ఏ మాత్రం హుషారు లేక, యజమానిని, తోటి గోవులను పట్టించుకోకుండా వుంటుంది. బాధతో వున్నప్పుడు తల వాల్చి, చెవులు వేళ్ళాడవేసి, కాంతి లేని కళ్ళతో, కన్నీరు కారుస్తూ, కనుగుంటలు వదిలి, ముట్టె తడి ఆరిపోయి వుంటుంది.
వెంట్రుకలు నిక్కపొడిచి, రోమాలు నల్ల కప్పు వేసి, ముణగదీసుకొని, డొక్కలో తల పెట్టుకొని పడుకుంటుంది.
చలాకీతనంలేక స్తబ్ధుగా వున్నట్లుగా, ప్రశాంతత లేక అస్థిరంగా కదులుతున్నట్లుగా, హుషారుగా లేక దుఃఖంతో బాధపడుతున్నట్లుగా అసాధారణ చర్యలు, నడక, నిలబడే పడుకునే విధానాలు, ముఖకవళికలు, ప్రవర్తనను బట్టి గోవును చూడగానే, అనారోగ్యంతో వున్నట్లు తేలికగా గ్రహించగలిగే వీలుంటుంది.
ఇంకా ముట్టెవిరుస్తూ, ముక్కుల వెంట నీరు, చీమిడి కారుస్తూ, శ్వాస దుర్వాసనతో వుండి, ఆయాస పడుతూ, మలుగుతూ, మందకొడిగా వుంటుంది.
ఎంతో జాలిగా అరుస్తూ, అలసటగా, అసౌకర్యంగా కదులుతూ, వణుకుతూ, కాళ్ళు తడబడుతూ, నిలబడలేక పోతుంది.
నోటి వెంట చొంగ కారుస్తూ, చిక్కని నురుగు వేస్తూ, పళ్ళు నూరుతూ, నాలుక ఆడించలేకుండా వుంటుంది.
ఆకలి మందగించి, మేత మేయక లేదా అరమేత మేస్తూ, నీరు త్రాగక, నెమరు వేయక, చర్మంపై, ముఖంపై వాలిన ఈగలను తోలుకోలేక, నిస్త్రాణంగా వుంటుంది.
జాలిగా, దిగాలుగా, బాధవున్న భాగాన్ని తరచూ చూస్తూ, నాకుతూ, కాళ్లతో తన్నుతూ వుంటుంది.
మలమత్రాలు రాకపోవచ్చు లేదా తక్కువ, ఎక్కువ పరిమాణంలో, ముక్కుతూ, బాధ పడుతూ, రంగు మారి, దుర్వాసనతో, పలుచగా, గట్టిగా చీము, రక్తంతో కూడి వుండవచ్చు.
దూడను కుడవనివ్వకపోవచ్చు. పాలు ఇవ్వకపోవచ్చు లేదా తగ్గవచ్చు, పొదుగు పట్టుకోనివ్వకపోవచ్చు.
రైతునేస్తం ప్రచురణ ‘గో-సంజీవని’ పుస్తకం కొరకు సంప్రదించండి: 96 76 79 77 77కు సంప్రదించండి.
ఎల్‌నినో ప్రభావంతో రాయలసీమ మరియు తక్కువ వర్షపాత ప్రాంతాల్లో వర్షపాతం లోటు, వర్షాల మధ్య ఎక్కువ విరామాలు, అధిక ఉష్ణోగ్రతలు మరియు నేలలో తేమ కొరత ఏర్పడే అవకాశం ఉన్నందున, రైతులు జొన్న సాగులో వాతావరణ అనుకూల (Climate-resilient) యాజమాన్య పద్ధతులను పాటించడం ద్వారా ఎల్‌నినో ప్రభావం నుంచి పంటను కొంతవరకు కాపాడుకోవచ్చు.
సెప్టెంబర్- అక్టోబర్ మాసాలలో కురిసే వర్షాల ద్వారా లభించే నేల తేమను సద్వినియోగం చేసుకొని జొన్నను సాగు చేయడం రాయలసీమతో పాటు ఇతర మెట్ట ప్రాంతాల రైతులకు ఒక మంచి ప్రత్యామ్నాయంగా ఉంటుంది. జొన్న పంట తక్కువ నీటి లభ్యతను తట్టుకోవడంతో పాటు, అధిక ఉష్ణోగ్రతలు మరియు వర్షపాతం అనిశ్చిత పరిస్థితులను తట్టుకునే సామర్థ్యం కలిగి ఉండటం వల్ల ఈ పరిస్థితుల్లో అనుకూలమైన పంటగా నిలుస్తుంది.
అయితే, ఎల్‌నినో పరిస్థితుల్లో జొన్నలో సకాలంలో విత్తడం, స్వల్పకాలిక మరియు కరువు/వర్షాభావాన్ని తట్టుకునే రకాలను ఎంపిక చేసుకోవడం, సరైన మొక్కల సాంద్రతను పాటించడం, సమతుల్య ఎరువుల యాజమాన్యం, సకాలంలో కలుపు నివారణ, నేల తేమ సంరక్షణ మరియు సమగ్ర చీడపీడల యాజమాన్యం వంటి పద్ధతులను తప్పనిసరిగా పాటించడం ద్వారా పంట దిగుబడిని స్థిరంగా పొందే అవకాశం ఉంటుంది.
జొన్న సాగుకు ముఖ్యమైన యాజమాన్య పద్ధతులు:
నేలలో తగినంత తేమ ఉన్నప్పుడే విత్తాలి: వర్షం పడిన వెంటనే పొడిగా ఉన్న నేలలో విత్తకుండా, నేలలో తగినంత తేమ ఏర్పడిన తరువాత మాత్రమే విత్తాలి. విత్తిన తరువాత ప్రారంభ దశలో తేమ కొనసాగేందుకు అనుకూలమైన వర్షపాత పరిస్థితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. స్థానిక వాతావరణ సూచనలను పరిశీలించి విత్తే నిర్ణయం తీసుకోవడం మంచిది.
స్వల్పకాలిక, కరువు తట్టుకునే రకాలను ఎంచుకోవాలి: ఎల్‌నినో పరిస్థితుల్లో వర్షపాతం అనిశ్చితంగా ఉండే అవకాశం ఉన్నందున, స్వల్పకాలికంగా కోతకు వచ్చే, బెట్ట పరిస్థితులను తట్టుకోగల మరియు స్థానిక వాతావరణ పరిస్థితులకు అనుకూలమైన సిఫారసు చేసిన జొన్న రకాలు లేదా సంకరాలను ఎంపిక చేసుకోవాలి. నంద్యాల ప్రాంతీయ వ్యవసాయ పరిశోధనా స్థానం నుంచి విడుదలైన ఎన్.టి.జె.-5 (తెల్ల జొన్న) మరియు ఎన్-15 (పచ్చ జొన్న) రకాలు తక్కువ వర్షపాతం గల ప్రాంతాల వాతావరణ పరిస్థితులకు అనుకూలమైన రకాలుగా గుర్తింపు పొందాయి. రైతులు ధృవీకరించిన, నాణ్యమైన విత్తనాన్ని మాత్రమే వినియోగించి, వర్షపాతం లభ్యత మరియు స్థానిక పరిస్థితులకు అనుగుణంగా సరైన రకాన్ని ఎంపిక చేసుకోవాలి.
విత్తే సమయం, సరైన విత్తన మోతాదు మరియు మొక్కల సాంద్రత పాటించాలి: జొన్న పంటను సెప్టెంబర్ మొదటి వారం నుండి అక్టోబర్ రెండవ పక్షం వరకు వేసుకోవచ్చు. సాధారణంగా ఎకరాకు 3–4 కిలోల నాణ్యమైన విత్తనం ఉపయోగించాలి. వరుసల మధ్య 45 సెం.మీ., మొక్కల మధ్య 10–15 సెం.మీ. దూరం ఉండేలా విత్తాలి. విత్తనాన్ని సుమారు 2–3 సెం.మీ. లోతులో వేయాలి. ఎల్‌నినో పరిస్థితుల్లో నేల తేమ పరిమితంగా ఉండే అవకాశం ఉన్నందున అధిక మొక్కల సాంద్రతను నివారించాలి.
