఖనిజ లవణాలు ఇవ్వడం చాలా అవసరం.
  • సరైన ఆహారం ఇచ్చిన పశువుల్లో గర్భస్రావాలు తక్కువగా ఉంటాయి మరియు ఆరోగ్యకరమైన దూడలు పుడతాయి.
  • మగ పశువుల్లో కూడా పోషకాహారం చాలా ముఖ్యం. సరైన ప్రోటీన్, జింక్ మరియు విటమిన్లు ఉంటే వీర్య నాణ్యత మెరుగుపడుతుంది.
  • కాల్షియం లోపం వల్ల ప్రసవానంతర సమస్యలు, ముఖ్యంగా మిల్క్ ఫీవర్ వచ్చే అవకాశాలు ఎక్కువగా ఉంటాయి.
  • ఆహారంలో అకస్మాత్తుగా మార్పులు చేయకూడదు. అలా చేస్తే జీర్ణక్రియ దెబ్బతిని పునరుత్పత్తిపై ప్రభావం పడుతుంది.
  • సైలేజ్ మరియు హే వంటి నిల్వ మేతలను సరైన పద్ధతిలో ఉపయోగించడం ద్వారా సంవత్సరమంతా పోషకాహారం అందించవచ్చు.
  • కృమినాశక మందులు వేయకపోతే పశువులు తీసుకునే పోషకాలు పూర్తిగా శరీరానికి అందవు. అందుకే క్రమం తప్పకుండా డీవార్మింగ్ చేయాలి.
  • పరిశుభ్రమైన మేత మరియు నీరు ఇవ్వడం ద్వారా వ్యాధులు తగ్గి పునరుత్పత్తి సామర్థ్యం మెరుగుపడుతుంది.
  • పోషకాహారం సరైన స్థాయిలో ఉంటే పశువుల హార్మోన్ల ఉత్పత్తి సక్రమంగా జరిగి సమయానికి అండోత్పత్తి జరుగుతుంది.
    అందువల్ల “పోషకాహారమే పశువుల పునరుత్పత్తికి పునాది” అనే విషయాన్ని ప్రతి రైతు గుర్తుంచుకోవాలి.

Dr.K.Archana, Assistant Professor
College of Veterinary Science, Korutla. Ph: 8096871067

Read More