విత్తనశుద్ధి తప్పనిసరిగా చేయాలి: విత్తన శుద్ధి పద్ధతులను పాటించడం ద్వారా మొలక దశలో వచ్చే విత్తన, నేల ద్వారా సంక్రమించే తెగుళ్లను నివారించవచ్చు.
సేంద్రియ పదార్థాల వినియోగానికి ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి: బాగా కుళ్లిన పశువుల ఎరువును ఎకరాకు 4–5 టన్నుల వరకు విత్తే ముందు నేలలో కలపాలి. దీనివల్ల నేల భౌతిక లక్షణాలు, తేమ నిల్వ సామర్థ్యం మరియు పోషకాల లభ్యత మెరుగుపడతాయి. పంట అవశేషాలను కాల్చకుండా నేలలో కలపడం లేదా తగిన విధంగా సంరక్షించడం కూడా నేల తేమ పరిరక్షణకు ఉపయోగపడుతుంది.
ప్రారంభ దశలోనే కలుపు నివారణ చేపట్టాలి: జొన్న పంటలో ప్రారంభ దశలో కలుపు మొక్కల సమస్య ఎక్కువగా ఉంటుంది. కాబట్టి విత్తిన 15–20 రోజుల్లో మొదటి కలుపు నివారణ, అవసరమైతే 30–35 రోజుల్లో రెండోసారి కలుపు నివారణ చేపట్టాలి. వరుసల మధ్య అంతరకృషి చేయడం ద్వారా కలుపును నియంత్రించడంతో పాటు నేల తేమను సంరక్షించవచ్చు.
వర్షపు నీటిని సద్వినియోగం చేసుకోవాలి: ఎల్‌నినో పరిస్థితుల్లో వర్షాలు తక్కువగా ఉన్నా, అప్పుడప్పుడు కురిసే వర్షపు నీటిని వృథా కాకుండా పొలంలోనే సాధ్యమైనంత ఎక్కువగా నిలుపుకొని నేలలోకి ఇంకేలా చూసుకోవాలి. ఇందుకోసం వర్షం వచ్చిన వెంటనే పొలంలో నీరు వేగంగా బయటకు వెళ్లకుండా సాధ్యమైనంత వరకు పొలాన్ని సమతలంగా ఉంచడం, పొలంలో చిన్న చిన్న అడ్డుకట్టలు ఏర్పాటు చేయడం, వరుసల మధ్య అంతరకృషి చేయడం వంటి సులభమైన పద్ధతులను పాటించాలి.
అలాగే వర్షం తరువాత నేలపై తేమను ఎక్కువ కాలం నిలుపుకోవడానికి కలుపు మొక్కలను సకాలంలో తొలగించి, అవసరమైతే పంట అవశేషాలను నేలపై ఉంచడం మంచిది. అయితే అధిక వర్షం వచ్చినప్పుడు పొలంలో నీరు నిలిచిపోకుండా అదనపు నీటిని బయటకు పంపేలా చూసుకోవాలి.
కీలక దశల్లో నీటిని సమర్థంగా వినియోగించాలి: నీటి వసతి ఉన్న రైతులు పరిమిత నీటిని పంటకు అత్యంత అవసరమైన పూత మరియు గింజ ఏర్పడే దశల్లో వినియోగించాలి. అధిక నీటిపారుదల చేయకుండా పంట అవసరానికి అనుగుణంగా నీటిని అందించాలి.
చీడపీడలు, తెగుళ్లపై అప్రమత్తత: వర్షాభావం, బెట్ట పరిస్థితుల్లో పంట బలహీనపడే అవకాశం ఉన్నందున కాండం తొలుచు పురుగు, మొవ్వ తొలిచే ఈగ, కాండం తొలుచు పురుగు తదితర చీడపీడలను రైతులు తరచుగా గమనించాలి. అదేవిధంగా ఆకు మచ్చ తెగుళ్లు, కంకి/గింజలకు సంబంధించిన తెగుళ్లను ప్రారంభ దశలోనే గుర్తించి నివారణ చర్యలు చేపట్టాలి.
కోత మరియు నిల్వ; జొన్న కంకులు పూర్తిగా పక్వానికి వచ్చిన తరువాత కోత చేపట్టాలి. గింజల్లో అధిక తేమ ఉన్నప్పుడు నిల్వ చేయకుండా, సురక్షితమైన తేమ స్థాయికి బాగా ఎండబెట్టి శుభ్రమైన, పొడి ప్రదేశంలో నిల్వ చేయాలి. గోదాములను ముందుగానే శుభ్రపరచి, తేమ లేకుండా ఉంచడం ద్వారా నిల్వలో పురుగు, శిలీంధ్రాల సమస్యలను తగ్గించవచ్చు.
డా. ఎస్. ఇషా పర్వీన్, శాస్త్రవేత్త (వృక్ష ప్రజననం), డా. కె. అరుణ్ కుమార్, శాస్త్రవేత్త (సస్య ఉత్పత్తి), డా. వి. జయలక్ష్మి, పరిశోధన సహ సంచాలకులు ప్రాంతీయ వ్యవసాయ పరిశోధనా స్థానం, నంద్యాల. Ph: 7013020221
ఇది ఒక చిన్న బహువార్షికపు మొక్క, కాండము భూమిలోపలే ఉంటుంది. దీని ఆకులు లేతగా, బల్లెం ఆకారములో చిన్నవిగా ఉంటాయి. పసుపు పచ్చ పువ్వులు పూస్తాయి. ఫలాలు, విత్తనములు నల్లగా దీర్ఘచతురస్రాకారంలో ఉంటాయి. సన్నగా సుమారు 10 సెం.మీ. పొడవు దుంపలుంటాయి. ఇది దుంపల ద్వారా వ్యాప్తి చెందుతుంది.
సాధారణ నామం : మ్యాంగో జింజర్, ఆమ్ అద్రక్ శాస్త్రీయ నామం : కర్కుమా అమాడ కుటుంబం: జింజిబెరేసి
ఉపయోగాలు : ఔషధరంగంలో …
మామిడి అల్లం దుంప, కొమ్ములు ఆవిరయ్యే తైలం మరియు కొన్ని ఘాటైన రసాయనాలు కలిగి ఉండి ఔషధములలో వాడబడుతుంది. తైలం (1.1%) నందు లినాలూల్, మిర్సిన్, ఆసిమిన్, శాఫ్రోల్ మరియు లినాలైల్ ఎసిటేట్ అనబడు రసాయనాలు ఉంటాయి.
మామిడి అల్లం చలవ చేయుటకు, జీర్ణశక్తిని పెంచుటకు, వంటలలో ఉపయోగిస్తారు. దీని దుంపలను నూరి అందులో సారాయిని, కోడిగుడ్డు సొనను వేసి కలిపి తట్టువేసిన, కనబడని దెబ్బలు, గాయాలు, నొప్పులు హరించును. దీని దుంపలు సెగరోగం, నీళ్ళవేరచనాలను అరికడతాయి. కామ ప్రవృద్ధికి, మూత్రమును సులువుగా జారీచేయుటకు, కడుపులో పుండ్లకు, చర్మవ్యాధులు, శ్వాసకోశవ్యాధులు, మలబద్ధకం నివారణకు, చెవినొప్పిని తగ్గించుటకు దీనిని ఉపయోగించెదరు. దుంప కొమ్ములతో చట్నీచేసి ఉపయోగించిన ఆకలి వృద్ధి చేస్తుంది.
మామిడి అల్లం దుంపపొడి గోధుమ నిల్వ ధాన్యంలో ఆశించే సైటోఫిలస్ ఒరైజెని అత్యంత సమర్ధవంతంగా ఎక్కువ పురుగులను చంపి, పెద్ద పురుగుల విడుదలను తగ్గించింది (పటేల్, 2006).
మామిడి అల్లం ఇథనాల్ ద్రావణం యాంటీబాక్టీరియల్, యాంటిఫంగల్ చర్యలను ప్రదర్శించింది (హారిట్, అతని అనుచరులు, 2013).
మామిడి అల్లం దుంపలో శక్తివంతమైన కీటకనాశక చర్య ప్రదర్శించే రసాయనాలున్నాయి (జగజీవన్‌రామ్, అతని అనుచరులు, 2014).
మామిడి అల్లం ఎసెన్షియల్ ఆయిల్ హౌస్‌ఫ్లెå, మస్కాడొమెస్టికపై 100% వికర్షక చర్యను ప్రదర్శించింది (సింగ్ అండ్ సింగ్, 1991)
మామిడి అల్లం ఎసెన్షియల్ ఆయిల్ చెరకు పంట నాశించే ఒడొంటో టెర్మెస్ ఒబెసస్‌పై కీటకనాశక చర్యను ప్రదర్శించింది (గుర్దీప్‌సింగ్, అతని అనుచరులు, 2002).
మామిడి అల్లం ద్రావణం యాంటీమైక్రోబియల్ లక్షణాలను కలిగి ఉందని ఋజువు చేయబడింది. పర్యావరణహిత పురుగు మందు, కర్కుమా అమడక్రూడ్ ఎక్స్‌ట్రాక్ట్స్ (సియెసిఇ) ఆపిల్ మరియు పియర్ పంటలలో ఫైర్ బ్లెåట్ బాక్టీరియా తెగులు కలిగించే ఎర్వినియా ఎమైలోవోర పై యాంటీబాక్టీరియల్ చర్యను ప్రదర్శించింది.
మామిడి అల్లం దుంప క్లోరోఫాం ద్రావణం నుండి మొట్టమొదటిసారి వేరు చేసిన లాబ్డేన్ డైటెర్పీన్ డయాల్డిహైడ్ మైకోబాక్టీరియం ట్యూబర్‌క్యులోసిస్‌పై యాంటి ట్యూబర్‌క్యులార్ చర్యను ప్రదర్శించింది (శైలేంద్రసింగ్, అతని అనుచరులు, 2010).
మామిడి అల్లం ఎసెన్షియల్ ఆయిల్ మోనోటెర్పెనాయిడ్ కాంపౌండ్స్‌ని అధికంగా కలిగి ఉండి మంచి యాంటిఆక్సిడెంట్, యాంటీ బాక్టీరియల్ లక్షణాలను కలిగి ఉంది (జార్జి, అతని అనుచరులు, 2015).
రైతునేస్తం ప్రచురణ ‘ఔషధ వేదం’ పుస్తకం కొరకు ఫోన్: 9676797777కు సంప్రదించండి.
గోసంతతి తగ్గిపోతోందన్న ఆందోళన వ్యక్తం అవుతోన్న వేళ దేశవ్యాప్తంగా, ముఖ్యంగా రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలలో గోశాలల నిర్వాహకుల కృషి, ఆ ఆందోళనను దూరం చేస్తోందనే చెప్పాలి. ఆంధ్రప్రదేశ్తె, లంగాణ వ్యాప్తంగా వందల కొద్దీ దేశీయ గోశాలలు ఉన్నాయి. వాటిలో అనేక రకాల దేశీయ ఆవుల పోషణ, సంరక్షణ జరుగుతోంది. వారి ప్రయత్నం మంచి ఫలితాలు ఇస్తోంది. గోవుల సంతతి అభివృద్ధి చెందుతోంది. గోశాలల నిర్వహణ మెళకువలు, తీసుకోవాల్సిన జాగ్రత్తలు తదితర అంశాలతో కీలకమైన సమాచారం ప్రతి రైతు, గోశాల నిర్వాహకులకి తెలియాలి. అప్పుడే మరింత సమర్థంగా గోశాలలను నిర్వహణ చేపట్టి, ఇంకా మెరుగైన ఫలితాలు సాదించగలరు. అటువంటి సమాచారాన్ని రైతునేస్తం గోపోషకులకు నిరంతరం అందజేసేందుకు నడుం కట్టింది.
ఆరోగ్యంగా ఉన్న గోవుల ప్రవర్తన ఎలా ఉంటుంది?
ఆరోగ్యంగా వుండే పశుగణాలన్నీ హుషారుగా, రంకెలు వేస్తూ, అంబారావాలు చేస్తూ… పరిసరాల్ని, యజమానిని, తోటి పశువుల్ని నిశితంగా గమనిస్తూ, అటూయిటూ చలాకీగా కదులుతూ, చక్కగా స్పందిస్తూ, మేతపై ఎక్కువ దృష్టిపెట్టి వుంటాయి.
ఇష్టంగా మేత మేస్తాయి. నీళ్ళు త్రాగుతాయి, నెమరు వేస్తాయి.
ముక్కు గోళాలు తరచూ నాకుతూ వుంటాయి. ముట్టె చెమాయింపుతో వుంటుంది. తేట కళ్ళతో, ఠీవిగా ప్రవర్తిస్తూ, ముఖంలో ఆనందాన్ని వ్యక్తపరుస్తూ, చకచక అంగలు వేస్తూ, ఉరకలు వేస్తూ, చూసే మనకు కూడా ఆనందాన్ని కలిగిస్తాయి.
చెవులు నిక్కించి చూస్తూ, తోక ఆడిస్తూ, పని చేసేటప్పుడు తీరైన ఉచ్ఛ్వాస నిశ్వాసలతో, అటూ యిటూ తల ఊపుతూ, హుషారుగా వుంటాయి.
చర్మం మృదువుగా వుంటుంది. చర్మం మీద నాలికతో నాకినప్పుడు, ఏర్పడే రోమం గుర్తులు వుంటాయి. చర్మాన్ని ఎప్పుడూ కదిలించటం, జలదరించటం చేస్తాయి. వెంట్రుకలు మెత్తగా జారిపోతూ వుంటాయి.
సమయానుసారంగా, బాధ లేకుండా, పూర్తి పరిమాణంలో మల మూత్ర విసర్జన చేస్తాయి. పేడ మరీ గట్టిగా గాని, మరీ పలచగా గానీ కాకుండా, మామలు రంగులో వుంటుంది.
పాలిచ్చే ఆవులు, పాలు తగ్గకుండా ఇస్తాయి.
గోవులు తాము పూర్తి ఆరోగ్యంగా వున్నట్లుగా, తమ ప్రవర్తన ద్వారా సంకేతాలనిస్తాయి.
రైతునేస్తం ప్రచురణ ‘గో-సంజీవని ‘ పుస్తకం కొరకు ఫోన్: 9676797777కు సంప్రదించండి.
సేంద్రీయ వ్యవసాయం అనేది కృత్రిమ ఎరువులు, పురుగుమందులు, జన్యుపరంగా మార్పు చెందిన విత్తనాలు వంటి రసాయనాలను వాడకుండా, సేంద్రీయ పదార్థాలు, జీవ -ఎరువులు (కంపోస్ట్, పచ్చిరొట్ట), జీవ-నియంత్రణ పద్ధతులను ఉపయోగించి నేల సారవంతాన్ని, పర్యావరణ వ్యవస్థ ఆరోగ్యాన్ని పెంపొందించే ఒక సుస్థిర వ్యవసాయ పద్ధతి. 1956-60 మధ్య కాలంలో రసాయన ఎరువుల వాడకం ప్రారంభమై, క్రమేపి వాటి వాడకం పెరిగి, కేవలం రసాయనిక ఎరువులు మాత్రమే వాడే పరిస్థితులు ఇప్పుడు నెలకొన్నాయి. రసాయనిక ఎరువులు మాత్రమే కాకుండా పురుగు మందులు, తెగులు మందులు, కలుపు మందులు, పంటలు ఏపుగా పెరగటానికి కృత్రిమ హార్మోన్ల వాడకం పెరిగింది. రసాయనిక ఎరువులతో పాటు సేంద్రియ ఎరువులను, పచ్చిరొట్ట ఎరువులను, పంట అవశేషాలను నేలకు అందించమని చెపుతున్నప్పటికీ సమగ్ర పంట విధానాలను పక్కన పెట్టి కేవలం రసాయనాలతో మాత్రమే మొక్కకు పోషణ అందిస్తూ నేల ఆరోగ్యాన్ని పక్కన పెట్టేయడంతో నేలలో నీటిలో, పంట ఉత్పత్తులలో అనేక హానికర రసాయన అవశేషాలు చేరడం అనేది చాలా ఆందోళన చెందవలసిన అంశం. అయితే ప్రస్తుతం నెలకొన్న తీవ్ర పరిణామాలు చూసినట్లయితే ముఖ్యంగా నేల, నీరు, వాతావరణం కలుషితమవ్వడంతో పాటు తినే ఆహార పదార్ధాలలోనికి విషపూరిత పదార్ధాలు చేరడం, మానవ ఆరోగ్యంపై వాటి ప్రభావం పడడం వంటి అంశాలను ప్రతి రైతు గ్రహించి తన సేద్య విధానాలను మెరుగు పర్చుకోవాల్సిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది. అయితే ఒక క్రమ పద్ధతిలో, ప్రణాళికాబద్ధంగా, దశల వారీగా రైతు సేంద్రియ సాగు విధానాలను అలవాటు చేసుకుంటూ రసాయనిక సేద్యాన్ని తగ్గించుకోవలసిన అవసరం తప్పనిసరిగా ఉంది. వరి సాగులో అనేక రకాల చీడపీడలు ఆశించి నష్టాన్ని కలుగచేస్తాయి. వీటి నివారణకు సేంద్రీయ పద్ధతులను అవలంభించడం వలన సాగు ఖర్చు తగ్గి నాణ్యమైన పంట ఉత్పత్తులను పొందవచ్చు.
వరిని ఆశించు చీడపురుగులు
కాండం తొలుచు పురుగు
నారు కొనలను త్రుంచి నాటుకొన్నట్లైతే గుడ్ల సముదాయాన్ని నివారించడం ద్వారా కాండం తొలుచు పురుగును నివారించుకోవచ్చును. అధికంగా ఉన్న నారును నేలలో కలిపి వేయాలి.
పురుగు ఉధృతి తెలుసుకోవడానికి మరియు నివారణకు ఎకరానికి 40 చొప్పున పక్షి స్థావరాలు, 8 చొప్పున లింగాకర్షక బుట్టలు పెట్టుకోవాలి.
పొలం గట్లపై కలుపు లేకుండా చూసుకోవాలి.
ట్రైకోగ్రామా జపానికం అనే గుడ్డు పరాన్న జీవిని ఎకరానికి 40,000 గ్రుడ్ల సముదాయం ఉన్నకార్డులను మూడు దఫాలుగా నాటిన 20 రోజుల నుండి పొలంలో విడుదల చేసుకొన్నట్లైతే కాండం తొలుచు పురుగును సమర్ధవంతంగా నివారించుకోవచ్చును
పశువుల పేడ (5 కిలోలు), పశువుల మూత్రం (5 లీటర్లు) 4 రోజులు మురగ బెట్టిన తర్వాత 150 గ్రాముల సున్నం కలుపుకొని 100 లీటర్ల నీటిలో కలుపుకొని ఎకరా పొలానికి పిచికారీ చేసుకోవాలి (లేదా)
ఆవుమూత్రం, పచ్చిమిర్చి మరియు వేప ఆకుల కషాయం ఎకరానికి 3-4 లీటర్ల కషాయం 100 లీటర్ల నీటిలో కలుపుకొని మొక్కలపై పిచికారీ చేయడం ద్వారా కాండం తొలుచు పురుగును నివారించవచ్చును (10 లీటర్ల మూత్రానికి, ఒక కిలో పచ్చి మిరప కాయల ముద్ద 5 కిలోల వేపాకుల ముద్దను చేర్చి ఉడికించి చల్లారిన తర్వాత గుడ్డతో వడగట్టి 3-4 దఫాలుగా వాడుకోవచ్చును).
ఆకు ముడత
వేసవి దుక్కులు చేయడం ద్వారా సుప్తావస్థలో ఉన్న పురుగు గ్రుడ్ల సముదాయాన్ని మరియు కలుపు విత్తనాలను నిర్మూలించవచ్చు.
ఆవుమూత్రం, సీతాఫలం ఆకులు మరియు వేప ఆకుల కషాయం ఎకరానికి 2-3 లీటర్లు, 100 లీటర్ల నీటిలో కలుపుకొని మొక్కలపై పిచికారీ చేయడం ద్వారా ఆకు ముడత నివారించవచ్చును (10 లీటర్ల మూత్రానికి, 2 కిలోల సీతాఫలం ఆకుల ముద్ద, 5 కిలోల వేపాకుల ముద్దను చేర్చి ఉడికించి చల్లారిన తర్వాత గుడ్డతో వడగట్టి 3-4 దఫాలుగా వాడుకోవచ్చును).
బాసిల్లస్ తురంజెన్సిస్ లీటరు నీటికి 2 మి.లీ. చొప్పున కలుపుకొని నాటిన 30-40 రోజుల మధ్యలో పిచికారీ చేసుకొన్నట్లైతే ఆకు ముడతను నివారించుకోవచ్చును.
ట్రైకోగ్రామా అనే గుడ్డు పరాన్న జీవిని ఎకరానికి 20,000 గ్రుడ్ల సముదాయం ఉన్న కార్డులను మూడు దఫాలుగా నాటిన 15 రోజుల నుండి పొలంలో విడుదల చేసుకొన్నట్లైతే ఆకు ముడతను సమర్ధవంతంగా నివారించుకోవచ్చును.
దోమ పోటు
తట్టుకునే రకాలైన ఇంద్ర, అమర, కృష్ణవేణి, భావపురి సన్నాలు మరియు శ్రీధృతి రకాలను ఎంచుకోవాలి.
పొలానికి వైకల్పికంగా నీరు కట్టడం మరియు ఆరబెట్టడం చేయాలి.
మెటారైజియం లేదా బవేరియా లీటరు నీటికి 5 గ్రాముల చొప్పున కలుపుకొని రెండు సార్లు పిచికారి చేసుకోవాలి మరియు వేపనూనె లీటరు నీటికి 5 మి.లీ. చొప్పున కలుపుకొని పిచికారీ చేసుకొన్నట్లైతే నివారించుకోవచ్చును.
ఉదయం పూట వరి తవుడుతో (5-10 కి.) పాటు వేపనూనె ఒక లీటరు కలుపుకొని పొలంపై చల్లుకున్నట్లైతే దోమను కొంత వరకు తగ్గించుకోవచ్చును.
ఆవుమూత్రం మరియు తూటికాడల కషాయం ఎకరానికి 100 లీటర్లు మొక్కల మొదళ్ళపై పడేటట్లు పిచికారీ చేసుకోవడం ద్వారా దోమను నివారించవచ్చును (15 లీటర్ల మూత్రానికి, 10 కిలోల తూటికాడల ముద్దను చేర్చి ఉడికించి చల్లారిన తర్వాత 100 లీటర్ల నీటిలో కలుపుకొని వాడుకోవచ్చును). ఆకు నల్లి/ కంకి నల్లి, కంపు నల్లి ܀ ఆవుమూత్రం మరియు తూటికాడల కషాయం ఎకరానికి 100 లీటర్లు మొక్కల మొదళ్ళపై పడేటట్లు పిచికారీ చేసుకోవడం ద్వారా దోమను నివారించవచ్చును (15 లీటర్ల మూత్రానికి, 10 కిలోల తూటికాడల ముద్దను చేర్చి ఉడికించి చల్లారిన తర్వాత 100 లీటర్ల నీటిలో కలుపుకొని వాడుకోవచ్చును).
వరిని ఆశించు తెగుళ్లు
అగ్గితెగులు, పొడ తెగులు, దుబ్బు కుళ్ళు, గోధుమ రంగు మచ్చ
తట్టుకొనే రకాలను ఎంచుకోవాలి.
పొలంలో మరియు పొలం గట్ల పై కలుపు లేకుండా చూసుకోవాలి.
సూడోమోనాస్ ఫ్లోరసెన్స్ కిలో విత్తనానికి 10 గ్రాములు చొప్పున లేదా లీటరు నీటికి 20 గ్రాముల చొప్పున కలుపుకొని లేదా లీటరు నీటికి 30 మి.లీ పంచగవ్య ద్రావణాన్ని కలుపుకొని 20 నిముషాలు పాటు విత్తనాన్ని లేదా నారును శుద్ధి చేసుకోవాలి.
లీటరు నీటికి 30 మి.లీ. పశువుల మూత్రాన్ని కలుపుకొని 10 రోజుల వ్యవధిలో రెండు సార్లు పిచికారీ చేసుకోవాలి.
ఎకరానికి 2 కిలోల చొప్పున సూడోమోనాస్ ప్లోరసెన్స్ నేలకు వేసుకోవాలి.
పచ్చిరొట్ట పంటలనునేలలో కలియ దున్నుకోవాలి.
మజ్జిగ (1 లీటరు) మరియు పశువుల మూత్రం (1 లీటరు) 8 లీటర్ల నీటిలో కలుపుకొని పిచికారీ చేసుకోవాలి.
వరిలో వచ్చే చాలా రకాల తెగుళ్ళను మారేడు ఆకులు మరియు పశువుల మూత్రం మిశ్రమంతో కొంతవరకు తగ్గించవచ్చును (ఒక కిలో మారేడు ఆకులు తీసుకొని 5 లీటర్ల నీటిలో ఉడకపెట్టి చల్లారిన తర్వాత 5 లీటర్ల పశువుల మూత్రం మరియు 100 గ్రాముల సున్నం కలుపుకొని, దీనిని 100 లీటర్ల నీటిలో కలుపుకొని ఎకరా పొలానికి పిచికారీ చేయాలి).
కాండం కుళ్ళు లేదా దుబ్బు కుళ్ళు తెగులు
నీటిని ఎప్పటికప్పుడు బయటకు తీసివేయడంతో పాటు మురుగునీరు పొలంలో లేకుండా చూసుకోవాలి.
సేంద్రియ ఎరువులను నేలకు అందించడం ద్వారా తెగులు ఉధృతి తగ్గించవచ్చును. * మారేడు ఆకులు మరియు పశువుల మూత్రం మిశ్రమంతో తగ్గించవచ్చును (ఒక కిలో మారేడు ఆకులు తీసుకొని 5 లీటర్ల నీటిలో ఉడకపెట్టి చల్లారిన తర్వాత 5 లీటర్ల పశువుల మూత్రం మరియు 100 గ్రాముల సున్నం కలుపుకొని, దీనిని 100 లీటర్ల నీటిలో కలుపుకొని ఎకరా పొలానికి పిచికారీ చేయాలి).
ఆకు ఎండు తెగులు
తట్టుకునే రకాలైన ఇంద్ర, అమర, పుష్యమి, స్వర్ణ. అక్షయ వంటి రకాలను ఎంచుకోవాలి.
10 లీటర్ల నీటికి 100 మి.లీ. వర్మీవాష్ మరియు 50 మి.లీ. పశువుల మూత్రం కలుపుకొని పంటపై పిచికారీ చేసుకోవాలి లేదా పశువుల పేడ మరియు ఇంగువ ద్రావణాలను (10 శాతం) పిచికారీ చేయడం ద్వారా ఎండు తెగులును నివారించవచ్చును (5 కిలోల పశువుల పేడ, 5 లీటర్ల మూత్రంతో పాటు 500 గ్రాముల బెల్లాన్ని కుండలోనికి తీసుకొని 5 రోజుల పాటు కలుపుకుంటూ 5వ రోజు 100 గ్రాముల ఇంగువను కలపాలి, 10 లీటర్ల కు 100 లీటర్ల నీటిని కలుపుకొని పిచికారీ చేసుకోవాలి).
ఒక పొలం నుండి వేరొక పొలానికి నీరు పెట్టడం ఆపివేయాలి.
పొలంగట్లపై పెద్ద చెట్లు లేకుండా చూసుకోవాలి.
డా. కె. రేవతి (సస్యరక్షణ శాస్త్రవేత్త) మరియు డా డి సుధా రాణి (సీనియర్ శాస్త్రవేత్త & అధిపతి) కృషి విజ్ఞాన కేంద్రం, ఘంటసాల, కృష్ణా జిల్లా – 521 133. Ph: 8008201253
సాధారణ నామం కాలీముస్లి, నల్లముస్లి, నేలతాడి గడ్డలు, నల్లనేలతాడి శాస్త్రీయ నామం కర్కులిగో ఆర్కియాయిడెస్ కుటుంబం: హైపోక్సిడేసి
ఇది ఒక చిన్న బహువార్షిక మొక్క, కాండము భూమిలోపలే ఉంటుంది. దీని ఆకులు లేతగా, బల్లెం ఆకారములో చిన్నవిగా ఉంటాయి. పసుపు పచ్చ పువ్వులు పూస్తాయి. ఫలాలు, విత్తనములు నల్లగా దీర్ఘచతురస్రాకారంలో ఉంటాయి. సన్నగా సుమారు 10 సెం.మీ. పొడవు దుంపలుంటాయి. ఇది దుంపల ద్వారా వ్యాప్తి చెందుతుంది.
ఉపయోగాలు : ఔషధరంగంలో …
నేల తాడి దుంపలకు ఔషధ గుణములున్నాయి. ఈ దుంపల నుండి కర్కులిగోసాపోనిన్స్, ట్రైటెర్పిన్ ఆల్కహాల్ మొదలైన ఔషదీయ రసాయనాలు లభిస్తాయి.
వేడినీళ్ళతో త్రాగి కడుపునొప్పి తగ్గించుటకు, ఆవుపాలతో త్రాగి ధాతుపుష్టి, వీర్యపుష్టి పెంచుటకు, ప్లీహమునకు సంబంధించిన జబ్బులకు నేలతాడిని ఉపయోగిస్తారు.
వ్యవసాయరంగంలో
నేలతాడి మిథనాల్ దుంప ద్రావణంలో ఉన్న స్టీరాయిడ్ మిశ్రమం, ఇథైల్ ఐసోయాల్లోకోలేట్ యాంటిమైక్రోబియల్ లక్షణాలను కలిగి ఉంది (డాస్ఫోడిల్, అతని అనుచరులు, 2012; బ్రింతా, అతని అనుచరులు, 2017).
గింజల నుండి వేరు చేసిన నూనెని పురుగు మందుగా ఉపయోగిస్తారు.
రైతునేస్తం ప్రచురణ ‘ఔషధ వేదం’ పుస్తకం కొరకు ఫోన్: 9676797777కు సంప్రదించండి.
తయారుచేయు విధానం: తెల్ల నువ్వులు శుభ్రం చేసుకుని, ఎండలో పెట్టి, కొంచం సేపు ఎండగానే, తెచ్చి పక్కన పెట్టుకోవాలి, (ఎక్కువ సేపు ఎండలో పెడితే నూనె వస్తుంది) నువ్వులతోపాటు మిర్చి, జీలకర్ర కూడా ఎండబెట్టుకోవాలి. తరువాత అన్ని కలిపి మిక్సీ పట్టుకోవాలి. ఎక్కువ మిక్సీ పట్టకూడదు.. నూనె వస్తుంది… అలానే రోట్లో దంచుకోవచ్చు కూడా.. తరువాత ఉప్పు కలిపి వాడుకోవడమే… నువ్వుల కారపు పిండిని నేరుగా అన్నంలో వేసుకుని, పచ్చి నూనె వేసుకొని తినవచ్చు. లేదా కూరలు, పులుసులో కూడా కలిపి వాడుకోవచ్చు.
రచన: సంధ్య శశికాంత్, వాకలపూడి, కాకినాడ, ఆంధ్రప్రదేశ్
రైతునేస్తం ప్రచురణ ‘వండని వంటలు’ పుస్తకం కొరకు ఫోన్: 9676797777కు సంప్రదించండి.
ఒక్కోసారి మట్టిలోని కార్బన్‌ను సేంద్రియ పదార్థంగా వ్యవహరిస్తుంటారు. సేంద్రియ పదార్థానికి కార్బన్ మూల పదార్థం కాబట్టి, నేలలో ఉండే కార్బన్‌కి సేంద్రియ పదార్థ సాంద్రతకి అనులోమ సంబంధం ఉంటుంది.
సేంద్రియ పదార్థం – సేంద్రియ కర్బనం : నేలలో ఉండే కార్బన్ గురించి ప్రస్తావించినప్పుడు సేంద్రియ పదార్థంలో కార్బన్ శాతం ఎంత అనే అర్థంలోనే చూడాలి. నేలల్లో ఉండే సేంద్రియ పదార్థం సేంద్రియ కర్బనం స్థాయికి రెట్టింపుగా ఉంటుంది.
సేంద్రియ పదార్థం అంటే ఏమిటి? మట్టిలో సేంద్రియ పదార్థం పరిమాణం సాధారణంగా తక్కువగానే ఉన్నప్పటికీ, నేల యొక్క భౌతిక, రసాయన మరియు జీవ లక్షణాలపై ఇది ఎంతో కీలకమైన ప్రభావాన్ని చూపుతుంది. సాధారణంగా మట్టి బరువులో సేంద్రియ పదార్థం సుమారు 1–6 శాతం వరకు ఉంటుంది. పరిమాణంలో తక్కువగా ఉన్నప్పటికీ, నేల ఆరోగ్యం, సారవంతత మరియు పంటల ఉత్పాదకతను నిర్ణయించే ముఖ్యమైన అంశాల్లో సేంద్రియ పదార్థం ఒకటి. సేంద్రియ పదార్థంలో ప్రధానంగా మొక్కల మరియు జంతువుల అవశేషాలు, సూక్ష్మజీవుల జీవద్రవ్యరాశి (biomass), వాటి విచ్ఛిన్నం ద్వారా ఏర్పడే స్థిరమైన సేంద్రియ పదార్థాలు (హ్యూమస్) ఉంటాయి. బ్యాక్టీరియా, ఫంగస్‌లు, ఆల్గే, ప్రోటోజోవా వంటి సూక్ష్మజీవులు, అలాగే వానపాములు మరియు ఇతర నేలజీవులు సేంద్రియ పదార్థం విచ్ఛిన్నం మరియు పునర్వినియోగంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి.
సేంద్రీయ కర్బనం అంటే ఏమిటి? సేంద్రీయ కర్బనం అనేది నేలలోని సేంద్రియ పదార్థంలో ఉండే ప్రధాన మూలకం. మొక్కల అవశేషాలు, వేర్లు, సూక్ష్మజీవుల అవశేషాలు, జంతు వ్యర్థాలు మరియు వాటి విచ్ఛిన్నం ద్వారా ఏర్పడే హ్యూమస్ వంటి పదార్థాలు నేలలో సేంద్రీయ కర్బనానికి ప్రధాన వనరులు.
సేంద్రీయ పదార్థంలో సుమారు 58 శాతం కర్బనం ఉంటుందని సాధారణంగా పరిగణిస్తారు. అందువల్ల నేలలోని సేంద్రియ పదార్థ స్థాయిని అంచనా వేయడానికి సేంద్రీయ కర్బనం (SOC) ఒక ముఖ్యమైన సూచికగా ఉపయోగిస్తారు.
వ్యవసాయ భూమికి సేంద్రీయ కర్బనం (Organic Carbon) జీవనాడి వంటిది. నేల ఆరోగ్యాన్ని, సారాన్ని మరియు పంటల ఉత్పాదకతను నిర్ణయించే ముఖ్యమైన సూచికల్లో ఇది ఒకటి. సాధారణంగా, ఆరోగ్యవంతమైన నేలలో సేంద్రీయ కర్బనం తగిన స్థాయిలో ఉంటుంది. నేలలోని సేంద్రీయ కర్బనం శాతాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని నేలలను ఈ విధంగా వర్గీకరించవచ్చు:
0.30% కంటే తక్కువ – అత్యంత తక్కువ సేంద్రీయ కర్బనం ఉన్న నేల
0.30–0.50% – తక్కువ సేంద్రీయ కర్బనం ఉన్న నేల
0.50–0.75% – మధ్యస్థ సేంద్రీయ కర్బనం ఉన్న నేల
0.75–1.00% – అధిక సేంద్రీయ కర్బనం ఉన్న నేల
1.00% కంటే ఎక్కువ – అత్యంత అధిక సేంద్రీయ కర్బనం ఉన్న నేల సేంద్రీయ కర్బనం స్థాయి పెరుగుతున్న కొద్దీ నేల భౌతిక, రసాయనిక మరియు జీవ లక్షణాలు మెరుగుపడి, నేల ఆరోగ్యం మరియు పంటల ఉత్పాదకతకు అనుకూలమైన పరిస్థితులు ఏర్పడతాయి.
భారతదేశ వ్యవసాయ రంగానికి సంబంధించిన 70 సంవత్సరాల సమాచారాన్ని పరిశీలిస్తే, నేలలో సేంద్రీయ కర్బనం స్థాయి 1.00% నుండి 0.30%కి పడిపోయినట్లు కనిపిస్తోంది. దీనికి ప్రధాన కారణాలు: • అధికంగా మరియు నిరంతరంగా సాగు చేయడం (Intensive cultivation) • నీటిపారుదల ఆధారిత సాగు • రసాయన ఎరువులపై అధికంగా ఆధారపడటం (అసమతుల్య పోషకాల నిర్వహణ) • సేంద్రియ ఎరువులు, పశువుల ఎరువు, కంపోస్టు వినియోగం తగ్గడం • పంట అవశేషాలను నేలలో కలపకుండా కాల్చివేయడం లేదా తొలగించడం
వ్యవసాయ నేలల్లో సేంద్రీయ కర్బనం క్షీణించే ధోరణి ఇలాగే కొనసాగితే, భవిష్యత్తులో నేల సారం, ఉత్పాదకత గణనీయంగా తగ్గి, అనేక ప్రాంతాలు భూమి క్షీణత (Land degradation)కు గురయ్యే ప్రమాదం ఉంది. నేల సేంద్రీయ కర్బనాన్ని కోల్పోయినప్పుడు దాని భౌతిక, రసాయనిక మరియు జీవసంబంధ లక్షణాలు క్రమంగా దెబ్బతిని, నేల ఆరోగ్యం మరియు పంటల ఉత్పాదకతపై ప్రతికూల ప్రభావం పడుతుంది. కాబట్టి, నేల ఆరోగ్య నిర్వహణలో సేంద్రీయ కర్బనం పరిమాణాన్ని పెంచడం అనేది నేల యాజమాన్య చర్యలన్నింటికంటే అత్యంత ముఖ్యమైనది.
నేలలో సేంద్రీయ కర్బనాన్ని పెంచే దిశగా చేపట్టవలసిన ప్రధాన చర్యలు:
వ్యవసాయ భూమిని అవసరమైన మేరకే తేలికగా మరియు పరిమితంగా దున్నాలి, తద్వారా నేల నిర్మాణం మరియు సేంద్రీయ పదార్థం సంరక్షించబడతాయి.
నేలను తరచుగా ప్రత్యక్ష సూర్యరశ్మికి గురికాకుండా చూడాలి, ఇందుకోసం పంట అవశేషాలు, కవర్‌ క్రాప్స్‌ లేదా ఇతర సహజ కవచాలను వినియోగించాలి.
నేల ఉపరితలాన్ని సాధ్యమైనంత వరకు సేంద్రీయ అవశేషాలతో కప్పి ఉంచాలి (మల్చింగ్‌), తద్వారా నేల తేమ సంరక్షణతో పాటు సేంద్రీయ కర్బనం పెరుగుదలకు దోహదపడుతుంది.
నేలలో సహజంగా జరిగే పోషక చక్రాలను ప్రోత్సహించాలి, తద్వారా పోషకాల పునర్వినియోగం మరియు నేల సారం సహజంగా కొనసాగుతుంది.
పంటలు నేల నుంచి తీసుకునే పోషకాలను సకాలంలో తిరిగి అందిస్తూ, నేలలో పోషకాల సమతుల్యతను కాపాడాలి. ఇందుకోసం నేల పరీక్ష ఆధారిత సమగ్ర పోషక యాజమాన్యాన్ని అనుసరించాలి.
నేల జీవ వైవిధ్యాన్ని ప్రోత్సహించాలి, తద్వారా ప్రయోజనకరమైన సూక్ష్మజీవులు, వానపాములు మరియు ఇతర నేల జీవుల కార్యకలాపాలు మెరుగుపడతాయి.
నేల కోతను మరియు అదుపులేని నీటి ప్రవాహాన్ని నివారించాలి, తద్వారా సేంద్రీయ కర్బనం సమృద్ధిగా ఉండే పైమట్టి నష్టాన్ని తగ్గించి, నేల ఆరోగ్యాన్ని పరిరక్షించవచ్చు.
పచ్చిరొట్ట ఎరువుల సాగు (Green manuring) – జనుము, జీలుగు, పిల్లిపెసర వంటి పచ్చిరొట్ట పంటలను పెంచి పూత దశలో నేలలో కలపాలి.
జీవ ఎరువుల వినియోగం – రైజోబియం, అజోస్పిరిల్లం, ఫాస్ఫేట్‌ సొల్యూబిలైజింగ్‌ బ్యాక్టీరియా (PSB), మైకోరైజా వంటి జీవ ఎరువులను అవసరానికి అనుగుణంగా ఉపయోగించాలి.
మల్చింగ్‌ (Mulching) – పంట అవశేషాలు, గడ్డి, ఆకులు లేదా ఇతర సేంద్రియ పదార్థాలతో నేల ఉపరితలాన్ని కప్పడం ద్వారా తేమను సంరక్షించి, సేంద్రీయ పదార్థం చేరికను పెంచాలి.
సమతుల్య పోషక యాజమాన్యం (Integrated Nutrient Management) – సేంద్రియ ఎరువులు, జీవ ఎరువులు మరియు రసాయన ఎరువులను నేల పరీక్ష ఆధారంగా సమతుల్యంగా వినియోగించి, నేల సేంద్రియ పదార్థం మరియు సూక్ష్మజీవుల కార్యకలాపాలను ప్రోత్సహించాలి.
ప్రత్యామ్నాయ పంట పద్ధతులు: పలు కారణాల వల్ల నేలలో సేంద్రీయ కర్బనం తగ్గి ఎడారిగా మారుతోంది. ఇటువంటి సందర్భంలో వెంటనే నేలను సాంప్రదాయ వార్షిక పంటల నుండి మార్చి, తక్కువ నేలను కదిలించే మరియు ఎక్కువ వేరు వ్యవస్థ కలిగిన వృక్ష ఆధారిత వ్యవసాయానికి మారాలి. బహువార్షిక వృక్ష ఆధారిత వ్యవసాయంలో పెంచే పంటలు విస్తారమైన వేరు వ్యవస్థను కలిగి ఉండి, వార్షిక పంటలతో పోలిస్తే వాతావరణంలోని కర్బనాన్ని అధికంగా నేలలో స్థిరీకరించే సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంటాయి. ఉదాహరణకు: 1. మెట్ట తోటల పెంపకం 2. వ్యవసాయ అటవీ పద్ధతులు 3. అటవీ పంటలు 4. బహువార్షిక మేత పంటలు మొదలైనవి.
బి. చంద్ర శేఖర్, అసిస్టెంట్‌ ప్రొఫెసర్ (మృత్తికా శాస్త్రం) మరియు జి. సతీష్, అసిస్టెంట్‌ ప్రొఫెసర్ (స్టాటిస్టిక్స్), పీజీఐహెచ్ఎస్ (PGIHS), ములుగు, సిద్దిపేట, శ్రీ కొండా లక్ష్మణ్ తెలంగాణ ఉద్యానవన విశ్వవిద్యాలయం (SKLTGHU), M. No. 8374278258
కావలసిన పదార్థాలు : పిచ్చి తులసి లేదా తులసి, పాలకొడిస, తుత్తురు బెండ, పొగాకు, బోగన్ విల్లియా (కాగితం పూలు), వేప, టేకు ఆకులు, కలబంద, బొప్పాయి, ఆవు మూత్రం, పశువుల పేడ, బెల్లం
తయారు చేసే విధానం :
పైన తెలిపిన ఆకులను 5 కిలోలు తీసుకొని ముద్దగా చేయాలి.
ఈ మిశ్రమానికి 5 కిలోల పశువుల పేడను, 100 గ్రాముల బెల్లం పొడిని కలపాలి.
ఈ మిశ్రమాన్ని ఒక కుండలో తీసుకొని ప్రతిరోజూ ఒక కర్రతో 7 రోజుల వరకూ కలుపుతూ ఉండాలి.
7 రోజుల తర్వాత “హెర్బల్ టీ” తయారవుతుంది. ఈ మిశ్రమానికి 5 లీటర్ల నీరు కలిపి పలుచని గుడ్డతో వడపోయాలి.
ఈ మిశ్రమాన్ని 100 లీటర్ల నీటితో కలిపి ఒక ఎకరా పొలంలో పంటపై పిచికారి చేయాలి.
ఎలా పనిచేస్తుంది? : పైన తెలిపిన వివిధ రకాల ఆకులలో ఎన్నో రకాల “ఆల్కలాయిడ్లు” ఉండుట వలన పురుగుల నియంత్రణలోనే కాకుండా కొన్ని రకాల తెగుళ్ళను అరికట్టడంలోనూ ఉపయోగపడుతుంది.
ఉపయోగాలు : ఇది చాలా శక్తివంతమైన ద్రావణం. ఈ ద్రావణం పంటలలో వచ్చే కీటక నియంత్రణలోనే కాకుండా వరిలో వచ్చే ఆకుమచ్చ తెగులు నివారణలో కూడా బాగా పని చేసినట్లు రైతుల అనుభవం. ఈ ద్రావణాన్ని అన్ని పంటలలోనూ ఉపయోగించవచ్చు. ముఖ్యంగా కూరగాయల పంటలలో ఉపయోగించి సత్ఫలితాలు పొందవచ్చు.
నేల ప్రకృతిలోని ప్రముఖ సహజమైన పునరుత్పాదక లేని వనరు (Non-renewable resources). రాళ్ళు, ఖనిజాలు విచ్ఛిత్తి చెందటంద్వారా ఒక అంగుళం నేల తయారవడానికి 500 నుంచి 1000 సంవత్సరాలు పడుతుంది. ఆహారోత్పత్తికి, గ్రామీణ ప్రజల ఉపాధికి, పర్యావరణ సమతుల్యానికి ఆరోగ్యమైన నేల అత్యావశ్యకం. మనదేశంలో, రాష్ట్రంలో వివిధ రకాల నేలలున్నాయి, ఆయానేలల గుణాలు, లక్షణాలు నిర్ధిష్టమైనవి మరియు వాటిలో ఉత్పాదకత భిన్నగా ఉంటుంది.
వ్యవసాయ రంగం స్థిరంగా, లాభసాటిగా సాగాలంటే భూమి ఆరోగ్యం చాలా ముఖ్యం. రసాయన ఎరువులను విచక్షణారహితంగా వాడటం, నేల కోతను ప్రేరేపించే సాగుపద్దతుల వల్ల నేల క్షీణత జరుగుతుంది. ఇటీవలి కాలంలోని కొన్ని అధ్యయనాల నివేదికల ప్రకారం మనదేశంలోని సాగుకు యోగ్యమైన భూమిలో 50 శాతం వరకు క్షీణత సమస్యను ఎదుర్కొంటున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో, నేల గుణాన్ని బట్టి నిర్ధిష్టమైన పోషక యాజమాన్యం (Site-Specific Nutrient Management – SSNM) చేపట్టడం అత్యంత ఆవశ్యకమైన పద్ధతిగా శాస్త్రవేత్తలు పరిగణించారు. పంటకు ఏ సమయంలో, ఎంత మొత్తంలో, ఏ రకమైన పోషకాలు కావాలో నేల స్వభావాన్ని బట్టి అందించడమే ఈ విధానం యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశం.
నేల గుణాన్ని బట్టి నిర్ధిష్టమైన పోషక యాజమాన్యం చేపడితే నేల ఆరోగ్యం మరియు సారం సంరక్షింపబడి సుస్థిరమైన వ్యవసాయ దిగుబడులు సాధించవచ్చు.
నేల రకాలు – వాటి సహజ గుణాలు మన రాష్ట్రంలో వివిధ రకాల నేలలు ఉన్నాయి. ఒక్కో నేలకు ఒక్కో రకమైన భౌతిక, రసాయన లక్షణాలు కల్గి పోషక సామర్థ్యంలో వ్యత్యాసం ఉంటుంది:
నల్ల రేగడి నేలలు: ఇవి నీటిని నిలుపుకునే సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంటాయి. కొంచెం క్షార లక్షణాన్ని కలిగివుంటాయి. వీటిలో పొటాషియం, కాల్షియం సమృద్ధిగా ఉన్నప్పటికీ, నత్రజని (నెట్రోజన్), భాస్వరం (ఫాస్ఫరస్, జంకు, ఇనుము ధాతు లోపాలు ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి.
ఎర్ర నేలలు: ఇవి త్వరగా నీటిని పీల్చుకుంటాయి కానీ నిల్వ ఉంచలేవు. వీటిలో నత్రజని, భాస్వరం, పొటాషియం, కాల్షియం, మెగ్నీషియం, సేంద్రియకర్బనం శాతం చాలా తక్కువగా ఉంటుంది. ఇసుక / చల్కా నేలలు: పోషకాలను పట్టి ఉంచే గుణం వీటికి చాలా తక్కువ. సూక్ష్మపోషకాల లోపం (జింక్, ఇనుము) వీటిలో అధికం.
చౌడు నేలలు: తెల్ల చౌడు నేలల్లో లవణాల శాతం ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల మొక్కలు పోషకాలను గ్రహించలేవు. వీటికి ప్రత్యేక యాజమాన్యం అవసరం. నల్లచౌడు నేలల్లో ఉదజని సూచి 8.5 కంటే అధికంగా ఉండి మార్పిడిచెందే సోడియం అధికంగా 15 శాతం కంటే ఎక్కువ ఉంటుంది. ఈ నేలల భౌతిక లక్షణాలు మొక్కల పెరుగుదలకు అవరోధం కల్గిస్తాయి. నత్రజని, భాస్వరం, జం కు, ఇనుము, బోరాన్ వంటి పోషకాల లోపాలు అధికంగా ఉంటాయి.
ఒండ్రు నేలలు : ఈ నేలలు నదీ తీరాలలోనూ, నది సముద్రంలో కలిసే ప్రాంతంలోనూ విస్తరించి ఉంటాయి. ఇవి స్వభావ రీత్యా సారవంతమైన నేలలు. నేల భౌతిక లక్షణాలు కూడా సాగుకు అనుకూలం. ఈ నేలల్లో అధిక సాంద్ర పంటల సాగువల్ల సూక్ష్మ ధాతువులతో పాటు నత్రజని, భాస్వరం లోపాలు కనిపిస్తున్నాయి.
నిర్ధిష్ట పోషక యాజమాన్యం అంటే ఏమిటి? సాధారణంగా రైతులు అందరికీ వర్తించే ఒకే రకమైన ఎరువుల సిఫార్సులను (Blanket Recommendations) పాటిస్తారు. కానీ, ఒకే పొలంలో ఒక వైపు ఉన్న నేల గుణానికి, మరోవైపు ఉన్న నేల గుణానికి తేడా ఉండవచ్చు. భూసార పరీక్షల ఆధారంగా, ఆయా నేలలో ఉన్న పోషకాల లభ్యతను బట్టి, పండించే పంట దిగుబడి లక్ష్యాన్ని బట్టి ఖచ్చితమైన మోతాదులో పోషకాలను అందించడాన్నే “నిర్దిష్టమైన పోషక యాజమాన్యం” అంటారు. ఇది ‘సరైన ఎరువు మోతాదు, సరైన సమయంలో ఎరువు వెయ్యడం, మరియు ఎరువును సరైన పద్ధతిలో వెయ్యడం’ (4Rs) అనే సూత్రంపై పనిచేస్తుంది.
పోషక యాజమాన్యం భూసార పరీక్షలు (Soil Testing): ప్రతి 2-3 సంవత్సరాలకు ఒకసారి పొలంలో మట్టి నమూనాలను సేకరించి పరీక్షించాలి. దీనివల్ల నేల పి.హెచ్ (pH), విద్యుత్ వాహకత (EC), సేంద్రీయ కర్బనం మరియు ప్రధాన, సూక్ష్మ పోషకాల లభ్యత తెలుస్తుంది.
సేంద్రీయ ఎరువుల వాడకం: పశువుల ఎరువు, కంపోస్ట్ లేదా పచ్చిరొట్ట ఎరువులు (జీలుగ, జనుము) భూమిలో వేసి కలయదున్నాలి. ఇది నేల భౌతిక స్థితిని మెరుగుపరుస్తుంది. సిఫారసు చేసిన పోషకాలను అందించాలి.
ఆధునిక పరికరాల వాడకం: లీఫ్ కలర్ చార్ట్ (Leaf Color Chart – LCC), క్లోరోఫిల్ మీటర్ల ద్వారా పంట ఆకుల రంగును బట్టి లోపాన్ని గుర్తించి, అవసరమైన మేరకే పోషకాలను వాడవచ్చు.
నేల గుణాన్ని బట్టి తీసుకోవాల్సిన ప్రత్యేక జాగ్రత్తలు
ఆమ్ల నేలలు (Acid Soils): పి.హెచ్ 6.5 కంటే తక్కువ ఉన్న నేలల్లో సున్నం ఎరువు వాడి నేల స్వభావాన్ని మార్చాలి. భూసార పరీక్ష చేయిస్తే ఎకరాకు ఎంత సున్నం కావాలో పరీక్షించి చెప్తారు. కట్టెజనుము వంటి పచ్చిరొట్ట పైరు సాగుచేసి పైరుపూతదశలో నేలలో కలియదున్నాలి.
క్షార/చౌడు నేలలు (Saline/Alkaline Soils): పి.హెచ్ 8.5 కంటే ఎక్కువ ఉన్న చౌడు నేలల్లో జిప్సం వేసి నెలలో కలియదున్ని బాగు చేయాలి. భూసార పరీక్ష చేయిస్తే ఎకరాకు ఎంత జిప్సం ఎరువు కావాలో పరీక్షించి చెప్తారు. మురుగునీటి నిల్వలను బయటకు పంపే డ్రైనేజీ వసతి కల్పించాలి. ధయించా వంటి పచ్చిరొట్ట పైరు సాగుచేసి పైరుపూతదశలో నేలలో కలియదున్నాలి.
తేలికపాటి నేలలు: ఇసుక శాతం ఎక్కువ ఉన్న నేలల్లో ఎరువులు కడిగిపోతాయి (Leaching). కాబట్టి ఎరువులను ఎక్కువ విడతలుగా, తక్కువ మోతాదులో ఇవ్వాలి. వేసవిలో ఎకరాకు 20 టన్నుల చొప్పున చెరువు లోపలి మట్టిని తోలాలి. సేంద్రీయ ఎరువులని అధికంగా వాడాలి.
ఈ నిర్ధిష్ట పోషక యాజమాన్యం పద్ధతి వల్ల కలిగే ప్రయోజనాలు నేల గుణగణాలు ముందే తెలుస్తాయి: భూసార పరీక్ష వల్ల నేల గుణగణాలు ముందే తెలుస్తాయి కాబట్టి అవసరమైన యాజమాన్య చర్యలు తీసుకొనే వీలుంటుంది.
పెట్టుబడి ఖర్చు తగ్గుతుంది: అనవసరమైన ఎరువుల వాడకం తగ్గి, రైతుకు డబ్బు ఆదా అవుతుంది.
నాణ్యమైన, అధిక దిగుబడి: మొక్కకు కావాల్సిన పోషకాలు సరైన సమయంలో అందడం వల్ల పంట ఆరోగ్యంగా పెరిగి ఆశించిన దిగుబడి వస్తుంది.
*నేల ఆరోగ్యం రక్షణ: రసాయనాల అవశేషాలు పేరుకుపోకుండా నేల జీవశక్తి, మిత్ర పురుగులు (వానపాములు వంటివి) సంరక్షించబడతాయి.
పర్యావరణ సమతుల్యత: భూగర్భ జలాలు కలుషితం కాకుండా, పర్యావరణానికి మేలు జరుగుతుంది. నేల గుణాన్ని బట్టి నిర్ధిష్టమైన పోషక యాజమాన్యాన్ని చేపట్టడం అనేది ఆధునిక వ్యవసాయంలో ఒక విప్లవాత్మక అడుగు. “ఆరోగ్యకరమైన నేల – ఆరోగ్యకరమైన పంట – సంపన్నమైన రైతు” అనే నినాదంతో ప్రతి రైతు తమ పొలంలో భూసార పరీక్షలు చేయించి, లభించిన నివేదికల ఆధారంగానే పోషకాలను అందించాలి. ఇది వసాయాన్ని లాభసాటిగా మార్చడమే కాకుండా, రాబోయే తరాలకు సారవంతమైన భూములను అందించడానికి దోహదపడుతుంది.
అనీల్ కుమార్ కీర్తి, పి. గురుమూర్తి, టి. మౌనిక వ్యవసాయ కళాశాల బాపట్ల మరియు నైరా Ph: 9491567949
